III OSK 3198/23

III OSK 3198/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Wojciech Jakimowicz
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III SA/Łd 223/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-09-07
Skarżony organ
Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Studentów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art.32 ust.1 i 2, art.70 ust.4, art.2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2022 poz 574
art.93 ust.4-6
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1740
art.3
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2026 poz 143
art.1333 §1, art.134 §1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (sprawozdawca) Protokolant: asystent sędziego Ewelina Gee-Milan po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 września 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 223/23 w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 7 września 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 223/23 oddalił skargę K. H. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
K. H. (dalej: skarżąca") będąc studentką III roku studiów Wydziału [...], kierunek [...], studia stacjonarne jednolite magisterskie, złożyła wniosek w dniu 28 października 2022 r. do Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] o przyznanie świadczenia z funduszu stypendialnego w formie stypendium socjalnego na rok akademicki 2022/2023.
Po rozpatrzeniu wniosku, Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...], na podstawie art. 86 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 91 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm., zwanej dalej: "ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce") w związku z art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z poźn. zm., zwanej dalej: "k.p.a.") oraz § 11 i § 15 ust. 1 i 2 Regulaminu przyznawania świadczeń z funduszu stypendialnego dla studentów Uniwersytetu [...] w [...] (zarządzenie nr [...] z dnia 7 czerwca 2022 r. Rektora Uniwersytetu [...] w [...]), zwanego dalej "Regulaminem" oraz zarządzenia nr [...] z dnia 9 września 2022 r. Rektora Uniwersytetu [...] w [...] w sprawie wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta i uczestnika studiów doktoranckich, uprawniającej do ubiegania się o stypendium socjalne oraz stawek poszczególnych świadczeń z funduszu stypendialnego w Uniwersytecie [...] w [...] na rok akademicki 2022/2023, odmówiła przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2022/2023.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie.
Po rozpatrzeniu odwołania, Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 86 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 91 i art. 87 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w związku z § 11, § 12, § 13, § 14, § 15 ust. 1 i 2 oraz § 16 ust. 4 Regulaminu, zarządzenia nr [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. Rektora Uniwersytetu [...] w [...] zmieniającego zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w [...] w sprawie wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta lub uczestnika studiów doktoranckich, uprawniającej do ubiegania się o stypendium socjalne, oraz stawek poszczególnych świadczeń z funduszu stypendialnego w Uniwersytecie [...] w [...] na rok akademicki 2022/2023, uchyliła zaskarżoną decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] i orzekła co do istoty sprawy: przyznała skarżącej świadczenie z funduszu stypendialnego w formie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na semestr zimowy roku akademickiego 2022/2023 na okres 5 miesięcy tj. od października 2022 r. do lutego 2023 r. w wysokości 1850 zł miesięcznie oraz odmówiła przyznania stypendium socjalnego w miesiącach marzec-czerwiec 2023 r.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w [...] wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę K. H. uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że z dokumentów załączonych przez organ wynika, że do okresu, o który mowa w ust. 5 art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce należy wliczyć skarżącej następujące semestry:
- Inżynieria biomedyczna - Politechnika [...] Wydział [...] - 1 semestr zimowy 2015/2016;
- Chemia - Politechnika [...] - 7 semestrów (semestr zimowy i letni 2016/2017, semestr zimowy i letni 2017/2018, semestr zimowy i letni 2018/2019 oraz semestr zimowy 2019/2020 [dyplom]);
- Technologia chemiczna - Politechnika [...] - 1 semestr letni 2019/2020;
- Wydział [...] - Uniwersytet [...] w [...] - 5 semestrów (semestr zimowy i letni 2020/2021, semestr zimowy i letni 2021/2022, semestr zimowy 2022/ 2023).
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zgodnie z brzmieniem art. 93 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym organ prawidłowo nie wliczył semestrów studiowania na Politechnice [...], które odbywały się równocześnie ze studiami na Uniwersytecie [...] w [...], Wydziale [...]. Z powyższego wynika, że skarżąca przekroczyła zarówno 12 semestr okresu studiowania, jak i 14 semestr okresu studiowania, określony w art. 93 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Jednocześnie Sąd I instancji stwierdził, że należy wskazać, że odnośnie przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232, zwanej dalej: "ustawą nowelizującą") przewidziano możliwość stosowania przepisów ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022. A zatem wyłącznie w tym zakresie ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną, czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podkreślił, że wbrew zarzutom skarżącej, przyznawanie świadczenia socjalnego w roku akademickim 2022/2023 podlega reżimowi ustawy w wersji zmienionej. Brzmienie art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jest jednoznaczne i konkretne. Treść tego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych i tym samym chybiony jest zarzut skarżącej, że podobnie jak miało to miejsce przed wspomnianą nowelizacją - okres, przez który może korzystać ze świadczeń socjalnych wynosi jeszcze 13 semestrów. Skoro więc - jak wynika z akt administracyjnych - skarżąca ukończyła już z upływem semestru zimowego roku akademickiego 2022/2023 14 semestr studiowania, to zasadnie organ odmówił przyznania wnioskowanego stypendium socjalnego za okres od marca do czerwca 2023 r.
W ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję o przyznaniu skarżącej stypendium socjalnego na semestr zimowy w roku akademickim 2022/2023 na okres 5 miesięcy i odmawiając przyznania tego stypendium w miesiącach marzec-czerwiec 2023 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w [...] prawidłowo zastosowała ww. przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła K. H., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, zwanej dalej: "p.p.s.a."):
1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię tj. art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, art. 70 ust. 4 Konstytucji RP i art. 93 ust. 4-6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez błędną wykładnię tych przepisów, a w szczególności przepisu art. 93 ust. 4 polegającą na przyjęciu iż uzyskanie stypendium socjalnego nie jest dopuszczalne po upływie 12(14) semestrów nauki,
2) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie tj. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm., zwanej dalej: "Kodeks cywilny") i art. 16 ustawy nowelizującej poprzez przyjęcie że przepisy tej ustawy mogą działać wstecz tj. do liczby 12(14) semestrów uprawniających do stypendium socjalnego można wliczać semestry nauki, które zaszły w czasie obowiązywania ustawy o szkolnictwie wyższym z 2005 r.
3) naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak merytorycznego rozpoznania wszystkich zarzutów skarżącego, w szczególności czy można zaliczać do okresu 12(14) semestrów, semestrów, które zaszły w czasie obowiązywania ustawy o szkolnictwie wyższym z 2005 r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a zatem Sąd I instancji naruszył powyższe przepisy postępowania sądowo administracyjnego i nie rozpoznał prawidłowo sprawy w wymaganym zakresie, co mogło skutkować bezpośrednim oddaleniem skargi zamiast jej uwzględnieniem. Ponadto miało miejsce nie skontrolowanie zaskarżonej decyzji poza granice zakreślone w skardze, naruszenie powyższych przepisów postępowania sądowo administracyjnego przez Sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd nie powinien oddalać skargi, a powinien uchylić w całości zaskarżoną decyzję, w szczególności z uwagi na naruszenie przez organ II instancji przepisów postępowania w tym art. 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy kasacyjnej na rozprawie.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia prawa materialnego.
I tak niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, art. 70 ust. 4 Konstytucji RP i art. 93 ust. 4-6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez błędną wykładnię tych przepisów. Otóż Sąd I instancji nie stosował tych przepisów, ani tym bardziej nie dokonywał ich wykładni. Stąd też nie sposób zarzucić WSA w Łodzi ich błędnej wykładni. Natomiast przyjęte i zastosowane przez Sąd I instancji rozumienie art. 93 ust. 4-6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jest jak najbardziej poprawne.
Podstawy i tryb przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów reguluje art. 86 i następne, a w tym także art. 93 p.s.w.n. Przepis ten uległ zmianie nowelizacją ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232). Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 grudnia 2021 r. Przed tą datą zgodnie z treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. świadczenia objęte art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ww. ustawy przysługiwały na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Po tej nowelizacji nastąpiła zmiana tej regulacji. Zgodnie z treścią art. 93 ust. 4 p.s.w.n. łączny okres, przez który przysługują świadczenia objęte treścią art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów i 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Przedłożenie tego okresu o 2 semestry następuje, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów (art. 93 ust. 5 p.s.w.n.). Zgodnie zaś z treścią art. 93 ust. 6 ww. ustawy do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5 tego przepisu, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Ponadto w przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Zaprezentowany pogląd znajduje uzasadnienie w wyrokach wydawanych wobec stanów faktycznych i prawnych kształtowanych po dniu 18 grudnia 2021 r. (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt III OSK 2081/24; wyrok NSA z 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt III OSK 2033/24; wyrok NSA z 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt III OSK 2798/23; wyrok NSA z 11 marca 2025 r. sygn. akt III OSK 2890/23; wyrok NSA z 11 czerwca 2025 r. sygn. III OSK 2447/23).
Zatem prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje uznać, iż jedynym kryterium jakie w zakresie zastosowania art. 93 ust. 4 p.s.w.n. powinno być ustalone, to okoliczność przez jaką ilość semestrów skarżąca mogła ubiegać się o świadczenie z tego względu, że posiada status studenta, bez względu na okres pobierania tego świadczenia, bowiem świadczenia z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n. zostały obecnie ścisłe powiązane jedynie z okresem studiów nie zaś z okresem w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał. Okres przysługiwania świadczeń, o którym mowa w art. 93 ust. 4 p.s.w.n., to okres studiowania liczony od momentu podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy na pierwszym kierunku studiów, a więc nastąpiło utożsamienie pojęcia przysługiwania świadczenia z okresem posiadania statusu studenta.
W konsekwencji na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie tj. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm., zwanej dalej: "Kodeks cywilny") i art. 16 ustawy nowelizującej poprzez przyjęcie że przepisy tej ustawy mogą działać wstecz tj. do liczby 12 (14) semestrów uprawniających do stypendium socjalnego można wliczać semestry nauki, które zaszły w czasie obowiązywania ustawy o szkolnictwie wyższym z 2005 r.
Po pierwsze naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091). Tymczasem skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała skutecznie przyjętych przez organy stypendialne oraz Sąd I instancji ustaleń stanu faktycznego. Skoro strona skarżąca kasacyjnie w ramach podstaw kasacyjnych nie zakwestionowała skutecznie wykładni przepisów prawa materialnego wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej, jak również nie podważyła skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, to w realiach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli sposobu zastosowania prawa materialnego przez Sąd I instancji zobligowany byłby wziąć pod uwagę wykładnię prawa materialnego i stan faktyczny sprawy przyjęte przez Sąd I instancji. Ustalenia w zakresie stanu faktycznego można kwestionować podnosząc zarzuty w zakresie drugiej podstawy kasacyjnej wskazując na przepisy, które normują sposób ustalania i oceny stanu faktycznego sprawy, czego w skardze kasacyjnej skutecznie nie uczyniono. Nie mogłyby tym samym w realiach niniejszej sprawy osiągnąć skutku zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, w świetle bowiem przyjętej przez Sąd I instancji wykładni przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej, odniesionej do przyjętego w sprawie stanu faktycznego, stanowisko Sądu jest prawidłowe.
Po drugie zauważyć należy, że Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym z 2018 r., jak i ustawa nowelizująca z 2021 r. w swej treści nie zawierały przepisów intertemporalnych odnoszących się do studentów, którzy swoje studia rozpoczęli wcześniej - przed nowelizacją ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 20 lipca 2018 r., czy nawet w trakcie obowiązywania ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Jedyne wyjątki dotyczyły dwóch przypadków. Pierwszy z nich odnosił się do studentów odbywających studia w roku akademickim 2018/2019, albowiem stosownie do art. 270 ust. 1 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ubieganie się o pomoc materialną, zakwaterowanie i wyżywienie odbywało się na zasadach dotychczasowych tj. określonych ustawą z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Drugi wyjątek dotyczył świadczeń przyznawanych w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w oparciu o art. 16 ustawy z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, do których zastosowanie miały przepisy dotychczasowe, tj. art. 93 ust. 4 ustalający sześcioletni okres przysługiwania świadczenia, który liczony był jako faktyczny czas pobierania tego świadczenia, a nie okres studiowania. W niniejszej sprawie nie zachodził zatem żaden z powyższych dwóch przypadków.
Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do stanowiska wyrażonego przez organ stypendialny oraz Sąd I instancji, z którego wynika, że do okresu 12 semestrów o którym mowa w art. 93 ust. 4 ustawy należy wliczać wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach (także te rozpoczęte przed wejściem w życie ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Niczym nieuzasadniona jest bowiem wykładnia sprowadzająca się do możliwości nieuwzględnienia przy rozpoznawaniu wniosków studentów o przyznanie świadczeń materialnych na gruncie przepisów ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce okresów odbywania studiów sprzed wejścia w życie przepisów tejże ustawy. Wykładnia dopuszczająca liczenie okresu odbywania studiów niejako od nowa począwszy od 1 października 2019 r. na gruncie obowiązującej ustawy, prowadziłaby do umożliwienia takim studentom pobierania świadczeń finansowych przez okres znacznie przekraczający limit 12 semestrów wyznaczonych normą art. 93 ust. 4 ustawy, co godziłoby jednocześnie w konstytucyjną zasadę równości, wskutek dyskryminacji studentów rozpoczynających studia pod rządami ustawy z 20 lipca 2018 r., w zestawieniu ze studentami, którzy rozpoczęli studia w uprzednio obowiązującym reżimie prawnym na gruncie ustawy z 27 lipca 2005 r. Zatem w świetle art. 93 ust. 6 p.s.w.n. należy wliczyć wszystkie okresy studiowania skarżącej, także te które miały miejsce pod rządami przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.). Jak wynika z ustaleń organów stypendialnych skarżąca łącznie na studiach pierwszego i drugiego stopnia (jednolitych studiach magisterskich) studiowała 14 semestrów.
Przede wszystkim podkreślić należy, że wobec braku innych regulacji intertemporalnych, zastosowanie ma zasada aktualności. Organy stypendialne mają więc obowiązek stosować stan faktyczny i prawny z chwili wydawania decyzji stypendialnej. Niewątpliwie orzekający w sprawie organ stosował stan prawny obowiązujący w chwili orzekania, który nakazuje uwzględniać stan faktyczny z tego właśnie momentu. Ustawa nakazuje organom stypendialnym rozpatrzyć wniosek stypendialny (to jest prawnie relewantny element, determinujący wszczęcie i prowadzenie postępowania) wedle stanu faktycznego z chwili orzekania o nim. Fakt, że wśród okoliczności stanu faktycznego ustawodawca odwołuje się do liczby semestrów, przez które wnioskodawca wcześniej studiował nie oznacza jeszcze retroaktywnego działania ustawy. Zasada bezpośredniego działania nowego prawa (zasada aktualności) jest zasadniczo odmienna od techniki nadawania normom prawnym mocy wstecznej, choć często wywołuje podobne skutki. Wsteczne działanie prawa bowiem nie występuje wówczas, gdy następstwa zdarzeń przeszłych są kwalifikowane według nowych norm, jednakże dopiero od momentu wejścia tych norm w życie. Zasada lex retro non agit zakazuje regulacji przez prawo zdarzeń prawnych i ich skutków zrealizowanych w czasie, gdy konkretny przepis jeszcze nie obowiązywał. Zasada ta jednak nie dotyczy sytuacji, w której jakiś stosunek prawny trwa w momencie wejścia w życie przepisów nowych, odmiennie regulujących jego reżim prawny (glosy: E. Łętowska - PiP 1986, nr 10, s. 138-143 i L. Garlicki - PiP 1986, nr 9, s. 138-143 do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986 r. sygn. U.1/86, OTK 1986, poz. 2). W niniejszej sprawie nie nastąpiło więc naruszenie zasady lex retro non agit.
Nie zasługują na uwzględnienie także zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Otóż przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. mógłby zostać naruszony, gdyby Sąd I instancji na przykład przesłuchał świadków lub oparł swe rozstrzygnięcie na materiale innym niż ten, który zawarty jest w aktach sprawy. Tymczasem podstawą orzekania przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie był materiał dowodowy zgromadzony i przedstawiony przez organ administracyjny w ramach przedmiotowego postępowania. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach oraz powinność uwzględnienia przez sąd stanu faktycznego istniejącego na chwilę wydania kontrolowanego aktu lub dokonania czynności przez organ. Nie można zatem zarzucić Sądowi I instancji, że orzekł w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. W rozpoznawanej sprawie zaskarżony wyrok został wydany na podstawie kompletnych akt administracyjnych, w oparciu o stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie, w której zapadła zaskarżona decyzja. Okoliczność, że ocena materiału dowodowego przedstawiona przez Sąd I instancji nie odpowiada oczekiwaniom skarżącej kasacyjnie, nie daje podstawy do uwzględnienia zarzutu naruszenia ww. przepisu
Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., którego naruszenia również dopatruje się strona skarżąca kasacyjnie stanowi, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a". Przepis ten określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Sąd I instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie w zakresie decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego K. H., a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga.
W drugim zaś przypadku istotne jest to, że "strona nie może ograniczyć się do wytyku wyłącznie naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., gdyż wówczas przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji strona zobowiązana jest powiązać art. 134 § 1 p.p.s.a. z takimi przepisami, których złamania przez organ administracji miał nie dopatrzyć się Sąd pierwszej instancji" (zob. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., I OSK 782/13). Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. jest tak skonstruowany, że powoływanie się w skardze kasacyjnej na jego naruszenie musi być zawsze powiązane z przywołaniem przepisu, którego naruszenia przez organy nie zauważył Sąd I instancji (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06; wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2013 r., I OSK 1353/12; wyrok NSA z dnia 15 marca 2013 r., I OSK 1033/12). Strona skarżąca kasacyjnie nie wiąże w zasadzie zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. z żadnym przepisem postępowania sądowoadministracyjnego, lecz z naruszeniem przez organ II instancji przepisów postępowania w tym art. 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Otóż podkreślić należy, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por. m. in. wyrok NSA z 25 marca 2011 r., I FSK 1862/09; wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06; postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., I OSK 2438/11; wyrok NSA z dnia 15 października 2015 r., I GSK 241/14). W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2015 r., I OSK 450/15), ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., I GSK 264/09).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, czego w istocie skutecznie nie zakwestionowała skarżąca, a następnie po jego wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu, dokonał właściwej subsumcji przepisu prawa przeprowadzając jego prawidłową wykładnię w oparciu o stan prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji. Poddana kontroli sądowej decyzja pozbawiona była zatem dowolności.
Z wyżej przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną