III OSK 5643/21

III OSK 5643/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Rafał Stasikowski
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Ol 245/21 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2021-04-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 42 § 1-3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 245/21 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie przyznania dofinasowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. S. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 15 kwietnia
2021 r. sygn. akt II SA/Ol 245/21 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 stycznia 2021 r. nr Rep.2386/OŚ/20 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w
sprawie przyznania dofinasowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika uchylił zaskarżone postanowienie oraz zasądził zwrot kosztów postępowania
sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z 24 września 2020 r. Wójt Gminy [...] (dalej jako: organ I
instancji), na podstawie art. 122 ust. 1 w związku z art. 122 ust. 1-3, 7 i 11 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 210 ze zm., dalej jako: P.o.), odmówił Przedsiębiorstwo [...] w [...] (dalej jako: skarżący), przyznania dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika za 36 miesięcy nauki zawodu.
Od decyzji tej odwołał się J. S., reprezentowana przez
profesjonalnego pełnomocnika, który wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji przyznającej wnioskowane dofinansowanie, ewentualnie uchylenie
zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Postanowieniem z 4 stycznia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako: Kolegium) stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu podano, że decyzja organu I instancji została doręczona Izabeli Lipczyńskiej - w dniu 26 września 2020 r. Zatem ostatnim dniem terminu do wniesienia odwołania był dzień 12 października 2020 r. (art. 57 § 4 k.p.a.). Tymczasem odwołanie od decyzji jest datowane jest na dzień 14 października 2020 r. i w tym samym dniu zostało nadane listem poleconym w placówce operatora pocztowego.
Kolegium zwróciło się do pełnomocnika strony o podanie informacji kim była osoba, której nazwisko widniało na zwrotnym potwierdzeniu odbioru). W odpowiedzi pełnomocnik strony złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienie odwołania, w którego uzasadnieniu podał, że osoba, która dokonała odbioru zaskarżonej decyzji
nie jest dorosłym domownikiem, ani osobą uprawnioną do odbioru korespondencji, a przedmiotową korespondencję odebrała przypadkiem i przekazała stronie dopiero w dniu 1 października 2020 r., nie informując, że korespondencja ta przyszła wcześniej.
W odpowiedzi na kolejne wezwanie Kolegium skarżący oświadczył, że jest to osoba sprzątająca w firmie i nie jest w żaden sposób uprawniona do odbierania korespondencji. W konsekwencji Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji
została doręczona 26 września 2020 r. osobie zatrudnionej w firmie strony, wobec
czego termin do wniesienia odwołania od tej decyzji upływał 12 października 2020 r.
J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo wskazano, że doręczenia decyzji dokonano na adres firmy skarżącego, gdyż taki wskazywał. Ponadto korespondencję w przedmiotowej sprawie odbierały różne osoby,
z czego wynika, że w firmie tej nie było jednej osoby upoważnionej do odbioru przesyłek, a ponadto brak jest pieczątek firmowych także na innych zwrotnych poświadczeniach odbioru korespondencji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w powołanym wyżej wyroku stwierdził, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 127 §
3 k.p.a. od decyzji wydanej w I instancji służy stronie odwołanie. Jednym z warunków skutecznego skorzystania z tego środka zaskarżenia jest zachowanie terminu wskazanego w art. 129 § 2 k.p.a., a więc czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W przypadku stwierdzenia, że środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, organ odwoławczy wydaje postanowienie w trybie art. 134 k.p.a. Jednakże przed wydaniem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy jest zobowiązany ustalić nie tylko datę doręczenia decyzji stronie oraz datę wniesienia przez nią odwołania, ale przede wszystkim wyjaśnić, czy doręczenie decyzji nastąpiło w sposób zgodny z przepisami prawa. Nieskuteczne doręczenie decyzji nie powoduje bowiem rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania. W takiej sytuacji za datę doręczenia decyzji uznać należy dzień, w którym adresat faktycznie ją otrzymał lub się z nią zapoznał. Przy czym kwestii skuteczności doręczenia decyzji nie można wiązać z samą możliwością pozyskania informacji o jej wydaniu. Decydujące znaczenie ma data zapoznania się przez stronę z treścią rozstrzygnięcia, albowiem dopóki strona nie pozna treści decyzji (sentencji rozstrzygnięcia i argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu decyzji) nie może w należyty sposób sformułować zarzutów odwołania.
Adresatem decyzji w przedmiotowej sprawie jest przedsiębiorca będący osobą fizyczną. W orzecznictwie sądów administracyjnych obecnie prezentowany jest
pogląd, że osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, pisma w postępowaniu administracyjnym należy doręczać tak jak każdej innej osobie fizycznej, zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1-3 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 17 maja 2017 r., sygn. akt
II OSK 2364/15, wyrok NSA z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2663/17, wyrok
NSA z 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2663/17). Zatem doręczenie przesyłki może nastąpić także w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej, które jest
traktowane jako miejsce pracy przedsiębiorcy. Przy czym w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że w takim przypadku doręczenie powinno nastąpić wyłącznie do rąk adresata (por. wyrok NSA z 19 maja 2020 r. sygn. akt II GSK 134/20, z 18 listopad 2020 r. sygn. akt II OSK 1958/20, dostępne w Internecie). Jednakże są też orzeczenia, w których dopuszcza się możliwość
doręczenia decyzji do rąk osoby upoważnionej (zob. wyroki NSA z 6 maja 2010 r.,
sygn. akt II GSK 594/09; z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2364/15; postanowienie NSA z 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 587/14). Skład orzekający
w niniejszej sprawie podziela ten ostatni pogląd. Jak słusznie bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, gdyby przyjąć, że w siedzibie firmy należącej do osoby fizycznej - jej miejscu pracy – doręczenia, zgodnie z art. 42 k.p.a. mogą dokonywać
się wyłącznie do rąk adresata, nie byłby rzadkim przypadkiem stan braku możliwości doręczenia pisma w ogóle (tak w wyroku NSA z 6 maja 2010 r. sygn. akt II GSK 594/09, a także w wyroku NSA z 17 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2364/15). Przy czym, jak wskazuje się w powołanych wyżej orzeczeniach, przez osobę upoważnioną do odbioru pism należy rozumieć każdą osobę, która ze względu na wykonywaną funkcję, została regulaminowo, czy tylko zwyczajowo uprawniona przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą do odbierania korespondencji przychodzącej do siedziby
firmy przez tę osobę prowadzonej, która jest jednocześnie miejscem jej pracy.
Sąd I instancji zaznaczył, że odbioru przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji dokonała osoba sprzątająca, która – jak podała - nie posiada upoważnienia
do odbierania korespondencji i nastąpiło to w sobotę, czyli w dniu w którym – jak wyjaśnił skarżący – jego przedsiębiorstwo nie jest otwarte dla interesantów. O ile
zatem faktycznie doręczenie nastąpiło w takich okolicznościach, to nie sposób uznać, aby nastąpiło do rąk osoby upoważnionej. Przy czym należy wyjaśnić, że słusznie wskazuje Kolegium, że także pozostała korespondencja była odbierana przez inne osoby. Jednakże w ocenie Sądu należy odróżnić sytuację, w której korespondencja doręczana jest w godzinach pracy przedsiębiorstwa do rąk osoby wykonującej prace biurowe, gdyż w takim wypadku osobę tą można uznać (nawet zwyczajowo) za upoważnioną do odbioru korespondencji, nawet jeśli nie posługuje się pieczątką firmową, co podnosi skarżący. Natomiast skuteczne doręczenie przesyłki osobie wykonującej jedynie prace porządkowe i to poza godzinami funkcjonowania przedsiębiorstwa mogłoby nastąpić w przypadku, gdyby osoba ta została wyraźnie upoważniona do odbioru korespondencji.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium
Odwoławcze w [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie:
- prawa procesowego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że postanowienie objęte wymienionym
wyrokiem wydano z naruszeniem art. 42 § 1-3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.
Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.), poprzez błędne przyjęcie, że decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 24 września
2020 r. nie została skutecznie doręczona w siedzibie Firmy Przedsiębiorstwo [...] w [...] przy ul. [...],
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 182 § 2 ustawy skarżący kasacyjnie zrzekł się
rozprawy - wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. S. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skoro w niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie – na podstawie art. 176 §
2 p.p.s.a. – zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w
§ 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia
determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten,
w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy jest bezzasadny. Nie doszło bowiem do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 42 § 1-3 k.p.a., gdyż jak prawidłowo stwierdził Sąd I instancji - decyzja organu I instancji
z dnia 24 września 2020 r. nie została skutecznie doręczona.
Problem wyłaniający się na kanwie przedmiotowej sprawy był już przedmiotem analizy NSA zawartej w wyroku z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 1958/20 i Sąd w niniejszym składzie w całości podziela zawartą tam argumentację, która różni się
od podanej w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Artykuł 42 kodeksu postępowania administracyjnego reguluje doręczenie
decyzji osobie fizycznej ustanawiając prawną kolejność miejsc, w których może nastąpić. Przy doręczeniu pism osobie fizycznej obowiązuje reguła podstawowa ustanowiona w art. 42 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, reguła
doręczenia właściwego. Charakter uzupełniający mają regulacje w art. 42 § 2 i 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Według w art. 42 § 1 kodeksu
postępowania administracyjnego pisma doręcza się osobom fizycznym w ich
mieszkaniu lub miejscu pracy. Doręczenie w miejscu pracy jest zatem prawnie skuteczne.
Skuteczność prawna doręczenia jest obwarowana podmiotowo. Zastosowanie trybu zastępczego doręczenia decyzji uregulowanego w art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego ograniczone jest wyłącznie do doręczenia w mieszkaniu strony,
która jest nieobecna podczas czynności doręczenia.
Zatem regulowany tryb doręczenia zastępczego w art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego nie obejmuje drugiego wyliczonego w art. 42 § 1
kodeksu postępowania administracyjnego miejsca doręczenia – które miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Osobie fizycznej skutecznie nie można doręczyć decyzji innej osobie, którą organ zastał w miejscu pracy strony. Artykuł 43 kodeksu postępowania administracyjnego zawiera zamkniętą regulację doręczenia zastępczego w razie nieobecności strony w jej mieszkaniu. Stanowi o tym expressis verbis art. 44 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W razie zatem nieobecności strony w miejscu pracy zastosowanie ma tryb zastępczy unormowany w art. 44 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Przyjęte w art. 44 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego rozwiązanie wyłącza stosowanie do osób fizycznych trybu
doręczenia decyzji uregulowanego w art. 45 kodeksu postępowania
administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę
w pełni podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 13 grudnia 2017 r., II OSK 645/17 (LEX nr 2426838).
Przechodząc do konkluzji rozważań - doręczenie decyzji w miejscu pracy strony do rąk innej osoby, powoduje że nie można uznać tej czynności za prawnie skuteczną. W razie gdy nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji, nie nastąpiło zdarzenie prawne otwierające bieg terminu do wniesienia odwołania. W sprawie poza sporem
jest, że decyzja w miejscu pracy nie została doręczona skarżącemu lub osobie przez niego upoważnionej. Konsekwentnie organ odwoławczy nie miał podstaw do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie
art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane w
oparciu o przepis art. 204 pkt 2 p.p.s.a.