III OSK 504/24

III OSK 504/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /sprawozdawca/
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
II SA/Kr 839/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-09-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu administracji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2110
art. 87(4) ust 1 i 2 pkt 1, 87(5) ust 1 pkt 2
Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Portu Lotniczego [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 839/23 w sprawie ze skargi [...] Portu Lotniczego [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 26 stycznia 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] Portu Lotniczego [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 714 (słownie: siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego pierwszej instancji; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] Portu Lotniczego [...] sp. z o.o. z siedzibą [...] kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 839/23, oddalił skargę [...] Portu Lotniczego [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej jako strona, spółka, skarżąca lub skarżąca kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej jako organ odwoławczy, organ II instancji, Kolegium lub SKO) z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...], w przedmiocie udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew.
Jak wynika z akt sprawy, w wyniku złożonego przez stronę wniosku o wydanie decyzji w sprawie usunięcia przeszkód lotniczych, Starosta [...] (dalej jako Starosta lub organ I instancji) decyzją z dnia 26 stycznia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 82 ust. 1 pkt 7 lit. a) w zw. z art. 87⁵ ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1235 ze zm., dalej jako u.p.l.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako k.p.a.), zezwolił na usunięcie 34 drzew określonych w załączniku nr 1 do decyzji, będących zagrożeniem dla bezpieczeństwa ruchu lotniczego, a stanowiących naturalną przeszkodę, w powierzchni podejścia do progu 07 w rejonie lotniska [...], oznaczoną w dokumentacji rejestracyjnej lotniska jako przeszkoda lotnicza nr 7, zlokalizowaną w granicach działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] M., będącej współwłasnością A.C., B.C. i D.O. (pkt 1), ustalił, że decyzja staje się wykonalna nie wcześniej niż w dniu, w którym można przystąpić do użytkowania obiektu lotniskowego zgodnie z art. 54 albo art. 55 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (pkt 2); ustalił, że usunięcia drzew, określonych w załączniku nr 1 do decyzji, dokona zarządzający lotniskiem, na własny koszt (pkt 3), zobowiązał zarządzającego lotniskiem do zawarcia umowy z współwłaścicielami działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] M. o wysokości odszkodowania za usunięcie drzew określonych w pkt 1 decyzji, w terminie do 3 miesięcy od dnia ich usunięcia (pkt 4) oraz zobowiązał zarządzającego lotniskiem do poinformowania organu o terminie usunięcia drzew i zawarciu umowy o wysokości odszkodowania, określonej w pkt 4 decyzji (pkt 5).
W wyniku złożonego przez stronę odwołania Kolegium decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Starosty wskazując w pierwszej kolejności, że w sprawie nie jest sporne, iż obowiązek usunięcia drzew na działce ewidencyjnej nr [...] wynika z faktu, że stanowią one przeszkodę lotniczą, natomiast kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w postępowaniu jest kto powinien zostać obciążony kosztami tego usunięcia.
Kolegium, po dokonaniu analizy dokumentów umieszczonych na stronie internetowej spółki (tekst w zakładce "Budowa nowej drogi startowej" i mapa Planu Generalnego [...]) oraz z faktu wieku drzew, które należy usunąć, uznało, że drzewa rosnące na działce nr [...] stały się przeszkodą w związku ze zmianą parametrów i cech lotniska. Zdaniem SKO powyższe ustalenie potwierdza również brak wskazania przez spółkę odmiennej przyczyny uznania ich za przeszkodę lotniczą. Ostatecznie organ II instancji stanął na stanowisku, że w sprawie zastosowanie znajdzie art. 87⁵ ust. 1 pkt 2 u.p.l., a tym samym podmiotem zobowiązanym do poniesienia kosztów usunięcia drzew jest spółka.
Po rozpatrzeniu skargi spółki na ww. decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 839/23, oddalił skargę wskazując, że zezwolenie na usunięcie drzew dotyczy 34 drzew owocowych w wieku od 80 do 50 lat z wyjątkiem śliw, których wiek szacuje się na 20-30 lat. Rośliny te uznano za przeszkody lotnicze w 2017 r., samo zaś postępowanie w sprawie ich usunięcia wszczęto w 2018 r. Zdaniem Sądu I instancji, z przyczyn oczywistych w 2018 r. żadne z wnioskowanych do wycinki drzew nie było sadzone nawet w bliskiej odległości czasowej, od uznania ich za przeszkodę lotniczą. Nie można uznać, że współwłaściciele działki intencjonalnie sadzili i pielęgnowali drzewa, które stanowić mogą przeszkodę lotniczą. Dalej Sąd Wojewódzki wywiódł, że nie trzeba specjalnej wiedzy dendrologicznej, by stwierdzić, że drzewa owocowe rosną przez pewien tylko okres czasu i po osiągnięciu określonej wielkości ich wzrost ustaje bądź jest nieznaczny. Drzewa owocowe w wieku 80-50 lat już nie rosną, a raczej są w stanie obumierania. Z kolei śliwy to drzewa stosunkowo drobne, których wzrastanie po kilku latach także ustaje. W przekonaniu Sądu I instancji trudno zatem przyjąć, że współwłaściciele działki, na której drzewa te rosną, mogli dopuścić się działań, o których mowa w art. 87⁴ ust. 1 u.p.l. Materiał zdjęciowy załączony do akt sprawy wykazuje, że działka nie stanowi zadbanego sadu poddanego stałej celowej pielęgnacji. Jest to raczej działka porośnięta drzewami owocowymi po dawnym sadzie. W takim stanie zagospodarowania terenu nie można dopatrzyć się celowych, intencjonalnych działań współwłaścicieli działki, których celem miałby być wzrost drzew uznanych w 2017 r. za przeszkody lotnicze. Zwrócono ponadto uwagę, iż fakt rozbudowy i sukcesywnych zmian cech [...] lotniska [...] jest powszechnie znany i nie wymaga dowodzenia. Sąd I instancji podał, że Port Lotniczy [...] to aktualnie [...] pod względem wielkości lotnisko w Polsce, a jego rozrost z małego lokalnego powojskowego lotniska dokonywał się okresie od lat 60-tych i dokonuje się też aktualnie, co jest faktem powszechnie znanym.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego okoliczność, na którą powołuje się skarżąca, że w 2017 r. drzewa, które są przedmiotem postępowania, zostały uznane za przeszkodę lotniczą także świadczy o rozbudowie i zmianach cech lotniska. Przed 2017 r. wielkość i cechy tego lotniska nie pozwalały na przyjęcie, że są to przeszkody lotnicze. Tak więc uznanie ich za te przeszkody musiało nastąpić na skutek rozbudowy lub zmian cech lotniska.
Z wydanym wyrokiem nie zgodziła się skarżąca, która w wywiedzionej skardze kasacyjnej zaskarżyła orzeczenie w całości, zarzucając mu w ust. I naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.) poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji oraz części decyzji jej poprzedzającej, mimo iż decyzje te naruszały przepisy postępowania administracyjnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszały:
a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ II instancji czynności niezbędnych do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co z kolei doprowadziłoby do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, istotnego z punktu widzenia załatwienia sprawy, w tym w szczególności ustalenia:
- czy trzydzieści cztery drzewa owocowe znajdujące się na działce uczestników były przez nich uprawiane;
- czy przed 2017 r. uczestnicy dokonywali czynności pielęgnacyjnych w stosunku do tych drzew, w szczególności czy je przycinali;
- czy po 2017 r. uczestnicy dopuścili do wzrostu tych drzew ponad wysokość, której przekroczenie zakwalifikowałoby je jako przeszkody lotnicze;
- jaka rozbudowa, bądź zmiana jakich cech lotniska spowodowała, iż drzewa na działce uczestników stały się przeszkodami lotniczymi;
b) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i zastosowanie w jej miejsce zasady dowolnej oceny dowodów, a to poprzez dowolną ocenę dokumentów jakimi są Plan Generalny [...] zatwierdzony przez Ministra Infrastruktury w dniu 26 listopada 2018 r. (dalej jako Plan Generalny) oraz Plan Inwestycyjny [...] (dalej jako Plan Inwestycyjny), gdy sam fakt sporządzenia miał - zdaniem organu II instancji - przesądzić o tym, że obecne drzewa na działce uczestników są wycinane w związku ze zmianą parametrów i cech lotniska, podczas gdy po pierwsze - przedmiotowe drzewa zostały uznane za przeszkody lotnicze jeszcze w 2017 r., po drugie - postępowanie o wydanie decyzji pozwalającej na ich usunięcie (jako obiektu stanowiącego zagrożenie dla bezpieczeństwa w ruchu lotniczym) zostało wszczęte przez skarżącego kasacyjnie w dniu 14 lutego 2018 r., a zatem jeszcze przed zatwierdzeniem Planu Generalnego oraz Planu Inwestycyjnego, po trzecie - z żadnego z powyżej przywołanych Planów nie wynika, iż do przebudowy pasa startowego konieczne jest usunięcie drzew stanowiących przedmiot zaskarżonej decyzji, a organy I i II instancji w toku postępowań nie powołały się na treść tych dokumentów, ani nawet nie załączyły ich do akt sprawy, a tym samym skarżący nie mógł ustosunkować się do treści tych dokumentów, ani złożyć w tym zakresie żadnych wyjaśnień, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając zarzut w ww. zakresie w ogóle nie odniósł się do dat powstania i zatwierdzenia Planu Generalnego i Planu Inwestycyjnego i również a priori uznał, iż z samego faktu powstania tych Planów wynika fakt, iż drzewa na działce uczestników stały się przeszkodami lotniczymi z uwagi na fakt rozbudowy lotniska, podczas gdy wniosek taki jest całkowicie nieuprawniony z uwagi na daty posadzenia i wzrastania drzew oraz daty powstania ww. Planów;
c) art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, w tym w szczególności wyjaśnienia w wyniku jakiej rozbudowy, bądź zmiany cech lotniska drzewa na działce uczestników stały się przeszkodami lotniczymi;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 i § 5 u.p.p.s.a. w zw. z art. 231 k.p.c. poprzez ich zastosowanie i uznanie, iż w sprawie zachodzi domniemanie, iż drzewa na działce uczestników stały się przeszkodą lotniczą w skutek rozbudowy lotniska, podczas gdy w sprawie brak jakichkolwiek okoliczności faktycznych, które uprawniałyby Sąd I instancji do takiego wniosku, zaś samo porównanie dla sporządzenia i zatwierdzenia Planów wskazanych powyżej, wyklucza możliwość przyjęcia takiego domniemania, albowiem plany rozbudowy lotniska powstały później niż wszczęto postępowanie o usunięcie drzew jako przeszkód lotniczych;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 4 u.p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o wybiórczo oceniony materiał dowodowy, co doprowadziło do przedstawienia stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym i uznanie w sposób sprzeczny z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, że fakt rozbudowy i sukcesywnych zmian cech [...] lotniska jest powszechnie znany i nie wymaga dowodzenia, natomiast prawidłowo prowadzone postępowanie powinno doprowadzić Sąd I instancji do stwierdzenia, że konieczność usunięcia drzew, stanowiących przedmiot zaskarżanej decyzji, nie wynika z budowy, rozbudowy bądź zmian cech lotniska, a drzewa te stały się przeszkodą lotniczą w związku z niewłaściwą ich uprawą, która skutkowała dopuszczeniem do ich wzrostu.
Spółka w ust. II zarzutów wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 875 ust. 1 pkt 2 u.p.l. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie ziściły się przestanki uprawniające do jego stosowania, albowiem drzewa na działce uczestników nie stały się przeszkodami lotniczymi w wyniku budowy, rozbudowy, bądź zmiany cech lotniska;
2) art. 874 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 u.p.l. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż koszty wycinki drzewa ponosi właściciel nieruchomości tylko wtedy, jeżeli dopuścił on do wzrostu drzewa, które w okresie tego wzrostu było już uznane za przeszkodę lotniczą (posiadało status przeszkody lotniczej), podczas gdy przedmiotowy przepis winien być prawidłowo interpretowany w ten sposób, iż koszt wycinki drzewa ponosi właściciel nieruchomości, który dopuścił do wzrostu drzewa, bądź w okresie kiedy nie było ono jeszcze przeszkodą lotniczą (ale na skutek takiego wzrostu zostało uznawane za przeszkodę lotniczą), bądź w okresie kiedy miało ono już status przeszkody lotniczej, zaś wielkość tego wzrostu (przyrostu drzewa) w poszczególnych okresach nie ma znaczenia, zaś powyższa błędna interpretacja przepisu doprowadziła do uznania, iż nie znajdzie on zastosowanie w sprawie i do wadliwego zastosowania przepisu art. 875 ust. 1 pkt 2 u.p.l.
Z powyższych powodów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 u.p.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wnieśli uczestnicy postępowania wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wobec zrzeczenia się przez pełnomocnika skarżącej kasacyjnie oraz pełnomocnika uczestników rozpatrzenia sprawy na rozprawie oraz niewniesienia przez drugą stronę w ustawowym terminie wniosku o jej przeprowadzenie, skarga kasacyjna – na zasadzie art. 182 § 2 i § 3 u.p.p.s.a. – podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 183 § 1 u.p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia żadnej z wad wymienionych w art. 183 § 2 u.p.p.s.a., a nadto w związku z niezaistnieniem przesłanek, o których mowa w art. 189 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami kasacyjnymi, dochodząc do przekonania, że częściowo są one usprawiedliwione.
Na wstępie podnieść trzeba, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 u.p.p.s.a.),
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 u.p.p.s.a.).
W skardze kasacyjnej, wniesionej w niniejszej sprawie, zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotne znaczenie dla jego treści, a także naruszenie przepisów prawa materialnego. W sytuacji oparcia skargi kasacyjnej zarówno na zarzutach materialnych, jak i procesowych, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu zazwyczaj podlegają te ostatnie, albowiem ich zasadność wyklucza możliwość merytorycznego odniesienia się do pozostałych zarzutów kasacyjnych (por. wyroki NSA z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1293/13, oraz z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II GSK 937/12 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia. nsa.gov.pl).
Wobec powyższego w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił w nich generalnie naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w trzech konfiguracjach grupowych, a mianowicie po pierwsze w zbiegu z przepisami art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 11 k.p.a., po drugie w zbiegu z art. 106 § 3 i § 5 u.p.p.s.a. w zw. z art. 231 k.p.c., i po trzecie w zbiegu z art. 106 § 4 u.p.p.s.a. Oceniając formalną prawidłowość konstrukcji tych zarzutów należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie podstawą wyroku nie był przywoływany art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., lecz art. 151 u.p.p.s.a., zgodnie z którym w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Okoliczność oddalenia skargi nie mogła więc stanowić bezpośrednio argumentu mającego świadczyć o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. W przypadku oddalenia skargi można zarzucić sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. tylko wówczas, gdy sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie uchyli zaskarżonej decyzji. Natomiast jeśli z zaskarżonego wyroku wynika, że sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to sąd kasacyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę sądowi I instancji naruszenie omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez wojewódzki sąd normy prawnej (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 1804/24).
Pomimo wadliwie sformułowanego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny nie miał wątpliwości, że intencją skarżącej kasacyjnie było zakwestionowanie zaskarżonego wyroku w zakresie niezasadnego przyjęcia, iż organy w sposób wyczerpujący zbadały wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla wyjaśnienia sprawy, a następnie dokonały prawidłowej ich oceny, w wyniku której uznały, że drzewa na działce nr [...] stały się przeszkodami lotniczymi z uwagi na powszechnie znany fakt rozbudowy i sukcesywnych zmian cech [...] lotniska, który nie wymaga dowodzenia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko skarżącej kasacyjnie co do wadliwości oceny dokonanej w tym zakresie przez Sąd Wojewódzki.
W przedmiotowym postępowaniu poza sporem pozostawało, że drzewa objęte wnioskiem spółki z dnia 14 lutego 2018 r. stanowią przeszkodę lotniczą, która podlega usunięciu. Kwestią sporną było natomiast stwierdzenie kto ponosi koszty usunięcia tych drzew. W tym zakresie należy wyjaśnić, że w momencie składania przez spółkę wniosku o wycinkę drzew kwestię ponoszenia kosztów wycinki przeszkód lotniczych regulował art. 87 ust. 7 u.p.l., który wskazywał, że zabrania się sadzenia i uprawy drzew i krzewów na nieruchomościach znajdujących się w rejonach podejść do lądowania, mogących stanowić przeszkody lotnicze; obowiązek i koszt usunięcia tych drzew i krzewów obciąża właściciela lub inny podmiot władający nieruchomością.
Przepisy u.p.l. uległy zmianie z dniem 1 kwietnia 2019 r. na mocy ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 235, dalej ustawa nowelizująca). W art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy nowelizującej przewidziano, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że w sprawach związanych z usuwaniem przeszkód lotniczych, które nie są obiektami budowlanymi, a stanowią zagrożenie bezpieczeństwa ruchu lotniczego stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. W tej sytuacji, wedle przytoczonych powyżej przepisów intertemporalnych, do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy zastosowanie znalazły przepisy znowelizowanej u.p.l. W wyniku ww. nowelizacji uchylono art. 87 ust. 7 u.p.l. i dodano m.in. art. 874 i art. 875 u.p.l., regulujące odrębne sytuacje, w których dochodzi do usunięcia przeszkód lotniczych i związanych z tymi sytuacjami rozliczeń poniesionych w związku z tą wycinką kosztów postępowania.
Zgodnie z treścią art. 874 ust. 1 u.p.l. zabrania się na terenie znajdującym się w granicach powierzchni ograniczających przeszkody sadzenia, uprawy lub dopuszczania do wzrostu drzewa lub krzewu stanowiącego przeszkodę lotniczą oraz drzewa lub krzewu zasłaniającego świetlne systemy podejścia, o których mowa w Załączniku 14 do Konwencji, o której mowa w art. 3 ust. 2. W myśl z kolei art. 875 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.l., jeżeli w wyniku budowy, rozbudowy lub zmiany cech lotniska obiekt naturalny w postaci drzewa lub krzewu stał się przeszkodą lotniczą, jego usunięcia lub odpowiedniego przycięcia po uzyskaniu decyzji starosty, o której mowa w art. 82 ust. 1 pkt 7 lit. a), dokonuje na własny koszt: zakładający lotnisko - w przypadku budowy lotniska; zarządzający lotniskiem albo jednostka organizacyjna zarządzająca lotniskiem wpisanym wyłącznie do rejestru lotnisk i lądowisk wojskowych albo wpisanym wyłącznie do rejestru lotnisk i lądowisk lotnictwa służb porządku publicznego - w przypadku rozbudowy lub zmiany cech lotniska.
Cytowane powyżej przepisy wskazują odmienne podmioty obowiązane do poniesienia kosztów usunięcia przeszkód. Ustalenie z którym przypadkiem mamy do czynienia w danych stanie faktycznym wymaga po pierwsze - dokładnego i pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadami i regułami rządzącymi administracyjnym postępowaniem dowodowym, a po drugie - prawidłowej subsumcji tak ustalonego stanu faktycznego z odpowiednią normą prawną.
W celu prawidłowego załatwienia sprawy, związanej z nałożeniem obowiązku poniesienia kosztów usunięcia przeszkód lotniczych, kluczowym elementem stanu faktycznego winno być ustalenie czy dane drzewa i krzewy, które kwalifikują się aktualnie jako przeszkody lotnicze, były od początku sadzone wbrew zakazom, ewentualnie czy mimo posadzenia zgodnie z przepisami były następnie nieprawidłowo uprawiane lub też, czy dane drzewa i krzewy mimo zgodnego z przepisami posadzenia były następnie niewłaściwie pielęgnowane poprzez brak ich przycinania do rozmiarów zgodnych z przepisami. Wystąpienie powyższych okoliczności skutkowałoby nałożeniem na podmioty wymienione w art. 874 ust. 2 pkt 1 lub 2 u.p.l. obowiązku poniesienia kosztów związanych z usunięciem tych drzew. Organy winny również ustalić, czy dane drzewo (krzew), które jest przeszkodą lotniczą, choć było zgodnie z przepisami posadzone, było również prawidłowo uprawiane lub przycinane, to jednak stało się przeszkodą lotniczą z przyczyn leżących po stronie zakładającego lotnisko lub zarządzającego lotniskiem, co było związane z budową, rozbudową lub zmianą cechy tego lotniska.
Z powyższego wyliczenia wynika, że pomiędzy działaniem w postaci sadzenia, uprawy lub brakiem przycinania do odpowiedniej wysokości a skutkiem w postaci powstania przeszkody lotniczej winien wystąpić związek przyczynowo-skutkowy. Taki związek przyczynowo-skutkowy powinien mieć miejsce również w przypadku powstania przeszkód lotniczych z uwagi na budowę, rozbudowę lub zmianę cech lotniska. Rolą zatem organu administracji publicznej jest ustalenie nie tylko faktu powstania przeszkody lotniczej i daty tego zdarzenia, ale co istotne także stwierdzenie czy przeszkoda lotnicza powstała na skutek działań wskazanych w art. 874 ust. 1 u.p.l. czy też tych określonych w art. 875 ust. 1 u.p.l.
Jak wynika natomiast z akt kontrolowanej sprawy przedmiotem wniosku o wydanie decyzji w sprawie usunięcia przeszkód lotniczych uczyniono finalnie 34 drzewa (szczegółowy ich spis znajduje się w załączniku do decyzji Starosty z dnia 26 stycznia 2023 r.). Szacunkowy wiek tych poszczególnych drzew to: ok. 80 lat, ok. 50 lat i 20-30 lat. Organ I instancji przyjął, że drzewa te stanowią w części pozostałość po starym sadzie (drzewa w wieku ok. 80 lat), zaś reszta drzew została posadzona po powstaniu lotniska, co miało miejsce w 1964 r. Starosta stwierdził ponadto, że lotnisko w obecnym kształcie powstało dopiero po posadzeniu ww. drzew, oraz że przedmiotowe przeszkody lotnicze powstały ok. 2017 r. Kolegium powołało się ponadto na ogólnodostępne dokumenty – Plan Generalny oraz Plan Inwestycyjny, a także na informacje zawarte na stronie internetowej spółki, na podstawie których wywiodło, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła sytuacja opisana w art. 875 ust. 1 pkt 2 u.p.l.
W kwestionowanym skargą kasacyjną wyroku Sąd I instancji zauważył natomiast, że w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie można uznać, że uczestnicy – współwłaściciele działki - intencjonalnie sadzili i pielęgnowali drzewa, które mogły stanowić przeszkodę lotniczą. W ocenie Sądu Wojewódzkiego drzewa w wieku ok. 80 i 50 lat rosły na długo przed uznaniem je za przeszkody lotnicze i zakończyły swój wzrost na długo przed tą datą, a aktualnie są w stanie obumierania. Co do około 20-30-letnich śliw Sąd Wojewódzki przyjął, że są to drzewa drobne, których wzrost również ustał przed powstaniem przeszkody lotniczej. Sąd I Instancji wykluczył zatem przesłankę warunkującą zastosowanie art. 874 ust. 1 u.p.l, tj. brak w sprawie celowych, intencjonalnych działań współwłaścicieli działki, których celem miałby być wzrost wysokości przeszkód lotniczych. Sąd I instancji wskazał ponadto, że z akt sprawy wynika, iż lotnisko w [...] jest sukcesywnie rozbudowywane i zmieniane, co nie wymaga dowodzenia. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy Sąd Wojewódzki przyjął, że uznanie przedmiotowych drzew za przeszkody lotnicze nastąpiło na skutek działań skarżącej wskazanych w art. 875 ust. 1 u.p.l., co uzasadniło zastosowanie w sprawie właśnie ww. normy.
Oceniając powyższe stanowisko Sądu Wojewódzkiego, w kontekście przedstawionych w niniejszym wyroku rozważań, należy stwierdzić, że nie znajduje ono oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, zwłaszcza co do stwierdzenia braku intencjonalnego sadzenia przez właścicieli drzew czy też braku ich pielęgnacji. Zasadnym jest w tym miejscu zwrócenie uwagi, że brak pielęgnacji (uprawy) drzew nie oznacza, że zwalniało to właścicieli działki z obowiązku ich przycinania, co kolei oznaczałoby naruszenie zakazu, o którym mowa w art. 874 ust. 1 u.p.l.
Za niepoparte jakimkolwiek materiałem dowodowym, ani też niewynikające z wiedzy i doświadczenia życiowego, należy uznać wywody dotyczące cyklu życiowego drzew owocowych, które - jak wskazał Sąd I instancji – rosną przez pewien tylko okres czasu, i po osiągnięciu określonej wielkości ich wzrost ustaje bądź jest nieznaczny. Na marginesie można dodać, że wbrew stwierdzeniu Sądu I instancji, przedmiotowa działka nie jest porośnięta wyłącznie drzewami owocowymi, gdyż w wykazie był ujęty także dąb szypułkowy.
Za całkowicie oderwane od zebranego w sprawie materiału dowodowego należy uznać również rozważania Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy budową/rozbudową lotniska a uznaniem drzew za przeszkody lotnicze. Wskutek braku zgromadzenia materiału dotyczącego dokumentacji lokalizacyjnej lotniska, a także obszarów występowania powierzchni ograniczającej przeszkody, rozważania Sądu I instancji należy uznać w tej części jedynie za czysto hipotetyczne. Sam fakt uznania drzewa za przeszkodę lotniczą w 2017 r. nie oznacza niejako automatycznie, że doszło w tym czasie do rozbudowy i zmian cech lotniska. Taka przeszkoda lotnicza mogła bowiem powstać wówczas np. na skutek braku przycięcia przedmiotowych drzew do dopuszczalnej wysokości, która nie zagraża bezpieczeństwu operacji lotniczych, w szczególności startów i lądowań samolotów.
Należy ponadto zauważyć, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można ustalić dat powstania powierzchni ograniczających przeszkody. Co prawda organ I instancji próbował uzupełnić materiał dowodowy w tym zakresie poprzez wezwanie skarżącej pismem z dnia 5 września 2022 r. do złożenia wyjaśnień polegających na dostarczeniu wykazu wszelkich zmian dotyczących budowy, odbudowy, przebudowy, rozbudowy, nadbudowy i zmian cech lotniska w kontekście zmian obszarów ograniczających, jednakże finalnie takich wyjaśnień organ nie uzyskał. Ze znajdujących się w aktach sprawy pism skarżącej wynika natomiast, że wnioskowała o przedłużenie terminu do złożenia wyjaśnień, jednakże w aktach sprawy próżno szukać reakcji Starosty na taki wniosek.
W tym zakresie materiał dowodowy podlegać powinien dalszemu uzupełnieniu z jednej strony o dokumenty lokalizacyjne lotniska, a w szczególności dokumenty dotyczące powierzchni ograniczających przeszkody, na których posadowione są przedmiotowe przeszkody lotnicze, z drugiej o wyjaśnienia właścicieli działki nr [...] dotyczące czynności pielęgnacyjnych względem drzew porastających tę działkę, a zwłaszcza czy i kiedy dokonywali przecinki tych drzew.
Reasumując tę część rozważań wskazać należy, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadne okazały się wskazane w ust. I pkt 1) – 3) skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego.
W odniesieniu z kolei do zarzutów naruszenia prawa materialnego podnieść trzeba, że co do zasady błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości (zob. np. wyroki NSA z dnia 5 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1119/13, i z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 181/21).
Ponieważ skarżąca kasacyjnie zasadnie zakwestionowała ustalony przez organy i zaakceptowany przez Sąd I instancji stan faktyczny sprawy, to odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego w tej sytuacji należało uznać za przedwczesne. Dopiero bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny – z czym nie mamy aktualnie do czynienia w przedmiotowej sprawie – dawałby podstawę do oceny zarzutów błędnej wykładni lub subsumcji przepisów art. 874 ust. 1 i art. 875 ust. 1 u.p.l.
Na zakończenie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w przypadku skargi kasacyjnej, w przeciwieństwie do skargi lub zażalenia, czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że u.p.p.s.a. wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia takiego pisma, ale także z jego treścią. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwaliło się stanowisko, którego źródłem jest unormowanie zawarte w art. 183 § 1 zdanie pierwsze u.p.p.s.a., że granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą, przy czym powinny być one wskazane w sposób precyzyjny. Obowiązek konkretyzacji zarzutów dotyczy również ich uzasadnienia. W związku z powyższym za niedopuszczalne należało uznać odwołanie się w pkt 18 uzasadnienia skargi kasacyjnej na nieskonkretyzowane stanowisko/argumentację strony skarżącej podnoszoną w całej sprawie. Obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest precyzyjne wyjaśnienie uzasadnienia podnoszonych zarzutów w samej skardze kasacyjnej, a braki w tym zakresie nie mogą być uzasadniane rzekomym zgłaszaniem takiej argumentacji w innym miejscu i na innym etapie postępowania.
Mając na uwadze wskazane okoliczności, a w szczególności przyjmując trafność podniesionych zarzutów kasacyjnych odnośnie naruszenia przepisów prawa procesowego, zaskarżony wyrok należało zatem uchylić na zasadzie art. 188 u.p.p.s.a. i - wobec uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - rozpoznać skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 u.p.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz decyzję organu I instancji.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
O kosztach postępowania sądowego pierwszej instancji, sprowadzających się do zwrotu przez organ odwoławczy na rzecz skarżącej kwoty 714 zł, w tym uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 200 zł, wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł i opłaty skarbowej w kwocie 34 zł, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 u.p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego, sprowadzających się do zwrotu przez organ odwoławczy na rzecz skarżącej kasacyjnie kwoty 440 zł, w tym uiszczonej opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku w kwocie 100 zł, uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 240 zł, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 u.p.p.s.a.