III OSK 576/25

III OSK 576/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Po 172/24 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2025-01-16
Skarżony organ
Prezes Sądu~Prezes Sądu
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 46
art. 304 § 2 k.p.k
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
Dz.U. 2024 poz 1568
art. 9 k.p.c., art. 525 k.p.c.
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2025 r. sygn. akt II SAB/Po 172/24 w sprawie ze skargi P. K. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz P. K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2025 r. sygn. akt II SAB/Po 172/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. K. (dalej: "skarżący") na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu (dalej: "organ") w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Pismem z 28 sierpnia 2024 r. skarżący wystąpił do organu o udostępnienie informacji publicznej, wyjaśniając, że w dniu 4 kwietnia 2024 roku o godz. 12:23 do Sądu Okręgowego w Poznaniu zostało dostarczone pismo adresowane do sędziego Dominika Marka Stawiskiego, będące odpowiedzią na postanowienie z dnia 23 lutego 2024 (sygn. akt: XII Co 330/23). W piśmie tym zostały podniesione kwestie, które w swojej treści zawierały także informacje o podejrzeniu popełnienia przestępstwa o charakterze zbrodni (w tym podejrzenie popełnienia przestępstwa z art. 115 § 20 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17). Wobec tego wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o udostępnienie następujących informacji:
1) czy sędzia Dominik Marek Stawicki w związku z lekturą pisma w sprawie o sygnaturze akt: XII Co 330/23, dostarczonego do Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 4 kwietnia 2024 roku o godz. 12:23, dopełnił obowiązku zawiadomienia organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, zgodnie z art. 304 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 46, dalej: "k.p.k.")? W przypadku pozytywnej odpowiedzi, wnosi się o udostępnienie informacji o dacie i sposobie złożenia tego zawiadomienia;
2) czy wobec sędziego Dominika Marka Stawickiego było prowadzone lub jest prowadzone jakiekolwiek postępowanie dyscyplinarne, związane z niedopełnieniem obowiązku, w tym niedopełnieniem obowiązku zawiadomienia organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, o którym mowa w art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego? Jeżeli takie postępowanie (lub postępowania) były (lub są) prowadzone, wnosi się o udostępnienie ich wyniku oraz informacji, kto był organem prowadzącym to postępowanie;
3) czy Prezes Sądu Okręgowego w Poznaniu otrzymał kiedykolwiek, jakiekolwiek informacje o możliwości popełnienia przestępstwa, związanego z niedopełnieniem obowiązków przez sędziego Dominika Marka Sawickiego? Jeżeli takie informacje zostały otrzymane, wnosi się o udostępnienie daty ich wpływu oraz działań podjętych przez Przewodniczącego w tej sprawie;
4) Czy w przypadku złożenia przez sędziego Dominika Marka Stawickiego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa zgodnie z art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego, Sąd Okręgowy w Poznaniu podejmował dalsze czynności w zakresie monitorowania działań organów ścigania lub prokuratury w tej sprawie? Jeżeli tak, wnosi się o udostępnienie informacji o podjętych działaniach;
5) czy Sąd Okręgowy w Poznaniu dysponuje procedurami wewnętrznymi, regulującymi sposób postępowania osób na stanowisku sędzia, w przypadku powzięcia w trakcie wykonywania czynności służbowych informacji o podejrzeniu popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu, zgodnie z art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego, przez osoby na stanowisku sędzia? Jeśli takie procedury istnieją, wnosi się o ich udostępnienie;
6) czy sędzia Dominik Marek Stawicki prowadził jakiekolwiek postępowania sądowe, w których występowała, niezależnie od roli w sprawie, Fundacja [...]? Jeśli tak, wnosi się
o udostępnienie informacji na temat liczby takich spraw, ich charakteru oraz sygnatury akt tych spraw;
7) czy sędzia Dominik Marek Stawicki prowadził jakiekolwiek postępowania sądowe, w których stroną, świadkiem, lub w inny sposób zaangażowana był R. G. pełniący funkcję fundatora w Fundacji [...]? Jeśli takie postępowania miały miejsce, wnosi się o udostępnienie informacji na temat liczby takich spraw, ich charakteru oraz sygnatury akt tych spraw;
8) czy sędzia Dominik Marek Stawicki prowadził jakiekolwiek postępowania sądowe, w których stroną, świadkiem, lub w inny sposób zaangażowany był K. D. pełniący funkcję prezesa zarządu w Fundacji [...]? Jeśli takie postępowania miały miejsce, wnosi się o udostępnienie informacji na temat liczby takich spraw, ich charakteru oraz sygnatury akt tych spraw;
9) czy Sąd Okręgowy w Poznaniu prowadził lub prowadzi jakiekolwiek sprawy, w których Fundacja [...], R. G. lub K. D. występują jako strony, uczestnicy lub w inny sposób są zaangażowani, a które były lub są rozpoznawane przez sędziego Dominika Marka Stawickiego? Jeśli tak, wnosi się o udostępnienie informacji na temat liczby takich spraw, ich charakteru oraz sygnatury akt tych spraw;
10) czy Sąd Okręgowy w Poznaniu dysponuje informacjami o jakichkolwiek innych sprawach sądowych, niezwiązanych bezpośrednio z P. K., które były prowadzone przez sędziego D. S., w których stroną lub w inny sposób zaangażowani byli: Fundacja [...], R. G. lub K. D.? Wnosi się o udostępnienie takich informacji, jeśli są dostępne, wraz z charakterem spraw oraz ich sygnaturami;
11) czy w trakcie postępowań prowadzonych przez sędziego Dominika Marka Stawickiego w sprawach dotyczących Fundacji [...], R. G. lub K. D. zostały wydane jakieś orzeczenia lub decyzje, które były przedmiotem skargi lub zażaleń, zarówno przez strony postępowania, jak i inne osoby lub instytucje? Jeśli tak, wnosi się o udostępnienie informacji o tych sprawach, charakterze zażaleń oraz wyniku tych skarg/zażaleń;
12) czy w Sądzie Okręgowym w Poznaniu prowadzono jakiekolwiek postępowania dotyczące Fundacji [...], R. G. lub K. D., które zostały skierowane do sędziego niebędącego Dominikiem Markiem Stawickim? Jeśli tak, wnosi się o udostępnienie informacji o liczbie takich spraw, sygnaturach akt oraz sędziach, którzy je prowadzili;
13) wnosi się o podanie numeru D&B D-U-N-S, pod którym zarejestrowany jest w tej bazie Sąd Okręgowy w Poznaniu.
W odpowiedzi z 11 września 2024 r. organ ustosunkował się do powyższego.
W kolejnym piśmie z 22 września 2024 r. skarżący wskazał, że w przypadku pytań 1 i 4, nie uzyskał pełnych odpowiedzi odnoszących się do meritum, które dotyczyły obowiązków wynikających z art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego.
W odpowiedzi organ w piśmie z 3 października 2024 r. wskazał, że treść objęta pytaniami nr 1 i 4 wniosku z 28 sierpnia 2024 roku nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W dniu 7 października 2024 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zawiadomienia organów ścigania o popełnieniu potencjalnych przestępstw co do zasady należą do kategorii informacji z zakresu objętego ustawą o dostępie do informacji publicznej. W swojej odpowiedzi organ słusznie wskazał na art. 1 ust. 2 u.d.i.p., który stanowi, że przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Kodeks postępowania cywilnego reguluje natomiast konkretne zasady i tryb dostępu do informacji zawartych w aktach postępowań sądowych, w tym do informacji publicznej zawartej w tych aktach, w sposób odmienny niż w przepisach u.d.i.p. Z przepisów art. 9 § 1-3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 1568; dalej: "k.p.c.") oraz art. 525 k.p.c. (który dotyczy postępowania nieprocesowego) wynika, że strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt. Powołana ustawa w sposób kompleksowy i autonomiczny reguluje kwestię dostępu do akt tego postępowania. Dostęp ten obejmuje zarówno możliwość wglądu w całe akta sprawy, jak i w poszczególne dokumenty złożone do tych akt. W takiej sytuacji, a więc w odniesieniu do dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych, a do których dostęp regulują przepisy szczególne w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p. - nie znajduje zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 250/16).
Umożliwienie więc pozyskania dokumentów znajdujących się w aktach toczącej się sprawy sądowej w trybie dostępu do informacji publicznej prowadziłoby do obejścia przepisów procedur, o których mowa powyżej. Zasadnie zatem organ wskazał, że skoro skarżący domaga się ujawnienia, czy w sprawie XII Co 330/23 sędzia sprawozdawca złożył jako Sąd prowadzący sprawę zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, to informacja ta znajduje się w zasobie objętym aktami tej sprawy.
Nie sposób więc uznać, że organ pozostaje w zarzucanej mu bezczynności w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Jeżeli bowiem odrębne przepisy przewidują możliwość dostępu do żądanych informacji, wówczas ustawa dostępowa nie znajdzie zastosowania. W tej sytuacji formą zakomunikowania wnioskodawcy o braku podstaw do udostępnienia informacji publicznej jest zwykłe pismo.
Choć przy tym w treści skargi skarżący wskazał, że "w odpowiedzi z dnia 11 września 2024 r. organ nie udzielił pełnej odpowiedzi na niektóre z zadanych pytań, w szczególności na pytania nr 1 i nr 4", to nie sprecyzował na jakie jeszcze pytania, oprócz pytań 1 i 4, według niego nie uzyskał odpowiedzi. Także wcześniejsza korespondencja kierowana do organu wskazuje, że skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organu co do odpowiedzi udzielonych na pytania zawarte w punktach 1 i 4 wniosku. Tym niemniej, zdaniem WSA organ udzielił stosownych odpowiedzi w przepisanym prawem terminie na wszystkie postawione mu pytania.
Powyższy wyrok w całości zakwestionował skarżący, zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 1 ust. 2 u.d.i.p. polegające na błędnej jego interpretacji i przyjęciu, że przepisy art. 9 § 1-3 k.p.c. odnoszące się do prawa strony do wglądu w akta postępowania cywilnego stanowią przepisy szczególne w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p. w sytuacji w której skarżący (jako strona postępowania cywilnego) domaga się udzielenia informacji, czy Sąd (cywilny) prowadzący postępowanie, którego skarżący jest stroną, złożył zawiadomienie w trybie art. 304 § 2 k.p.k. - podczas gdy prawidłowa wykładnia wyżej wymienionych przepisów powinna doprowadzić Sąd (administracyjny) do wniosku, że in casu przepisy procedury cywilnej nie stanowiły przepisów szczególnych dla przepisów u.d.i.p. gdyż fakt złożenia zawiadomienia w trybie art. 304 § 2 k.p.k. przez Sąd, w związku z okolicznością ujawnioną podczas prowadzenia sprawy cywilnej, nie stanowi czynności procesowej w rozumieniu przepisów k.p.c. i nie musi (a wręcz nie powinien) znaleźć odzwierciedlenia w aktach sprawy cywilnej.
Na podstawie powyższego wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uwzględnienie skargi w całości i nakazanie Prezesowi Sądu Okręgowego w Poznaniu udzielenia odpowiedzi na pytania będące przedmiotem skargi oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Pismem z 24 lutego 2025 r. skarżący kasacyjnie oświadczył o zrzeczeniu się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna
z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest zasadna. Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że informacja o tym, czy sędzia dokonał zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa
w trybie art. 304 § 2 k.p.k. jest informacją publiczną, do której dostęp jest gwarantowany w ramach procesowego uprawnienia dostępu do akt sprawy cywilnej, o którym mowa w art. 9 k.p.c., art. 525 k.p.c.
W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że skarżący domagał się dostępu do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt XII Co 330/23 - tak stwierdzono wprost na s. 10 uzasadnienia WSA. Z treści pkt 1 wniosku dostępowego wynika jednoznacznie, że skarżący domagał się informacji o tym, czy sędzia dopełnił obowiązku zawiadomienia organów ścigania o możliwości popełnienia przestępstwa, a jeżeli tak, to skarżący wnosił o informację w jakiej dacie i w jaki sposób sędzia tego dokonał. Skarżący nie domagał się więc dostępu do informacji publicznej poprzez udostępnienie mu dokumentu – ergo informacji publicznej na określonym nośniku – tylko udzielenia informacji – przekazania wiedzy. Analogicznie rzecz prezentuje się w odniesieniu do pkt 4 wniosku dostępowego. W tej jego części skarżący domagał się przekazania informacji co do tego, czy w przypadku złożenia przez sędziego zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa w trybie art. 304 § 2 k.p.k. sędzia podejmował dalsze czynności w celu monitorowania działań organów lub prokuratury w tej sprawie. W razie odpowiedzi pozytywnej skarżący wnosił o udostępnienie informacji o podjętych przez sędziego działaniach. I w tym wypadku skarżący nie wnosił o udostępnienie dokumentów, które mogłyby znajdować się w aktach sprawy, tylko o przekazanie wiedzy (informacji) posiadanej przez organ.
Należy odnotować, że w odpowiedzi udzielonej skarżącemu przez organ nie przesądzono, że wnioskowane przez niego informacje znajdują się w aktach sprawy XII Co 330/23, a konkretnie, że akta obejmują dokument, który jest nośnikiem wnioskowanej informacji. Organ uznał ex cathedra, że wniosek dostępowy w zakresie pkt 1 i pkt 4 może zostać zrealizowany wyłącznie poprzez dostęp do akt sprawy w trybie art. 9 i art. 525 k.p.c. Jest to założenie błędne. Po pierwsze z tego względu, że skarżący nie domagał się dostępu do dokumentu, który znajduje się w aktach, lecz przekazania informacji w postaci wiedzy. Po drugie z tego względu, że organ swoim działaniem w istocie podał skarżącemu, aby poszukiwał wnioskowanej informacji w aktach sprawy, bez jednoczesnego potwierdzenia, że wnioskowana informacja się w aktach znajduje. W takim skonfigurowaniu nie jest jasne, czy w razie nieodnalezienia wnioskowanej informacji w aktach skarżący ma uznać, że odpowiedź na pytania pkt 1 i pkt 4 wniosku jest negatywna, czy też, że powinien ponowić wniosek pytając organ, czy niezależnie od treści akt sprawy posiada wiedzę w przedmiotowym zakresie. Po trzecie wreszcie, błędna jest ocena sądu, że informacja o tym, czy sędzia dokonał zawiadomienia odpowiednich organów o możliwości popełnienia przestępstwa w następstwie uzyskania wiedzy w tym przedmiocie w toku rozpoznania konkretnej sprawy, musi znajdować się w aktach tej sprawy. Zgodnie z treścią art. 304 § 2 k.p.k. "[i]nstytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa." Cytowany przepis jest źródłem obowiązku zawiadomienia organów ścigania o przestępstwie. Zawiera ponadto nakaz podjęcia czynności mających na celu niedopuszczenie do zatarcia śladów i dowodów. Oba obowiązki ciążą wyłącznie na instytucjach państwowych i samorządowych, a konkretnie osobach uprawnionych do występowania w ich imieniu lub osobach pełniących w nich funkcje kierownicze. Dotyczą one wszystkich przestępstw ujawnionych w związku z działalnością instytucji państwowych i samorządowych. Zwrot "w związku ze swą działalnością" jest szerszym pojęciem niż "w ramach prowadzonej działalności" i obejmuje nie tylko informacje o przestępstwie godzącym w dobro instytucji i dotyczącym jej bezpośrednio, ale również informacje o przestępstwach ściganych z urzędu, o których dowiedziano się, wykonując czynności ustawowe lub statutowe (K. Dudka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, publ. WKP 2023). Prowadzona przez sąd powszechny sprawa o sygn. XII Co 330/23, dotyczyła udzielenia zabezpieczenia. Była to konkretna sprawa cywilna. Ewentualne postępowanie, które toczyłoby się przed organami ścigania
w związku z zawiadomieniem o możliwości popełnienia przestępstwa, na podstawie informacji znajdujących się w aktach o sygn. XII Co 330/23 byłoby postępowaniem procesowo i materialnie autonomicznym. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnia na jakiej podstawie za prawidłowe przyjmuje stanowisko organu, że zawiadomienie
o możliwości popełnienia przestępstwa (względnie informacja o takim zawiadomieniu) w związku z pozyskaniem informacji znajdujących się w aktach sprawy o sygn. XII Co 330/23 powinno znajdować się w tych aktach. Kwestia ta nie została w żaden sposób wyjaśniona i rozważona. Analogicznie, nie wyjaśniono i nie rozważono, na jakiej podstawie przyjęto, że informacja o tym czy w razie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa sędzia podejmował dalsze działania w celu monitorowania aktywności organów ścigania powinna znajdować się w aktach o sygn. XII Co 330/23.
Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 stycznia 2025 roku, sygn. II SAB/Po 172/24 i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.
W ponownym postępowaniu WSA uwzględni oceny prawne sformułowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w części zważającej niniejszego uzasadnienia.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.