III OSK 5836/21

III OSK 5836/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Piotr Korzeniowski /przewodniczący sprawozdawca/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
II SA/Kr 774/15 - Wyrok WSA w Krakowie z 2015-08-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia WSA del. Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. w restrukturyzacji [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 774/15 w sprawie ze skargi [...] S.A. w restrukturyzacji [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 15 grudnia 2009 r. nr SKO-IV-6227/1429/76/2009 w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 18 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji), sygn. II SA/Kr 774/15 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2015 r. przy udziale Prokuratora Rejonowego [...] sprawy ze skargi [...] S.A. [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z 15 grudnia 2009 r., znak: SKO-IV-6227/1429/76/2009
w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew, oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w decyzji z 4 września 2009 r. Burmistrz [...], na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92 poz. 880 ze zm.), w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów gatunków drzew (Dz.U. Nr 228 poz.2306 ze zm.) wymierzył właścicielowi działki nr [...] w W. – [...] Spółka Akcyjna
[...] administracyjną karę pieniężną w wysokości 425.651,61 zł za usunięcie 133 sztuk drzew gatunek brzoza brodawkowata bez wymaganego zezwolenia.
W uzasadnieniu organ wskazał, że nieruchomość, z której usunięto drzewa stanowiła własność spółki [...] i została nabyta przez Spółkę od P.M. na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu
2 lutego 2009 r. W umowie zawarto zapis, że drzewa wyrosłe na przedmiotowej działce sprzedający może wyciąć na własny koszt i usunąć z działki do dnia 31 marca 2009 r. Słuchany w charakterze świadka P.M. zeznał, że to on, po zawarciu umowy dokonał usunięcia drzew z nieruchomości oraz że kierował się ustaleniami z właścicielem Spółki, jak również zapisem zawartym w umowie. Umowa została
zawarta w dniu 2 lutego 2009 r., a wycinki dokonał w dniu 28 lutego 2009 r. Ponadto zeznał, że miał zgodę właściciela Spółki na wejście w teren i wycięcie drzew, w czym utwierdzała go przeprowadzona z nim rozmowa.
Organ I instancji stwierdził, Spółka [...] wiedziała i godziła się na to, że drzewa z nieruchomości będącej jej własnością zostaną usunięte, zaś działanie P.M. nie było działaniem samowolnym, poparte bowiem zostało stosownym, wyraźnym i nie budzącym wątpliwości zapisem w akcie notarialnym. Na Spółce zatem, jako właścicielu nieruchomości ciążył obowiązek uzyskania stosownego zezwolenia
na usunięcie drzew i takiego działania w stosunku do nieruchomości, które jest zgodne z obowiązującym prawem.
Odwołanie od tej decyzji wniosła [...] S.A. podnosząc, że nie może być uznana za podmiot odpowiedzialny za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia, bowiem nie zleciła usunięcia tych drzew P.M., ani też sama nie podjęła żadnych czynności zmierzających do ich usunięcia. Zapis w akcie notarialnym może zaś być uznany wyłącznie za akceptację przyszłej czynności, nie wywierającej żadnych skutków w sferze prawa materialnego. Zdaniem Spółki, podmiotem zobowiązanym do uiszczenia kary jest ten, kto drzewa usunął lub w czyim imieniu drzewa usunięto. Ukaranym nie może być wyłącznie właściciel lub posiadacz nieruchomości. Ponieważ Spółka drzew nie usunęła, nie może być adresatem decyzji. Zdaniem Spółki to P.M. powinien wystąpić o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew. Natomiast sformułowanie w akcie notarialnym, że P.M. uzyskał zgodę na usunięcie drzew "na własny koszt" powinno być odebrane jako deklaracja pokrycia wszystkich kosztów związanych z usunięciem drzew.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z 15 grudnia 2009 r. znak SKO.IV-6227/1429/76/2009, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 88 ust. 1, ust. 2, art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazano, że odpowiedzialność za bezprawne wycięcie drzew bez zezwolenia, w której mowa w art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody jest zobiektywizowana i niezależna od winy sprawcy. Dany podmiot może ponosić odpowiedzialność nie tylko za własne działanie, ale i za wycięcie drzew bez zezwolenia przez inne osoby, jeżeli sprawca uzyskał nawet dorozumianą zgodę właściciela tej nieruchomości. Podmiotem odpowiedzialnym za usunięcie drzew z terenu działki nr [...] jest strona skarżąca, która w samym akcie notarialnym, w sposób jednoznaczny wyraziła zgodę na usunięcie drzew z terenu działki, określiła termin tego usunięcia, podmiot, który ma tego dokonać, a także zawarła wskazania, co do kosztów związanych z usunięciem drzew. Strona skarżąca wiedziała zatem, że w terminie do
31 marca 2009 r. P.M. może usunąć z terenu jej nieruchomości drzewa i godziła się na ich usunięcie. Okoliczności dotyczące ilości, gatunku, obwodów pni i wieku drzew, w sposób jednoznaczny wynikają z protokołu oględzin działki spisanego w niniejszej sprawie w obecności pełnomocnika strony skarżącej.
Skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła [...] S.A., podnosząc, że pozwolenia na wycięcie drzew, jaki skarżąca Spółka udzieliła w akcie notarialnym P.M. może być wyłącznie uznane za akceptację faktycznej, przyszłej czynności nie wywierającej jednak żadnych skutków w sferze prawa administracyjnego. Spółka nie zleciła P.M. usunięcia drzew ani też sama nie podjęła żadnych działań zmierzających do ich usunięcia. Działanie P.M. były zatem samowolne i nie mające oparcia
w prawie. Skarżąca Spółka podniosła także, że przepisy nie definiują stron postępowania w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, do jej uiszczenia powinna zatem być zobowiązana osoba, która dopuściła się wycięcia drzew. Ponadto Spółka podniosła, że zgodę na usunięcie drzew, P.M. uzyskał od niej już w dacie podpisania warunkowej umowy sprzedaży w dniu 2 grudnia 2008 r., czyli kiedy był jeszcze właścicielem tej nieruchomości, a zawarte w akcie notarialnym sformułowanie "na własny koszt" oznacza, że mieszczą się w nim także koszty opłat
za wycięcie drzew.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 13 kwietnia 2010 r., sygn. II SA/Kr 206/10 oddalił skargę [...] S.A. Sąd stwierdził, że wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ ustala jedynie czy doszło do bezprawnego usunięcia drzew lub krzewów, a stwierdzając, że takie naruszenie nastąpiło wymierza karę pieniężną. Odpowiedzialność, o jakiej mowa we wskazanym przepisie ma charakter obiektywny, a zatem nie zależny od winy sprawcy. Sąd uznał, że skoro Spółka wiedziała o zamiarze usunięcia drzew przez P.M. i godziła się na to, co jasno wynika ze sformułowań zawartych w akcie notarialnym, to można stwierdzić, że pomiędzy jej działaniami (zaniechaniem) a usunięciem drzew istnieje związek przyczynowy. P.M. z chwilą zbycia nieruchomości na której rosły przedmiotowe drzewa wyzbył się nie tylko własności tej nieruchomości, ale też jej posiadania – co jest okolicznością przez strony niekwestionowaną. Nie mógł zatem ani ubiegać się o wydanie mu zezwolenia na wycięcie drzew, ani też ponosić z tego tytułu jakichkolwiek opłat administracyjnych.
Z tego też powodu, sąd stwierdził, że organy administracyjne prawidłowo nałożyły na skarżącą Spółkę karę pieniężną z tytułu nielegalnego usunięcia drzew. Wysokość nałożonej kary obliczona została prawidłowo w oparciu o dyspozycję art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody oraz przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów gatunków drzew (Dz.U. Nr 228 poz. 2306 ze zm.).
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10 oddalił skargę kasacyjną. Sąd podzielił stanowisko wyrażone przez WSA w Krakowie. Wskazał, że administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzew bez zezwolenia z terenu nieruchomości, może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości zarówno kiedy dokonał on wycięcia tych drzew osobiście, jak i kiedy zlecił wykonanie tej czynności innej osobie, co wystąpiło w tej sprawie. Dla tego rodzaju odpowiedzialności administracyjnej o charakterze obiektywnym nie jest konieczne osobiste działanie właściciela lub posiadacza nieruchomości, gdyż ponosi on także odpowiedzialność za takie czynności osób trzecich, na które się godził lub zlecał ich wykonanie. Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p.
Wyrokiem z 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2907/14, po rozpoznaniu skargi [...] S.A. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił własny wyrok z 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10 w punkcie pierwszym (oddalenie skargi kasacyjnej) i drugim (orzeczenie o kosztach) oraz uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Jednocześnie zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz [...] S.A. [...] kwotę 9.658 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego.
Skarga o wznowienie postępowania została oparta na podstawie art. 272 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2012 r., poz. 270 ze zm.), bowiem wyrokiem z 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842) przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno
określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Pomimo odroczenia przez Trybunał utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, ma prawne znaczenie dla postępowań toczących przed tym sądem na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością (por. wyroki NSA z: 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2707/14, sygn. akt II OSK 2708/14 i sygn. akt II OSK 2711/14 [w:] CBOSA). W wyroku z 4 grudnia 2014 r., sygn. II OSK 2696/14 (LEX nr 1565810), NSA jednoznacznie stwierdził, że już z momentem publicznego ogłoszenia wyroku (co jest zawsze wcześniejsze niż moment derogacji niekonstytucyjnego przepisu przez promulgację wyroku) następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. Przepisy uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne nie powinny więc być stosowane w przyszłości, nawet jeśli za ich stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego. Akt normatywny uchylony (w całości lub w części) na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, traci cechę domniemania konstytucyjności. Wzruszenie tego domniemania następuje już z momentem ogłoszenia wyroku Trybunału na sali rozpraw.
W przedmiotowej sprawie, rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, NSA wziął pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Brak wypowiedzi TK odnośnie "przywileju korzyści" zarówno w sentencji jak i w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 oznacza, że kwestia ta nie była rozważana w trakcie kontroli konstytucyjności i jest pozostawiona do rozstrzygnięcia sądom.
NSA podkreślił, że w przypadku każdego orzeczenia o niekonstytucyjności organom stosującym prawo przysługuje autonomia w zakresie oceny określonej sytuacji, którą rozpoznają. Ocena konkretnej sytuacji oraz wybór środka służącego przywróceniu stanu konstytucyjności należy do organu stosującego prawo.
Przyjmując, że przepis art. 190 ust. 4 rodzi konstytucyjne prawo podmiotowe, gwarantujące, aby ostateczny skutek wymierzenia sprawiedliwości był zgodny z konstytucją, skład orzekający NSA uznał zasadność skargi o wznowienie
postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10 na podstawie wyroku
TK z dnia 1 lipca 2014 r. Biorąc pod stan normatywny ukształtowany wyrokiem Trybunału, jak również ważąc relewantne wartości konstytucyjne, NSA uznał prawo skarżącej Spółki do wznowienia postępowania. Ponadto zwrócił uwagę, że derogacja genetycznie związana z wyrokiem Trybunału następuje z upływem terminu
odroczenia, jeśli w tym czasie ustawodawca nie zmieni niekonstytucyjnych przepisów. Zmiana prawa przed upływem okresu odroczenia niweczy natomiast prawo do wznowienia postępowania.
Z uwagi na brak "automatyzmu" w ocenie następstw ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że obowiązkiem WSA w Krakowie winno być odniesienie wyroku TK do realiów zaistniałego stanu faktycznego niniejszej sprawy i wiążące ustalenie jego skutków, a dopiero ewentualnie w następnej kolejności – w razie wywiedzenia skargi kasacyjnej – kontrola przez Naczelny Sąd Administracyjny sposobu "aplikacji ww. wyroku TK dokonanej przez WSA w Krakowie. Sąd I instancji winien udzielić odpowiedzi w kwestii legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia o wymierzeniu kary pieniężnej za usunięcie drzew, w kontekście utraty przez przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody domniemania konstytucyjności.
Wobec powyższego NSA nakazał Sądowi I instancji rozważenie, czy w
ustalonym stanie faktycznym i przy uwzględnieniu granic sprawy poddanej kontroli sądowej, istniały podstawy, aby wymierzoną karę pieniężną uznać za nieproporcjonalnie wysoką, w świetle wartości wskazanych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 6/12. Sąd weźmie przy tym pod uwagę, czy i ewentualnie jakie znaczenie dla tych rozważań może mieć wynik prac legislacyjnych nad zmianą odnośnych regulacji ustawy o ochronie przyrody, które – co podkreślono
w ww. wyroku TK – aktualnie już się toczą (zob. druk nr 2656 Sejmu VII kadencji).
Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w
Krakowie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę.
Sąd I instancji oddalając skargę Spółki w uzasadnieniu wyroku wskazał, że kwestia adresata zaskarżonej decyzji została przesądzona. W wyroku z dnia 21 lutego 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w tym przedmiocie jednoznaczny
pogląd, który nadal pozostaje wiążący. Stanu tego nie zmienia uchylenie tego wyroku, jak i uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2010 r. na skutek wznowienia postępowania. Zgodnie bowiem z art. 282 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia.
Skoro podstawą wznowienia był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. SK 6/12 kwestionujący zgodność przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 z Konstytucją RP, to tylko w kontekście tych przepisów sprawa może być ponownie merytorycznie rozpatrzona.
Sąd I instancji wyjaśnił, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów art. 88 ust. 1 i 2 i art. 89 ust 1 ustawy w jej ówczesnym brzmieniu (Dz.U. z 2009 r. nr 151 poz.1220). Zgodnie z tymi przepisami, administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzew bez pozwolenia ustalana była w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. Stawki dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz współczynniki różnicujące stawki w zależności od obwodu pnia, zgodnie z delegacją zawartą w art. 85 ust. 4 ustawy, ustalone były w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U.2004.228.2306). Wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r. SK 6/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 przez to, że przewidują obowiązek nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzewa, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Jednocześnie Trybunał orzekł, że wymienione przepisy tracą moc obowiązującą po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. Do daty wyrokowania wymienione przepisy nie uległy zmianie.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r. przeprowadził wyraźną dystynkcję pomiędzy samym wznowieniem postępowania sądowego, a zastosowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w merytorycznym rozpatrzeniu sprawy. Wskazał, że konieczne było doprowadzenie sprawy sądowej do takiego stanu procesowego, w którym otwarta zostanie możliwość realnego odniesienia wyroku Trybunału do ustalonego stanu sprawy administracyjnej, bo to w tej sprawie bezpośrednio stosowane były zakwestionowane przepisy. Z uwagi na konieczność zachowania praw strony do postępowania dwuinstancyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny zadanie to powierzył Sądowi I instancji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stwierdza wprost niezgodności przepisów ustawy z Konstytucją, określa bowiem kryterium, które taką, negatywną ocenę, uzasadnia. Kryterium to nie pozwala na wyraźne wskazanie przedmiotowego lub podmiotowego zakresu wyroku. Ma ono charakter ocenny, ponieważ odnosi się do "okoliczności konkretnego czynu". W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę, opisanemu brakowi kategoryczności nie można nie przypisywać istotnego znaczenia. Trybunał Konstytucyjny, jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o ochronie prawa własności wskazując na dopuszczalność i zasady jego ograniczenia. W rozważaniach swych Trybunał zwrócił uwagę na fakt, że przepisy Konstytucji chronią prawo własności, ale też "niezwykle wysoko sytuują wartość, jaką stanowi środowisko naturalne. Art. 5 Konstytucji, wśród najważniejszych zadań państwa, takich jak strzeżenie niepodległości i nienaruszalności terytorium oraz gwarancji wolności i praw człowieka i obywatela, wymienia ochronę środowiska, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju". Rozwinięcie tej ustrojowej zasady jest zawarte w art. 74 Konstytucji, stanowiącym, że ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych, które mają prowadzić politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom (i zarazem wspierać obywateli w ich działaniach na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska). Ponadto art. 68 ust. 4 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Łączne ujęcie wymienionych postanowień pozwala uznać, że środowisko jest wartością konstytucyjną, której realizacji należy podporządkować proces interpretacji Konstytucji.
Na taką też wartość "powołał się ustawodawca, wskazując ratio legis przepisów przewidujących sankcję za usuwanie drzew (krzewu) bez wymaganego zezwolenia (por. uzasadnienie projektu ustawy o wprowadzeniu ustawy – o ochronie środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw, druk sejmowy nr 1864/III kadencja Sejmu, s. 36). Drzewa i krzewy stanowią bowiem istotny element składowy
środowiska. Bez ich istnienia degradacji mogą ulec również inne cenne składniki środowiska. W zależności od miejsca, w jakim drzewa i krzewy rosną, mogą spełniać różnorakie funkcje, poczynając od gospodarczych, jako źródło surowca dla przemysłu drzewnego, przez sanitarne, jako składniki rozwiązań izolacyjnych, kulturalno-wychowawcze związane z ochroną obiektów zabytkowych, a także jako obiekty naukowo-badawcze (w ogrodach botanicznych) (tak K. Gruszecki, ibidem). Istnienie drzew i krzewów, zarówno w mieście jak i na wsi, jest również konieczne dla zdrowia ludzi, jak i zwierząt (wchłanianie dwutlenku węgla), a także ważne ze względu na walory estetyczne krajobrazu. "Ochrona przyrody stanowi element ochrony
środowiska, a – z mocy art. 4 u.o.p. – obowiązek dbałości o przyrodę, jako dziedzictwo i bogactwo narodowe, ciąży na organach administracji publicznej, osobach prawnych (innych jednostkach organizacyjnych) oraz osobach fizycznych, przy czym organy administracji obowiązane są do zapewnienia prawnych, organizacyjnych i finansowych warunków ochrony przyrody. W art. 31 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji ochrona przyrody jest exspresis verbis wymieniona jako wartość, która może uzasadniać ustawowe ograniczenia w korzystaniu z praw konstytucyjnych, w tym z prawa własności nieruchomości i jej poszczególnych składników".
Trybunał ostatecznie nie zakwestionował całego mechanizmu ochrony przyrody (zadrzewień), na który składają się: obowiązek uzyskania – co do zasady – uprzedniego zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, połączony – w określonych ustawą sytuacjach – z uiszczeniem opłaty (w racjonalnej wysokości), oraz kara za niepodporządkowanie się temu obowiązkowi. Nie podważył również przyjętej obecnie koncepcji kary administracyjnej, jako sankcji za samo bezprawne zachowanie naruszające obowiązek administracyjnoprawny, pod warunkiem jednak stworzenia prawnych możliwości uwzględniania w procesie karania indywidualnych okoliczności konkretnego przypadku. Wskazał, że prawo materialne powinno stwarzać organowi właściwemu do nakładania kar pieniężnych, możliwość miarkowania wysokości kary w szczególnych okolicznościach, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia oraz, że podmiot, który nie dopełnił obowiązku administracyjnego, musi mieć możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że niedopełnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności (działanie siły wyższej, stan wyższej konieczności, działanie osób trzecich, za które on nie odpowiada). Surowość kar powinna być adekwatna do stopnia naruszenia dobra chronionego za pomocą kary. Kwestionowane przepisy nie uwzględniają, zdaniem Trybunału, specyfiki sytuacji, w których uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego choroba, sprawiają, że zagrażają one życiu lub zdrowiu użytkowników nieruchomości, a także innych osób i to jest powodem jego usunięcia (często natychmiastowego) w celu uniknięcia tych zagrożeń. Nawet na usunięcie drzewa obumarłego bądź uszkodzonego siłami przyrody, albo gdy rozpoczął się nieodwracalny proces jego obumarcia, wymagane jest zezwolenie, z tym jedynie zastrzeżeniem, że w takich przypadkach nie pobiera się opłaty.
Uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej kwestionowanych
przepisów Trybunał wskazał, że usunięcie ich z systemu prawa z chwilą ogłoszenia orzeczenia Trybunału w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, skutkowałoby powstaniem luki prawnej. Utrata mocy obowiązujących niekonstytucyjnych przepisów
z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw pozbawiłaby właściwe organy samorządu terytorialnego podstaw prawnych do wymierzania administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie, bez wymaganego zezwolenia, lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu rosnącego na tej nieruchomości, co uniemożliwiłoby im realizację części zadań nałożonych przez ustawę.
Według Sądu I instancji, stan poddanej osądowi sprawy należy zatem ocenić w świetle wartości wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny. Te podstawowe – to ochrona prawa własności i ochrona środowiska. Za Trybunałem powtórzyć trzeba, że konieczność zachowania drugiej z wymienionych wartości uzasadnia co do zasady system nakładania kar administracyjnych za usuwanie drzew bez zezwolenia. Istotną kwestią jest natomiast wysokość kary i pewna elastyczność w jej stosowaniu, w tym możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od je wymierzenia.
W rozpoznawanej sprawie, w przekonaniu Sądu I instancji, brak jest przesłanek, które nakazywałyby takie, elastyczne, podejście. Skarżąca Spółka, prowadząca rozmaitą i rozległą działalność gospodarczą (por. KRS), jako właściciel nieruchomości zobowiązana była do uzyskania zezwolenia, a dopuściła swym zaniedbaniem do usunięcia 133 brzóz. Nie były to drzewa ani chore, ani obumarłe, nie zachodził stan wyższej konieczności, ani też inny stan zagrożenia. Nie zachodziła więc żadna z przykładowo wymienionych przez Trybunał Konstytucyjny (ani choćby podobnych) przesłanek mogących uzasadniać odstąpienie od rygorów obowiązującej regulacji. Zważywszy zaś na liczbę usuniętych drzew, szkodę dla środowiska należy określić
jako znaczną.
Trybunał Konstytucyjny skonstatował sankcyjność kwestionowanych przepisów. Odraczając jednak utratę ich mocy, wyraźnie dopuścił ich stosowanie przez organy administracji w okresie odroczenia. Przyjął zatem, że pomimo stwierdzonej niezgodności z Konstytucją, będą one nadal stanowić podstawę do wymierzania kar
za usunięcie drzew. Z takim założeniem pozostaje w zgodzie, w warunkach rozpoznawanej sprawy, zaskarżona decyzja. Nie dotyczą jej bowiem zastrzeżenia, które znalazły wyraz w zawartym w sentencji wyroku TK sformułowaniu: "przez to, że przewidują .... obowiązek nałożenia kary pieniężnej..... w sztywno określonych granicach, bez względu na okoliczności czynu".
W związku z zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji wyjaśnił, że poddał rozwadze, jakie znaczenie dla tych rozważań może mieć wynik prac legislacyjnych nad zmianą odnośnych regulacji ustawy o ochronie przyrody, które aktualnie już się toczą. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu zmiany ustawy (zob. druk nr 2656 Sejmu VII kadencji) "proponowane zmiany dotyczą przede wszystkim obniżenia wysokości opłat za usunięcie drzew lub krzewów, jak i kar administracyjnych z tym związanych, zróżnicowania wysokości kary w zależności od charakteru deliktu administracyjnego, uregulowania kwestii usuwania drzew w stanie wyższej konieczności oraz usprawnienia procedur związanych z wydawaniem zezwoleń na usunięcie drzew lub krzewów".
W projekcie zmiany utrzymano wymóg uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew, określono jednakże, że wymóg ten nie dotyczy drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza: a) 35 cm – w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, b) 25 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew. (art. 83f ust. 1). Dla rozpatrywanej sprawy projekt tej zmiany nie ma znaczenia, bowiem Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował wymogu uzyskiwania pozwolenia na usuwanie drzew. Bez względu zatem na proponowane regulacje w tym zakresie przyjąć należy, że strona skarżąca była zobowiązana do uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew, których dotyczy skarżona decyzja. Z tego samego powodu nie mają także znaczenia proponowane zmiany dotyczące sposobu naliczania opłat za usunięcie drzew (art. 85 ust. 1), których również nie dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Według Sądu I instancji, wśród projektowanych zmian znalazł się także zapis stanowiący, że administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1–3, ustala się w wysokości dwukrotnej (a nie jak dotychczas trzykrotnej) opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu (art. 89 ust. 1). Zmiana ta także nie stanowi następstwa wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wszak nie zakwestionował zasady naliczania kary jako trzykrotności opłaty, a jedynie to, że wysokość kary jest niezależna od okoliczności konkretnej sprawy.
Związek z wyrokiem Trybunału mają natomiast projektowane regulacje (art. 89 ust. 6 i 7) dotyczące przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu (wysokość administracyjnej kary pieniężnej obniża się o 50%) i przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności (nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej). Takie jednak okoliczności w rozpatrywanej sprawie nie miały miejsca. Z powyższych powodów Sąd
I instancji uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, również w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r. sygn. akt SK 6/12.
W skardze kasacyjnej [...] S.A. w restrukturyzacji [...] (dalej: Spółka, skarżąca kasacyjnie) reprezentowana przez r.pr. A.K. zaskarżyła w całości wyrok WSA w Krakowie (dalej: Sąd I instancji) z 18 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Kr 774/14.
I. Zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) naruszenie art. 32 p.p.s.a. w zw. z art. 34 p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1 p.p.s.a. - a to przez pozbawienie skarżącej udziału w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, z wniesionej przez niego skargi, wskutek niezawiadomienia tejże strony w sposób prawidłowy o wyznaczonej w sprawie rozprawie, a w konsekwencji uniemożliwieniu skarżącemu udziału w sprawie;
2) naruszenie art. 65 p.p.s.a. w zw. z art. 67 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 73 p.p.s.a.
- a to przez brak prawidłowego zawiadomienia skarżącej o wyznaczonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie rozprawie - po przeprowadzeniu której wydane zostało rozstrzygnięcie, co w konsekwencji uniemożliwiło skarżącej stawiennictwo i reprezentowanie jej interesów, - które to naruszenia, w ocenie skarżącego, pozbawiły skarżącą możliwości obrony swoich praw, co skutkuje nieważnością postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
II. Jednocześnie na postawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz art. 188 p.p.s.a. wniesiono o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie spraw do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie,
2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
III. Nadto na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., wniesiono o wstrzymanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wykonania zaskarżonej decyzji SKO [...] z 15 grudnia 2009 r. nr SKO-IV-6227/1429/76/2009 w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wobec skarżącej – [...] S.A. w restrukturyzacji [...] (uprzednio [...] S.A. [...]) Burmistrz [...] wydał decyzję z 4 września 2009 r. (znak sprawy: UM/G-7635/19/31/2009), wymierzającą karę pieniężną w wysokości 425.651,61 zł za usunięcie 133 drzew gatunek brzoza brodawkowata bez
wymaganego zezwolenia. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, do SKO
[...]. Jednakże ten organ odwoławczy, decyzją z dnia 15 grudnia 2009 r. (znak sprawy: SKO-IV-6227/1429/76/2009), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza [...].
Na powyższą decyzję SKO [...], pełnomocnik skarżącego (w osobie adwokata A.B.) złożył skargę z 14 stycznia 2010 r. do WSA w Krakowie. Pełnomocnik skarżącej, adw. A.B., działał w ramach udzielonego mu pełnomocnictwa, do reprezentowania w sprawie w związku z decyzją wymierzającą karę za usunięcie drzew.
Wyrokiem z 13 kwietnia 2010 r. wydanym w sprawie (tamta sygnatura: II SA/Kr 206/10), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę.
Od powyższego wyroku, pełnomocnik skarżącej – adw. T.P. - sporządził skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (skarga z 16 lipca 2010 r.). Mecenas T.P. początkowo działał w sprawie jako substytut mecenasa A.B., gdyż przez pewien czas współpracował z jego Kancelarią [...]. Jednak wskutek rozwoju jego własnej Kancelarii i w związku z tym zaprzestania współpracy T.P. z Kancelarią A.B., wraz z potrzebą złożenia skargi kasacyjnej w sprawie, skarżąca udzieliła T.P. oddzielnego pełnomocnictwa do reprezentowania go w sprawie.
Po rozpoznaniu złożonej w sprawie skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 21 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2323/10, oddalił skargę kasacyjną. Tocząca się sprawa sądowoadministracyjna, po rozpoznaniu jej w dwóch instancjach została prawomocnie zakończona – wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2012 r.
Pomimo tego zakończenia, pełnomocnik skarżącej - mecenas A.B., zwrócił się do skarżącej w 2014 r. z informacją, że wedle jego wiedzy, zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowiący o niekonstytucyjności przepisów, na podstawie których skarżąca obciążona została karą za usunięcie drzew. Pełnomocnik ten zwrócił skarżącej uwagę na możliwość wystąpienia, na tej
podstawie, ze skargą o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania sądowoadministracyjnego. I tak też się stało - skarżąca, działając poprzez pełnomocnika - adw. A.B. - wystąpiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargą z dnia 6 października 2014 r. o wznowienie
postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10. Na tej podstawie, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2907/14, po rozpoznaniu skargi [...] S.A. [...] o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, uchylił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10 oraz uchylił również zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Skarżąca wskutek tego wyroku powzięła zatem wiedzę, że dotychczasowe rozstrzygnięcia w sprawie wydane na etapie sądowym zostały uchylone i pozostawał
w oczekiwaniu na wyznaczenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie terminu rozprawy, celem ponownego rozpoznania przez Sąd złożonej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...]. Skarżąca zdawała sobie jednocześnie sprawę, że termin oczekiwania na rozpoznanie sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie może być długi, z uwagi na fakt znacznego obłożenia w sądach oraz to, że sprawa niniejsza ma charakter skomplikowany - wróciła po wielu latach do ponownego rozpoznania, z uwagi na niekonstytucyjność przepisów. Po upływie czasu, skarżąca otrzymała jednak nagle pismo - tytuł wykonawczy od Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], że prowadzona jest wobec niej egzekucja administracyjna w związku z wymierzoną karą za usunięcie drzew. W odpowiedzi na to, skarżąca zwróciła się do tego organu z informacją - pismem z dnia 8 października 2019 r. (data wysłania: 30 października 2019 r.), że egzekucja nie może być prowadzona, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2015 r. uchylił poprzednie rozstrzygnięcia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, pomimo skierowania sprawy do ponownego rozpoznania, nie podjął jeszcze w tej sprawie czynności.
W odpowiedzi na powyższe, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], pismem
z 31 grudnia 2019 r. (doręczonym skarżącej 3 stycznia 2020 r.), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W piśmie tym Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał dopiero, że owszem, sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, jednakże postępowanie to zostało już wznowione i WSA w Krakowie, wyrokiem z 18 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Kr 774/15, oddalił skargę [...] S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...]. Dopiero wraz otrzymaniem tego pisma w dniu 3 stycznia 2020 r., skarżąca – [...] S.A. dowiedziała się w ogóle, że w sprawie przeprowadzone zostało "wznowione" postępowanie, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pod sygnaturą II SA/Kr 774/15, w którym to postępowaniu Sąd wydał wyrok i oddalił wniesioną przez niego skargę. Skarżąca nie miała żadnej wiedzy, o toczącym się postępowaniu, nie brała w nim udziału i nie miała wiedzy o wydanym w tej sprawie, jakże istotnym dla niego, wyroku.
Niezwłocznie po powzięciu takiej informacji, skarżąca zwróciła się do prawnika, o sprawdzenie, dlaczego postępowanie to toczyło się bez jego udziału i dlaczego ani skarżąca osobiście, ani też reprezentujący ją pełnomocnik, który złożył skuteczną skargę o wznowienie postępowania - adwokat A.B. - nie zostali o wyznaczonej rozprawie i toczącym się postępowaniu w żaden sposób zawiadomieni. Po zapoznaniu się z aktami sprawy, skarżąca uzyskała wiedzę, że zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na dzień 18 sierpnia 2015 r., w sprawie II SA/Kr 774/15, przesłane zostało do adw. T.P., na poprzedni, nieaktualny już adres pod którym prowadził on wcześniej Kancelarię: ul. [...]. Wskutek tego, po powtórnej awizacji tak skierowanego zawiadomienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyjął fikcję skutecznego doręczenia skarżącej zawiadomienia o rozprawie.
Skarżąca podnosi zarzut, że zawiadomienie o toczącym się postępowaniu - wyznaczonej rozprawie w sprawie II SA/Kr 774/15, nie zostało do niej skierowane w sposób prawidłowy, co w efekcie pozbawiło Spółkę wiedzy o toczącym się postępowaniu, uniemożliwiło mu uczestnictwo w nim i obronę swoich praw.
Strona ma prawo wziąć udział w rozprawie, na której może zaprezentować swoje stanowisko i ewentualnie podjąć polemikę ze stanowiskiem strony przeciwnej. Argumenty przedstawione przez stronę podczas rozprawy sądowej, przy zapewnieniu kontradyktoryjności tej rozprawy mogą przekonać skład orzekający do odmiennego zapatrywania prawnego, niż prezentowane przez organ administracji. Strona ma też możliwość złożenia i wymiany pism procesowych. Brak zawiadomienia strony postępowania o rozprawie, eliminując te możliwości w sposób oczywisty, narusza prawa strony do sprawiedliwego procesu i do podjęcia obrony swoich praw. To natomiast skutkuje nieważnością postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Zaistniała w niniejszej sprawie sytuacja odpowiada stanowi faktycznemu jaki Naczelny Sąd Administracyjny w sowich orzeczeniach określa jako "pozbawienie możności obrony swych praw, co skutkuje nieważnością postępowania. Stanowisko takie wyrażono również w orzeczeniu z 10 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3138/18. Zbliżony stan faktyczny uznany za skutkujący nieważnością postępowania był również przedmiotem rozpoznania w wyroku NSA z 14 lipca 2020 roku, sygn. akt II OSK 706/20. W skardze kasacyjnej przedstawiono także wniosek o wstrzymanie wykonalności decyzji oraz jego uzasadnienie.
W piśmie procesowym z 26 marca 2021 r. skarżąca kasacyjnie reprezentowana przez r.pr. A.K. złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozpoznania skargi kasacyjnej z 19 lutego 2021 r. na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prokurator Rejonowy [...] wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, a tym samym o uchylenie zaskarżonego orzeczenia
w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną, odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej i jej argumentacji, wskazano, że argumenty skarżącej jawią się jako słuszne. Prokurator podkreślił, że na mocy art. 76 § 3 p.p.s.a., jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Norma wydaje się niebudząca wątpliwości, jednak nadmienić należy, że ustawodawca nie określił, któremu z pełnomocników należy doręczyć pismo oraz przy użyciu, jakich kryteriów należy dokonać wyboru takiego pełnomocnika. Podkreśla się, że strona może w treści udzielonego pełnomocnictwa zamieścić informację, któremu z ustanowionych przez
nią pełnomocników należy dokonywać doręczeń. Strona może również wskazać pełnomocnika, któremu należy dokonywać doręczeń w każdy inny jednoznaczny sposób (na rozprawie, w piśmie procesowym).
W niniejszym postępowaniu wskazania tego zabrakło, a w sprawie do czasu skierowania skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego występowało 2 pełnomocników. Żaden z nich nie był wskazany, jako pełnomocnik, któremu Sąd winien doręczać pisma. Oznaczało to, że wybór takiego pełnomocnika należał do Sądu. Co istotne, na co zwraca uwagę orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wybór ten nie mógł jednak cechować się dowolnością. Jak słusznie zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 czerwca 2012 r., sygn. I FSK 682/12 nie można z omawianej normy wnioskować, że wybór pełnomocnika cechuje pełna dowolność (postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. I FSK 682/12, LEX nr 1333027; tak też NSA m.in. w postanowieniu z 7 lutego 2012 r., sygn.
II OZ 46/12, LEX nr 1116327). Kolejno, każdorazowy wybór konkretnego
pełnomocnika powinien korelować ze skutecznością i efektywnością doręczania pism. Potwierdzeniem owej zasady jest przyjmowana w orzecznictwie możliwość doręczania pism za każdym razem innemu pełnomocnikowi - w zależności od okoliczności postępowania - "Wybór przy pierwszym doręczeniu nie jest wiążący, możliwe jest więc doręczenie pism każdorazowo innemu pełnomocnikowi". (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 maja 2008 r., sygn. I FZ 188/08, LEX nr 479088 czy w postanowieniu z 22 czerwca 2012 r., sygn. I FSK 671/12, LEX nr 1396569).
Powyższe według Prokuratora, prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie określając kryteriów wyboru pełnomocnika, któremu należy doręczyć pismo,
pozostawił przyjęcie zasadności wskazania konkretnego pełnomocnika Sądowi, który zwarzyć winien na indywidualne okoliczności konkretnego przypadku.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Prokurator wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie winien zawiadomić o postępowaniu pełnomocnika, który złożył skargę o wznowienie postępowania sądowoadministarcyjnego, a nie pełnomocnika działającego w postępowaniu przed podjęciem tego kroku. Wydaje się, że wybór ten cechowałby się wskazaną powyżej skutecznością i efektywnością działania w zakresie doręczania pism. Zdaniem składającego odpowiedź na skargę kasacyjną, strona skarżąca poprzez skierowanie skargi w ramach postępowania wznowieniowego przez konkretnego pełnomocnika wyraziła wprost wolę, by to on był jej reprezentantem w dalszej części postępowania.
W ocenie organu wnoszącego odpowiedź na skargę kasacyjną, zasadnie skarżąca kasacyjne wskazuje na wystąpienie przesłanki nieważnościowej, której pojawianie się powoduje konieczność uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Kr 774/15 w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Zaskarżony skargą kasacyjną wyrok, jako naruszający normy prawne, nie może się ostać w obrocie prawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, bowiem strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do treści art. 182 § 2 p.p.s.a., jej przeprowadzenia.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183
§ 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które
może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane w jej petitum nie są zasadne.
Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego przychyla się do
poglądu, że podstawy kasacyjne mogą być sformułowane nie tylko w petitum środka zaskarżenia, ale także w jego uzasadnieniu. W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera zarzuty i argumentację, która pozwala na jej uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 sprowadzający się do stanowiska, że zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet, nie ma przeszkód, dla których Naczelny Sąd Administracyjny nie mógłby samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez Sąd I instancji w sytuacji, gdy uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera wskazanie sposobu rozumienia zarzutu pozwalające na jego merytoryczne rozpoznanie.
W realiach niniejszej sprawy można było zatem przyjąć na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Z treści zaś art. 76 § 3 p.p.s.a. wynika, że jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Przepisy ustawy nie precyzują jednak, któremu pełnomocnikowi należy doręczać pisma. Przyjmuje się, że dopiero wtedy, gdy strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczeń, to zgodnie z art. 76 § 3 p.p.s.a. wyboru dokonuje sąd.
Jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można z powyższego wnioskować, że wybór ten cechuje dowolność. Z akt sprawy wynika, że skarżąca Spółka reprezentowana przez adw. A.B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję SKO [...] z 15 grudnia 2009 r. Odpowiednie pełnomocnictwo znajduje się na k. 11 i
32. Wyrokiem z 13 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, od którego została wniesiona skarga kasacyjna wniesiona przez adw. T.P. (pełnomocnictwo k. 122). Wyrokiem z 21 lutego 2012 r. sygn. II OSK 2323/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
W dniu 6 października 2014 r. skarżąca Spółka, reprezentowana przez adw. A.B. wniosła o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2323/10. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2323/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. II SA/Kr 206/10 i skierował sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać warunkom
formalnym określonym w art. 46 p.p.s.a. oraz zawierać dodatkowe elementy wymienione w przepisie art. 279 p.p.s.a. (zob. Andrzej Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el 2019, pkt 1 do art. 279).
W myśl art. 46 § 1 pkt 1 pp.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowego, każde pismo strony powinno zawierać oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Natomiast zgodnie z art. 46 § 2 p.p.s.a., w tym samym stanie prawnym, gdy pismo strony jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku adresu do doręczeń, lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników.
W świetle art. 39 pkt 1 p.p.s.a., adw. T.P. był umocowany do czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie. Jeśli jednak w piśmie stanowiącym skargę o wznowienie nie wskazano go jako pełnomocnika, natomiast
jako pełnomocnika wskazano innego adwokata, czyli adw. A.B., to należało przyjąć, że w tym postępowaniu pełnomocnikiem jest adwokat wskazany
w skardze o wznowienie jako pełnomocnik. W konsekwencji, pisma kierowane do strony należało doręczać temu pełnomocnikowi na adres wskazany w skardze o wznowienie. Brak oświadczenia strony o wypowiedzeniu lub ograniczeniu pełnomocnictwa udzielonego poprzednio adw. T.P. mógł dla Sądu I instancji stanowić podstawę do przyjęcia, że pełnomocnictwo udzielone temu pełnomocnikowi trwa. Jest to kwestia indywidualnych okoliczności sprawy, w której postępowania, w tym także sądowe, toczyły się kilka lat. Nawet jednak w takiej sytuacji, stosując art. 76 § 3 p.p.s.a., należało wybrać do doręczania pism w postępowaniu wznowieniowym tego pełnomocnika, który z powodów istotnych dla strony, został przezeń umocowany do udziału w tym postępowaniu.
Wybór przez Sąd I instancji, na podstawie art. 76 § 3 p.p.s.a., innego adwokata do doręczania mu pism, oparty na domniemaniu Sądu, że nie doszło do wypowiedzenia lub ograniczenia pełnomocnictwa temu innemu pełnomocnikowi, nie może być potraktowany jako zgodny z wolą strony wyrażoną wprost w odniesieniu do postępowania wznowieniowego.
W takiej sytuacji uznać trzeba, że zawiadomienie o rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, wyznaczonej na dzień 18
sierpnia 2015 r. zostało wysłane na adres pełnomocnika strony adw. T.P. nieprawidłowo.
Z powyższych względów skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, co w konsekwencji skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., albowiem nie zaszły przesłanki z art. 188 p.p.s.a., gdyż istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji oceni legalność zaskarżonej decyzji mając na względzie zapatrywania prawne przedstawione w powyższym wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.