III OSK 616/26

III OSK 616/26 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-07-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Tadeusz Kiełkowski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VII SAB/Wa 2211/25 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-12-12
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną w części, uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części umorzono postępowanie sądowoadministracyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1571
art. 37 § 1 pkt 1k.p.a., art 77 ust. 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora [...] z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2025 r., sygn. akt VII SAB/Wa 2211/25 w sprawie ze skargi A. M. na bezczynność Rektora [...] z siedzibą w [...] w przedmiocie wydania dyplomu ukończenia studiów 1. uchyla pkt 1 zaskarżonego wyroku i umarza postępowanie w sprawie zobowiązania Rektora [...] z siedzibą w [...] do wydania skarżącemu dyplomu ukończenia studiów - w terminie miesiąca od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 12 grudnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. M. (dalej: skarżąca):
I. zobowiązał Rektora [...] z siedzibą w [...] do wydania skarżącej dyplomu ukończenia studiów - w terminie miesiąca od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;
II. stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności;
III. stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa;
IV. zasądził od Rektora [...] z siedzibą w [...] na rzecz skarżącej kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Rektor Uczelni, zaskarżając ten wyrok w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi przez oddalenie skargi w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Organ wskazał, że na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 w związku z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 217 § 3 w związku z art. 37 § pkt 1 oraz w związku z art. 35 § 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz naruszenie przepisów postępowania tj. naruszenie art. 150 p.p.s.a. w związku z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i uwzględnienie skargi oraz uznanie, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu sprawy, która to ocena nastąpiła bez uwzględnienia:
1. szczególnej sytuacji faktycznej i prawnej Uczelni związanej z ustanowieniem zarządu przymusowego, co skutkowało m.in. odebraniem rektorowi przeważającej części uprawnień ustawowych, a także nieuwzględnieniem ilości wniosków (liczonych w tysiącach) spływających do Uczelni w przedmiocie wydania dokumentów – w tym kart przebiegu studiów oraz dyplomów - które każdorazowo muszą zostać przed ich wydaniem zweryfikowane pod względem prawdziwości i rzetelności ujawnionych danych;
2. szczególnej kwestii, jaką jest konieczność przeprowadzenia weryfikacji wydawanych dokumentów (w tym kart przebiegu studiów i dyplomów), co było zgodne z zaleceniami organów ścigania oraz względami legalności i rzetelności działań podejmowanych przez Uczelnię;
3. faktu podjęcia przez Uczelnię szeregu działań naprawczych w ramach jej struktur nakierowanych na legalność i jakość kształcenia;
4. faktu usprawnienia przez Panią Rektor procesu weryfikacyjnego po odzyskaniu pełni kompetencji w lutym 2025 r.;
5. faktu braku obiektywnej możliwości wydania skarżącej wnioskowanego dokumentu w terminie w związku z brakiem posiadania przez Uczelnię dokumentacji stanowiącej podstawę jego wydania, która znajdowała się w posiadaniu organów ścigania oraz okoliczności zwrócenia się przez Uczelnię w trybie pilnym o wydanie tej dokumentacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ [...] zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności. Jednocześnie sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a) oraz stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zarzut naruszenia art. 217 § 3 k.p.a. w związku z art. 35 § 5 i art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. sprowadza się do próby podważenia przez organ stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez wskazanie, że Sąd ten nie uwzględnił przy ocenie bezczynności organu okoliczności faktycznych dotyczących szczególnej sytuacji Uczelni w związku z ustanowieniem zarządu przymusowego, konieczności przeprowadzenia weryfikacji wydawanych dokumentów, szeregu podjętych przez nią działań naprawczych, a także usprawnienia przez Panią Rektor procesu weryfikacyjnego.
Artykuł 37 § 1 pkt 1 k.p.a. dotyczy prawa strony do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (bezczynność). Stosownie do art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1045 i 1841), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Zgodnie natomiast z art. 217 § 3 k.p.a. zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni. Jednocześnie jednak, strona skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje na podstawie tego zarzutu konieczności wniesienia ponaglenia w tej sprawie, czy też oceny dokonanej przez Sąd I instancji sprawy w tym zakresie. Przedmiotem sporu nie jest też brak dochowania przez Rektora Uczelni terminu wskazanego w art. 217 § 3 k.p.a. Źródłem bezczynności organu było bowiem niedochowanie terminu wynikającego z art. 77 ust. 2 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2024 r., poz. 1571 ze zm.), który stanowi, że uczelnia wydaje absolwentowi, w terminie 30 dni od dnia ukończenia studiów, dyplom ukończenia studiów wraz z suplementem do dyplomu oraz ich 2 odpisy. Jednocześnie Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że "wewnętrzna dezorganizacja" nie może zostać uznana za okoliczność uzasadniającą przedłużenie czasu załatwienia sprawy (w tym przypadku wydania dyplomu). Czynności podejmowane w sprawie powinny mieć bowiem racjonalne uzasadnienie i być niezbędne do końcowego oraz szybkiego załatwienia sprawy. Powinny również charakteryzować się dążeniem do szybkiego załatwienia sprawy. Obiektywnie zatem zaistniała podstawa do stwierdzenia bezczynności organu. Okoliczności związane z dezorganizacją działania Uczelni nie mogą być w tej sprawie uznane za powstałe bez winy organu w rozumieniu art. 35 § 5 k.p.a. W przepisie tym chodzi bowiem o okoliczności pozostające poza sferą działalności danego organu, od niego niezależne, a zatem takie, na które organ nie ma żadnego wpływu. Takimi okolicznościami nie są niewątpliwie zakłócenia pracy i dezorganizacja wynikające z nieprawidłowego zarządzania jednostką lub z prowadzenia nauczania w uczelni wyższej, jak również ich prawne konsekwencje, takie jak aresztowanie poprzedniego rektora lub wprowadzenie zarządu komisarycznego. Zarzut nieuwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazywanych przez Rektora Uczelni okoliczności towarzyszących prowadzeniu w niej działań naprawczych nie mógł zatem być skutecznie podnoszony jako zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. w związku z art. 35 § 5, art. 37 § 1 pkt 1 i art. 217 § 3 k.p.a. Z kolei zarzut naruszenia art. 150 p.p.s.a. nie został szerzej uzasadniony. Przepis ten stanowi, że "w sprawach skarg na akty i czynności niewymienione w art. 145-148 sąd uwzględniając skargę uchyla lub stwierdza bezskuteczność aktu lub czynności" i nie miał w tej sprawie zastosowania.
Ponadto, wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę uwzględnił wskazywane przez organ okoliczności faktyczne, co znajduje odzwierciedlenie w uznaniu przez Sąd I instancji braku rażącego charakteru stwierdzonej w sprawie bezczynności. Sąd I instancji wskazał, że rozpoznając niniejszą sprawę uwzględnił argumenty Uczelni dotyczące aresztowania Rektora [...] w [...], zmianę formy organizacyjnej Uczelni, zmiany kadrowe związane z wszczęciem postępowania karnego, ustanowienie zarządu przymusowego, konieczność przeprowadzenia długotrwałego i skomplikowanego postępowania wyjaśniającego oraz weryfikacji danych przed wydaniem studentom dokumentów. Nie można zatem zgodzić się ze stroną skarżącą kasacyjnie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominął problemy organizacyjne wskazywane przez Rektora Uczelni w toku postępowania sądowego. Bezczynność organu ma charakter obiektywny i jest oceniana na podstawie braku działań organu, pomimo ustawowego obowiązku w tym zakresie. Organ w tej sprawie zmierza natomiast nie tyle do wykazania, że nie był bezczynny, a jedynie, że bezczynność ta wynikała ze szczególnych okoliczności związanych z funkcjonowaniem uczelni. Organ wskazuje zatem przede wszystkim na okoliczności, które mają znaczenie z punktu widzenia oceny rażącego charakteru bezczynności, której to oceny Sąd I instancji dokonał prawidłowo uwzględniając podnoszone przez organ szczególne uwarunkowania organizacyjne Uczelni.
W konsekwencji na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut podnoszący naruszenie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a., ponieważ Sąd I instancji prawidłowo stwierdził w tej sprawie przesłanki do stwierdzenia, że organ pozostawał w bezczynności. Jednocześnie jednak Naczelny Sąd Administracyjny był uwzględnić zmianę stanu faktycznego sprawy i wydanie skarżącej żądanych dokumentów, co uzasadniało uchylenie pkt 1 zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania skarżącej dyplomu ukończenia studiów. Wynika to jednak nie z wadliwości zaskarżonego wyroku, ale jak już wyżej podkreślono, zmiany okoliczności faktycznych sprawy.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz w związku z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 193 art. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku. O oddaleniu skargi kasacyjnej w pozostałym zakresie Sąd orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. (pkt 2 wyroku).