III OSK 3215/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniej M. G. Wniosek o rentę złożono w związku ze śmiercią ojca dziecka, który nie spełniał wymogów stażu ubezpieczeniowego. WSA uznał, że Prezes ZUS nie rozpatrzył wszechstronnie materiału dowodowego, w szczególności nie ocenił, czy próby leczenia uzależnienia alkoholowego ojca dziecka mogły stanowić 'szczególne okoliczności' uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia i wypracowanie wymaganego stażu. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że choć uzależnienie samo w sobie nie jest 'szczególną okolicznością', to podejmowanie prób leczenia i ich wpływ na możliwość podjęcia pracy mogą być brane pod uwagę. Brak takiej analizy przez organ stanowił naruszenie przepisów postępowania, co uzasadniało uchylenie decyzji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia 'szczególnych okoliczności' w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, zwłaszcza w przypadkach związanych z uzależnieniem i próbami leczenia.
Każda sprawa o świadczenie w drodze wyjątku wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego i prawnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy próby leczenia uzależnienia od alkoholu przez zmarłego ojca, który nie spełnił wymogów stażu ubezpieczeniowego, mogą stanowić 'szczególne okoliczności' uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, próby leczenia uzależnienia od alkoholu i ich wpływ na możliwość podjęcia pracy mogą być brane pod uwagę przy ocenie przesłanek przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, nawet jeśli nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ nie ocenił wszechstronnie materiału dowodowego, pomijając fakt podejmowania przez ojca dziecka prób leczenia uzależnienia. Skutki uzależnienia, w tym wpływ na zdolność do pracy, wymagają indywidualnej analizy w kontekście przesłanki 'szczególnych okoliczności'.
Czy brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w okresach przerw w zatrudnieniu ojca małoletniej oznacza brak przeszkód w podjęciu zatrudnienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy nie wyklucza istnienia innych przeszkód, w tym wynikających z uzależnienia i podejmowanych prób leczenia, które mogą być uznane za 'szczególne okoliczności'.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że ocena sytuacji życiowej zmarłego ojca nie może ograniczać się jedynie do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, ale musi uwzględniać inne czynniki, takie jak skutki choroby alkoholowej i próby jej leczenia.
Przepisy (11)
Główne
u.o.e.i.r. art. 83 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe kumulatywnie przy spełnieniu przesłanek: szczególnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie warunków ustawowych, braku możliwości podjęcia pracy (niezdolność do pracy lub wiek) oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Pojęcie 'szczególnych okoliczności' wymaga indywidualnej oceny, uwzględniającej zdarzenia lub trwałe stany wykluczające aktywność zawodową z przyczyn niezależnych od woli ubezpieczonego.
Pomocnicze
u.o.e.i.r. art. 124
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
W sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i dążenia do prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny materiału dowodowego na podstawie faktów.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ nie rozpatrzył wszechstronnie materiału dowodowego w kontekście przesłanki 'szczególnych okoliczności'. • Próby leczenia uzależnienia ojca dziecka mogą stanowić okoliczności uzasadniające brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego. • Ocena sytuacji życiowej zmarłego ojca nie może ograniczać się do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty skargi kasacyjnej Prezesa ZUS dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 83 ust. 1 u.o.e.i.r.) i przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.) okazały się niezasadne.
Godne uwagi sformułowania
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. • Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. • Sam fakt uzależnienia ojca dziecka, mający niewątpliwie wpływ na nieuzyskanie przez niego uprawnień rentowych w trybie zwykłym, nie może być traktowany niejako automatycznie, jako sankcja wykluczająca jego małoletnie dziecko z grona adresatów normy zawartej w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. • Rozróżnić bowiem należy sytuację, kiedy osoba uzależniona od alkoholu podejmuje, bądź nie podejmuje próby leczenia, przy czym w tym pierwszym przypadku, nawet nieskutecznym w zakresie rokowania, można ją traktować jako usprawiedliwiającą brak wymaganego okresu ubezpieczenia.
Skład orzekający
Mariusz Kotulski
sprawozdawca
Olga Żurawska - Matusiak
członek
Wojciech Jakimowicz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'szczególnych okoliczności' w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, zwłaszcza w przypadkach związanych z uzależnieniem i próbami leczenia."
Ograniczenia: Każda sprawa o świadczenie w drodze wyjątku wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego i prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak prawo traktuje sytuacje, w których uzależnienie wpływa na możliwość uzyskania świadczeń, podkreślając potrzebę indywidualnej oceny i empatii w postępowaniu administracyjnym.
“Czy problemy z uzależnieniem ojca mogą dać dziecku prawo do renty? NSA wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.