Pełny tekst orzeczenia III OSK 2816/21

III OSK 2816/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski
Przemysław Szustakiewicz /sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Po 873/19 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2020-01-16
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2067
art. 115a
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 873/19 w sprawie ze skargi G.K. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2019 r., nr 3/2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu na rzecz G.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 873/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G.K., uchylił zaskarżone postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2019 r., nr 3/2019 oraz poprzedzające je postanowienie Komendanta Powiatowego Policji [...] z dnia 29 lipca 2019 r., nr 1/2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania i zasądził zwrot kosztów postępowania.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
G.K., wnioskiem z dnia 17 lipca 2019 r., zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji [...] o wypłacenie wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy (65 dni urlopu wypoczynkowego i 21 dni urlopu dodatkowego), w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji.
Komendant Powiatowy Policji [...] postanowieniem z dnia 29 lipca 2019 r., nr 1/2019, działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wnioskodawcy.
Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu, po rozpatrzeniu zażalenia, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 123 § 1 k.p.a. w zw. z art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2019 r., poz. 161 ze zm., dalej "ustawa o Policji"), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 29 lipca 2019 r.
Zdaniem organu odwoławczego, nie można w przypadku zaskarżonego postanowienia mówić o niewłaściwym zastosowaniu art. 61a § 1 k.p.a., skoro organ I instancji zastosował ten przepis właśnie z uwagi na zaistnienie oczywistej przeszkody do wszczęcia postępowania, gdyż w przepisach prawa nie ma podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania. Przeszkodą taką jest nieznowelizowanie ustawy o Policji w chwili wpłynięcia wniosku o ponowne przeliczenie wysokości należnego wnioskodawcy ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Skoro bowiem na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt: K 7/15, art. 115a ustawy o Policji utracił moc w części określającej przelicznik służący do obliczenia należnego ekwiwalentu, a jednocześnie dotychczas ustawodawca nie wprowadził w tym zakresie żadnej nowej normy prawnej, która pozwoliłaby na przyjęcie, według jakiego przelicznika taki ekwiwalent powinien być obliczony, przy czym w różnych ustawach dotyczących tzw. służb mundurowych funkcjonują - na co zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny - różne przeliczniki, to należy przyjąć, kierując się zawartą w art. 6 k.p.a. zasadą praworządności, że nie jest dopuszczalne, ani możliwe, prawidłowe dokonanie ponownego przeliczenia ekwiwalentu, gdyż brak w tym zakresie obowiązującej normy materialnoprawnej, co właśnie stanowi prawidłową przesłankę zastosowania art. 61a k.p.a. W niniejszej sprawie nie ma podstaw do wydania decyzji administracyjnej o odmowie wypłaty tego świadczenia, gdyż stałoby to w ewidentnej sprzeczności z przepisem art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji, zgodnie z którym policjant zwalniany ze służby otrzymuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. Wydanie decyzji o odmowie wypłaty tego ekwiwalentu naruszałoby zatem rażąco ten przepis, co w konsekwencji prowadziłoby do nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Organ nie zgodził się z zarzutem, że niewydanie przez organ I instancji decyzji w sprawie pozbawiałoby stronę sądowo-administracyjnej kontroli rozstrzygnięcia, albowiem od postanowienia wydanego w II instancji na skutek zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego wydanego w trybie art. 61a § 1 k.p.a. służy skarga do WSA. W konsekwencji chybione jest stawianie organowi I instancji zarzutu w tej materii, z powołaniem na tezę wyroku NSA z dnia 7 grudnia 2001 r., sygn. akt II SA 2591/01, albowiem ani ten organ, ani też organ II instancji nie kwestionuje prawa policjanta do drogi sądowej poprzez orzekanie w zakresie zażalenia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, którego wszczęcie jest przedwczesne. Organ I instancji nie mógł wydać decyzji o odmowie przeliczenia ekwiwalentu, gdyż mimo że co do zasady uznaje prawo wnioskodawcy do takiego przeliczenia, to na obecnym etapie nie ma możliwości realizacji roszczenia z braku normy określającej sposób dokonania tej czynności. Organ nie zgodził się ze stanowiskiem, że w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia, na gruncie art. 115a ustawy o Policji, organ administracji powinien wydać decyzję administracyjną, skoro ten przepis nie przewiduje rozstrzygnięcia w tej formie. Niezależnie od tego, że już w samym uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. wyraźnie stwierdzono, iż prawo do ekwiwalentu wynika z ustawy o Policji i jego realizacja następuje w drodze czynności materialno-technicznej, organ odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych ugruntowanego na tle innych przepisów ustawy o Policji, gwarantujących policjantom określone świadczenia, przytaczając tezę wyroku WSA w Lublinie z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 835/12, zgodnie z którą: "sprawa zwrotu kosztów dojazdu do miejsca pełnienia służby na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o Policji (...) nie podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej. Natomiast realizacja obowiązku załatwienia sprawy przez właściwego komendanta Policji, będącego organem administracji publicznej, następuje w drodze czynności materialno-technicznej, polegającej na wypłacie stosownej kwoty pieniężnej tytułem zwrotu kosztów dojazdu, bądź w drodze aktu (niebędącego decyzją lub postanowieniem) o odmowie zwrotu kosztów dojazdu". Organ zauważył, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, uzasadnione jest wydanie przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania na żądanie strony decyzji administracyjnej z przyczyn czysto formalnych, to jest z braku możliwości rozstrzygnięcia sprawy decyzją administracyjną, nawet abstrahując od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, związanych z przedwczesnością rozstrzygania w przedmiocie wniosku o wypłatę świadczenia wobec braku normy wskazującej sposób obliczenia jego wysokości. Z tej przyczyny jedynym prawidłowym rozstrzygnięciem w razie uznania roszczenia strony co do zasady, ale jednocześnie w braku możliwości zastosowania jakiejkolwiek normy określającej wysokość przelicznika służącego wyliczeniu należności, jest wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie żądania wydania decyzji administracyjnej o odmowie wypłaty świadczenia.
Z powyższym postanowieniem nie zgodził się G.K., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), uznał że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że procedujące w sprawie organy zgodnie zajęły stanowisko, że wniosek skarżącego o wypłatę wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop jest przedwczesny i będzie mógł zostać rozpatrzony dopiero po wprowadzeniu przez ustawodawcę przepisów służących określeniu sposobu i wysokości przelicznika ekwiwalentu. Organy podkreśliły, iż nie jest tak że odmawiają skarżącemu wypłaty świadczenia, a jedynie nie mają podstaw materialnoprawnych do dokonania obliczeń. Wobec tego przyjęły, że zasadnym było odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego do czasu, aż ustawodawca wprowadzi określi przelicznik do obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.
Istota sporu zasadza się więc na tym, czy aktualnie, przy braku ustawowego zastąpienia "niekonstytucyjnego" ułamka 1/30 innym ułamkiem, można wyliczyć należną, a tym samym - po odjęciu kwoty wypłaconej - brakującą i niewypłaconą skarżącemu kwotę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, jak chce tego skarżący, czy też nie da się takiej kwoty wyliczyć, jak twierdzą organy obu instancji i należy wstrzymać się do czasu uchwalenia nowych przepisów.
WSA w Poznaniu przypomniał, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 (ogłoszonym w Dzienniku Ustaw z dnia 6 listopada 2018 r., poz. 2102) orzeczono, że art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP.
Do chwili obecnej, nawet po zmianie ustawy ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019.1635) stwierdzony jako "niekonstytucyjny" ułamek 1/30 nie został zastąpiony ustawowo innym ułamkiem – np. 1/22 lub 1/21, zastosowanym w ustawach dotyczących funkcjonariuszy innych służb mundurowych: Agencji Wywiadu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego czy wobec funkcjonariuszy Służby Więziennej.
Sąd podzielił stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 639/19, że pomimo braku ustawowego zastąpienia ułamka 1/30 innym ułamkiem można wyliczyć należną, a więc - po odjęciu kwoty wypłaconej - brakującą i niewypłaconą skarżącemu kwotę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, albowiem sposób wyliczenia kwoty należnej wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, przy czym – co należy podkreślić - do dnia 1 lipca 2019 r. okres rozliczeniowy, o którym mowa w art. 33 ust. 3 ustawy o Policji w zw. z ust. 2 tego artykułu i w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, to 3-miesięczny okres rozliczeniowy (zmiana okresu rozliczeniowego nastąpiła z dniem 1 lipca 2019 r. – Dz.U. z 2019 r., poz. 1635) i taki też należy przyjąć do wymienionych wyliczeń należnej kwoty ekwiwalentu w stosunku do policjantów zwolnionych ze służby przed dniem 1 lipca 2019 r. W wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że użycie przez ustawodawcę słowa "ekwiwalent" na oznaczenie świadczenia pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy uzasadnia wniosek, że chodziło o równowartość niewykorzystanych urlopów. Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy jest "zastępczą formą" wykorzystania urlopu w sytuacji zwolnienia ze służby, która powoduje prawną i faktyczną niemożliwość realizacji tych świadczeń w naturze. Innymi słowy, po ustaniu stosunku służby, prawo do urlopu przekształca się w świadczenie pieniężne, będące, jego ekwiwalentem. Obowiązek wypłaty obciąża Policję (pracodawcę), ponieważ w czasie służby w tej formacji funkcjonariusz nabył powyższe uprawnienia, których z powodu wykonywania obowiązków służbowych nie mógł zrealizować w naturze. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe nie ma charakteru uznaniowego. Prawo do ekwiwalentu wynika z ustawy o Policji i jego realizacja następuje w drodze czynności materialno-technicznej, tj. poprzez wypłatę ekwiwalentu, natomiast odmowa jego wypłacenia – w drodze decyzji administracyjnej. Prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego nabywane jest wyłącznie w sytuacji zwolnienia ze służby. Ze względu na funkcję art. 66 ust. 2 Konstytucji (gwarancja prawa do wypoczynku) i jego związek z ochroną zdrowia i życia pracownika, podstawową formą urzeczywistnienia tego uprawnienia jest faktyczne wykorzystanie urlopu. Organizacja służby w Policji powinna zatem umożliwiać skorzystanie z niego tak, aby zrealizowany był podstawowy cel prawa do wypoczynku, tj. regeneracja sił funkcjonariuszy potrzebna do dalszego wykonywania służby. Jednakże na skutek okoliczności niezależnych od funkcjonariusza może niekiedy dojść do sytuacji, że nie zdołał on faktycznie wykorzystać urlopu przed ustaniem stosunku służby. Wówczas jedyną formą rekompensaty corocznego płatnego urlopu jest przewidziany przez ustawodawcę ekwiwalent pieniężny. Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze. Z przytoczonej treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 wynika sposób wyliczenia wysokości należnego ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, którym jest na dzień zwolnienia ze służby ilość dni niewykorzystanego urlopu przy przyjęciu, że za 1 dzień niewykorzystanego urlopu przysługuje wynagrodzenie za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby. Oznacza to, że w niniejszej sprawie należy po wyliczeniu ilości dni urlopu przysługującego skarżącemu tę ilość urlopu pomnożyć przez wysokość wynagrodzenia przysługującego skarżącemu za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby, obliczonego w 3-miesięcznym okresie rozliczeniowym. Inaczej mówiąc, należy ilość należnego i niewykorzystanego urlopu pomnożyć przez "wycenę" (dokonaną zgodnie z uzasadnieniem TK) ostatniego 1 dnia roboczego przysługującego skarżącemu na dzień zwolnienia ze służby.
Reasumując skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego była utrata z dniem 6 listopada 2018 r. (data publikacji w dzienniku urzędowym) mocy obowiązującej art. 115a ustawy o Policji w takim zakresie, w jakim określał on współczynnik ułamkowy 1/30 uposażenia policjanta jako podstawę ustalenia wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, co oznacza, że nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji. Przepis art. 115a ustawy o Policji nie został wyeliminowany z systemu prawnego w całości i nadal nie został zgodnie z wyrokiem TK zmieniony, co oznacza, że organ musi zrekonstruować treść tego przepisu zgodnie z wyrokiem Trybunału. Wyrok TK powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w tym wyroku. W myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. Niezależnie od tego unormowania obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z jej form jest oparcie wyroku sądu na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. Dla organów administracji publicznej przywołany wyrok Trybunału oznacza obowiązek zrekonstruowania treści art. 115a ustawy o Policji zgodnie z tym wyrokiem. Pominięcie wzruszenia domniemania konstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną działania organu administracji publicznej byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej z uwagi na ochronę istotnych wartości konstytucyjnych. W sprawie jest to prawo gwarantowane treścią art. 66 ust. 2 Konstytucji, tj. prawo do urlopu i jego ekwiwalentu pieniężnego, które – jak to podkreślał w wyroku Trybunał – mają charakter bezwarunkowy. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie ma zatem żadnych prawnych przesłanek, by ograniczyć uprawnienie funkcjonariuszy Policji do uzyskania pełnego, odpowiadającego wymogom konstytucyjnym ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w zależności od kryterium daty zwolnienia ze służby, o ile zwolnienie to nastąpiło po wejściu w życie zakwestionowanego przez Trybunał art. 115a ustawy o Policji, czyli po dniu 19 października 2001 r. Trybunał w uzasadnieniu powołanego powyżej wyroku wyinterpretował z przepisów art. 66 ust. 2 Konstytucji oraz art. 115a ustawy o Policji normę prawną, zgodnie z którą świadczeniem ekwiwalentnym za dzień niewykorzystanego urlopu jest wynagrodzenie funkcjonariusza za jeden dzień roboczy. W istniejącym stanie prawnym możliwe jest zatem zadośćuczynienie uprawnieniu policjanta do uzyskania ekwiwalentu w wysokości odpowiadającej regulacjom konstytucyjnym.
W tych okolicznościach z istotnym naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. organy obu instancji odmówiły skarżącemu wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Nie zachodzi bowiem wskazywana przez organy przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie takiego postępowania. Rzeczą organu, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, będzie dokonanie wyliczenia i wypłaty wnioskowanego przez skarżącego wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop na podstawie art. 115a ustawy o Policji interpretowanego w zgodzie z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP, powołanym wyrokiem Trybunału i zaprezentowaną w tym wyroku wykładnią.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu, który wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
1. art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyrok zakresowy, jakim był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt: K 7/15, nie wywołuje skutku określonego w naruszonych przepisach Konstytucji, podczas gdy te przepisy nie określają żadnych wyłączeń w zakresie wyroków zakresowych i w konsekwencji naruszenie art. 151 P.p.s.a. przez nieoddalenie skargi w całości;
2. art. 115a ustawy o Policji, w części niezakwestionowanej przez Trybunał w wyroku z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt: K 7/15, w zw. z art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niezależnie od możliwości dopuszczalne jest wyliczenie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop nawet bez normatywnego istnienia jakiegokolwiek przelicznika ustawowego służącego do jego wyliczenia, co prowadzi do wykładni, zgodnie z którą część przepisu art. 115a ustawy o Policji, która utraciła moc na podstawie powołanego wyroku Trybunału, uznana została przez WSA w Poznaniu za element zbędny, co prowadzi do przyjęcia tezy o nieracjonalności ustawodawcy;
3. art. 113 § 1 w zw. z art. 133 P.p.s.a. przez oparcie wyroku na niedostatecznie wyjaśnionych okolicznościach sprawy, albowiem WSA w Poznaniu błędnie przyjął, że organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, podczas gdy organy te odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wydania decyzji odmawiającej wypłaty tego ekwiwalentu.
Mając na względzie powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie skargi w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów zastępstwa sądowego za obie instancje według norm przepisach oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bada tylko, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, enumeratywnie wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie można dopatrzeć się żadnej z wad, która świadczyłaby o nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego skarga kasacyjna podlegała rozpatrzeniu w granicach wyznaczonych sformułowanymi w niej podstawami kasacyjnymi i ich uzasadnieniem. Analizując w tym zakresie wniesiony środek odwoławczy, uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 113 § 1 w zw. z art. 133 P.p.s.a. poprzez błędnie przyjęcie przez WSA w Poznaniu, że organy Policji odmówiły wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, podczas gdy organy te odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wydania decyzji odmawiającej wypłaty tego ekwiwalentu.
Zgodnie z art. 113 § 1 P.p.s.a. przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Przepis ten ma charakter porządkowy, bowiem reguluje jedno z uprawnień i obowiązków przewodniczącego składu orzekającego. Określa jedynie moment zakończenia fazy rozpoznawczej postępowania przed sądem administracyjnym. Postępowanie to nie wiąże się z czynieniem ustaleń faktycznych; w związku z tym sprawę można uznać za dostatecznie wyjaśnioną, jeżeli strony wyczerpały możliwość korzystania z przysługujących im uprawnień procesowych, a sąd nie znalazł podstaw do działania z urzędu. "Dostateczne wyjaśnienie sprawy" w rozumieniu tego przepisu, dotyczy możliwości wydania wyroku z punktu widzenia dopełnienia reguł formalnych, związanych z tokiem sprawy administracyjnej, nie zależy zaś od stopnia wyjaśnienia sprawy z punktu widzenia prawdy materialnej. Innymi słowy, dostateczne wyjaśnienie sprawy nie oznacza konieczności wyjaśnienia przez sąd stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz stan zdolności sprawy do wydania wyroku, a zatem dokonania przez sąd oceny, czy zaskarżona decyzja/postanowienie odpowiada prawu, czy też nie (por. wyroki NSA: z dnia 22 listopada 2019 r., II FSK 4002/17; z dnia 12 lutego 2020 r., I OSK 1789/18). Zarzut ten nie może zatem doprowadzić do zakwestionowania w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania. Z treści zaś skargi kasacyjnej wynika, iż przywołanie naruszenie art. 113 § 1 P.p.s.a. służy właśnie zakwestionowaniu przyjętych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych. Dodatkowo podnieść należy, że w świetle art. 174 pkt 2 w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie art. 113 § 1 P.p.s.a. wymaga wykazania zaistnienia istotnych naruszeń przepisów postępowania, którego uchybienie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik tego postępowania, czego skarżący kasacyjnie organ nie uczynił.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego również art. 133 § 1 P.p.s.a. nie został w sprawie naruszony. Zgodnie z tym przepisem sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Aktami sprawy są zarówno akta sądowe, jak i przedstawione sądowi administracyjnemu akta administracyjne. Podstawą zatem orzekania "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonego aktu, sąd ocenia zgodność zachowania organu z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgormadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., II OSK 795/05). Podstawą orzekania sądu jest zatem materiał zgromadzony przez organy w toku całego postępowania przed tymi organami oraz przed sądem. Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy. W realiach niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 133 § 1 P.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, gdyż wynika to z akt administracyjnych, że skarżący wnioskiem z dnia 17 lipca 2019 r. wystąpił do organu Policji, tj. Komendanta Powiatowego Policji [...] o wypłatę wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. W razie odmowy wypłaty – wniósł o wydanie decyzji w przedmiocie odmowy wypłaty należności finansowych. Komendant Powiatowy Policji [...] postanowieniem z dnia 29 lipca 2019 r.: "odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wnioskodawcy". Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 29 lipca 2019 r. Organ ten zatem orzekał w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu. Również Sąd pierwszej instancji rozpoznawał sprawę dotyczącą odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Z powyższego wynika, że zarówno organy Policji, jak i Sąd pierwszej instancji orzekały w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Tym samym nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji, że błędnie przyjął, że organy Policji odmówiły wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, podczas gdy organy te faktycznie odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wydania decyzji odmawiającej wypłaty tego ekwiwalentu. Sąd pierwszej instancji, orzekając w sprawie, oparł się na załączonych do sprawy aktach administracyjnych i na ich podstawie wydał wyrok. Z akt tych wynika jednoznacznie w jakim przedmiocie procedowały organy. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji oparł wyrok na okolicznościach, które wynikały z akt administracyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że organ zdaje sobie sprawę, że jego obowiązkiem jest wypłacić policjantowi ekwiwalent pieniężny, o czym przesądza treść art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji. Jednak, zdaniem organu, brak jest obecnie ustawowego obowiązującego przelicznika, który pozwoliłby organom Policji na wyliczenie ekwiwalentu, gdyż został uchylony art. 115a ustawy o Policji, który wskazywał sposób obliczania ekwiwalentu. Dlatego, w ocenie organu, w sprawie należało odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wydania decyzji o odmowie wypłaty ekwiwalentu, a nie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu. Niemniej jednak zauważyć należy, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że powód i skutki wydania zaskarżonego postanowienia wciąż pozostają takie same dla wnioskodawcy – brak wypłaty żądanego ekwiwalentu.
Zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię jest niezasadny. Z treści uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji w sposób bezsprzeczny wynika, że Sąd ten dokonał prawidłowej wykładni wskazanych przepisów Konstytucji w odniesieniu do wyroku zakresowego Trybunału z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15. WSA w Poznaniu w swoim uzasadnieniu wyraźnie podkreślił, że przepis art. 115a ustawy o Policji nie został wyeliminowany z systemu prawnego w całości i nadal nie został zgodnie z wyrokiem TK zmieniony, co oznacza, że organ musi zrekonstruować treść tego przepisu zgodnie z wyrokiem Trybunału. Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, uznał, że art. 115a ustawy o Policji, w zakresie w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP. Wyrokiem tym przepis art. 115a ustawy o Policji zachował walor konstytucyjności w odniesieniu do prawa policjantów zwalnianych ze służby do ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego oraz dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o Policji, ustalanego w relacji do miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Trybunał Konstytucyjny uznał natomiast, iż cech konstytucyjności nie posiada ta część przepisu art. 115a ustawy o Policji, która reguluje sposób obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego, zgodnie z którą policjanci za każdy dzień niewykorzystanego urlopu otrzymują 1/30 części miesięcznego uposażenia, co stanowi ok. 73 % dziennego uposażenia, co nie w pełni rekompensuje poniesioną stratę. Trybunał uznał tym samym, że przyjęcie w art. 115a ustawy o Policji wskaźnika 1/30 części miesięcznego uposażenia policjanta oznacza, że wypłacanej policjantowi należności za jeden dzień niewykorzystanego urlopu nie można nazwać rekompensatą ekwiwalentną. Niekonstytucyjność związana jest zatem z ustaleniem wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia. Przysługiwanie prawa do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop należy zatem rozpatrywać bez tej części przepisu, który ustala wysokość ekwiwalentu za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia.
W konsekwencji przepis art. 115a ustawy o Policji nie został wyeliminowany z systemu prawnego w całości. W systemie prawnym pozostała bowiem jako obowiązująca regulacja ustanawiająca uprawienie policjanta do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w przypadku jego zwolnienia ze służby, natomiast usunięta została, jako niekonstytucyjna, treść normatywna art. 115a ustawy o Policji związana z ustaleniem wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia.
Wyrok ten ma zatem charakter wyroku zakresowego. Należy więc do orzeczeń "w sentencji, których Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego" (T. Woś Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Studia Iuridica Lublinensia, rok XXV, vol. 3 2016, s. 990). Wydając wyrok zakresowy Trybunał Konstytucyjny nie orzeka zatem o niezgodności z Konstytucją całej jednostki, lecz jego fragmentu. W tym zakresie przepis nadal istnieje, ale "skutkiem wydania orzeczenia zakresowego przez Trybunał jest zatem uznanie, w jaki sposób badanych przepisów interpretować nie wolno (orzeczenie negatywne) albo jak je interpretować należy (orzeczenie afirmatywne) przy stosowaniu prawa, tzn. uzyskanie na ich podstawie jakich norm prawnych odpowiadających rezultatom interpretacyjnym mieszczącym się̨ we wskazanym w orzeczeniu TK zakresie będzie sprzeczne z Konstytucją albo z nią zgodne" (K. Osajda, Koncepcja orzeczenia zakresowego, a wątpliwości na tle skutków orzeczeń TK (w:) Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa red. M. Bernatt, J. Królikowski, M. Ziółkowski, Warszawa 2013, s.297).
Wyrok Trybunału z dnia 30 października 2018 r., K 7/15, został opublikowany w dniu 6 listopada 2018 r. w Dzienniku Urzędowym pod poz. 2102 i z tym dniem wszedł w życie. Skutkiem tego wyroku była utrata z dniem 6 listopada 2018 r. mocy obowiązującej art. 115a ustawy o Policji w takim zakresie, w jakim określał on współczynnik ułamkowy 1/30 uposażenia policjanta jako podstawę ustalenia wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Wyrok ten wywołał w polskim porządku prawnym skutek negatywny (derogacyjny) w postaci usunięcia niekonstytucyjnej treści normatywnej oraz skutek pozytywny w postaci nałożenia na wszystkie pozostałe organy władzy publicznej (w tym na organy władzy ustawodawczej i władzy wykonawczej) powszechnego i ostatecznego obowiązku (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) stanowienia nowej i stosowania pozostawionej w mocy treści normatywnej w zgodzie z wzorcem interpretacyjnym ustalonym przez wyrok Trybunału. Rozważany wyrok o charakterze zakresowo-interpretacyjnym w razie zaniechania ustawodawcy w zakresie wprowadzenia do porządku prawnego prawidłowej (zgodnej z orzeczeniem Trybunału) regulacji uzupełniającej częściowo derogowaną regulację musi zostać wykonany ostatecznie przez sądy (przede wszystkim sądy administracyjne) w takim stopniu i w takim zakresie, jakie są możliwe w świetle wykładni dokonanej przez TK.
Obowiązkiem ustawodawcy po wydaniu orzeczenia Trybunału było podjąć działania zmierzające do zmiany niekonstytucyjnej części przepisu art. 115a ustawy o Policji. Z obowiązku tego ustawodawca się nie wywiązał do chwili wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji. Skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem w celu realizacji orzeczenia Trybunału, to mamy do czynienia z tzw. "zaniechaniem ustawodawczym", "pominięciem prawodawczym", a więc stanem, w którym wobec braku realizacji orzeczenia Sądu Konstytucyjnego, niejako sądy oraz organy administracji muszą dokonać interpretacji normy prawnej tak, aby była ona zgodna z Konstytucją RP. Oznacza to, że organ administracji publicznej musi zrekonstruować treść art. 115a ustawy o Policji w zakresie w jakim określa współczynnik ułamkowy (...) uposażenia policjanta jako podstawę ustalenia wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, zgodnie z wyrokiem TK.
W związku z powyższym uznać należy, że również zarzut naruszenia art. 115a w zw. z art. 121 ust. 1 ustawy o Policji poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dopuszczalne jest wyliczenie ekwiwalentu nawet bez normatywnego istnienia przelicznika ustawowego służącego do jego wyliczenia, jest niezasadny.
Skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją RP (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., I OSK 3037/19). Oznacza to, że wykonywanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem wszystkich organów władzy publicznej, a nie tylko ustawodawcy (por. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2019 r., II OSK 694/17). W rozpoznawanej sprawie należało więc przyjąć, iż realizacja wyroku Trybunału z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 stała się obowiązkiem organów oraz sądów. Sytuacja prawna jednostki, która była adresatem niekonstytucyjnej regulacji, nie może być uzależniona od woli i sprawności parlamentu wykonującego orzeczenia Trybunału. Brak reakcji parlamentu na taki wyrok nie oznacza, że stan niekonstytucyjności przestaje istnieć albo że uprawnia on organy władzy publicznej do bezczynności w zakresie ochrony praw podmiotowych jednostki. Niekonstytucyjność przepisu stwierdził Trybunał Konstytucyjny jako organ wyłącznie właściwy w tym zakresie. Z mocy powszechnie obowiązującej wyroku Trybunału wynika zaś konieczność podjęcia przez organy administracyjne i sądy takich rozstrzygnięć, które zapewnią osiągnięcie, w możliwie jak najwyższym stopniu, stanu zgodności z obowiązującym prawem, w tym przede wszystkim z przepisami Konstytucji. Oznacza to także konieczność uwzględnienia przy rozstrzyganiu danej sprawy treści wyroku Trybunału. Bezczynność ustawodawcy na stwierdzoną niekonstytucyjność przepisu nie może prowadzić do pozbawienia jednostki jej prawa podmiotowego. Sytuacja taka obliguje wszystkie organy władzy publicznej do podjęcia działań, które zapewnią ochronę i realizację tych praw w zakresie możliwym ze względu na istniejące w konkretnej sprawie granice faktyczne i prawne.
Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem, że na dzień rozpatrywania wniosku skarżącego, nie było w systemie prawnym normy ustawowej odnoszącej się do ustalenia należnego prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego. Tą podstawą prawną jest art. 115a ustawy o Policji, który zachował walor konstytucyjności w odniesieniu do prawa policjantów do ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o Policji ustalanego w relacji do miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Nie jest dopuszczalne odniesienie problemu istnienia normy prawnej będącej podstawą ustalenia uprawnień policjanta wyłącznie do kwestii technicznych związanych z brakiem określenia przez ustawodawcę czynnika odpowiadającego ułamkowej części miesięcznego uposażenia policjanta. Kwestia ta nie została uregulowana przez ustawodawcę po wydaniu przez Trybunał wyroku. Sposób jednakże obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego został wskazany w uzasadnieniu wyroku Trybunału. Trybunał wskazał, że "świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze". Wobec powszechnej mocy obowiązującej wyroków Trybunału Konstytucyjnego nie jest dopuszczalne pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy administracyjnej wyroku Trybunału z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15. W razie braku reakcji ustawodawcy, przyjmuje się, ze należy odkodować podstawę prawną z tych przepisów normujących dana instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cech zgodności z Konstytucją. Trybunał w swoim uzasadnieniu wprost wskazał na sposób obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Świadczeniem ekwiwalentnym za jeden dzień przepracowanego urlopu jest uposażenie za jeden dzień roboczy. Wyrok ten winien tym samym stać się podstawą prawną działania organu. Powyższe oznacza, że pomimo, iż do 1 października 2020 r. brak było ustawowego zastąpienia ułamka 1/30 innym ułamkiem, można było i było to dopuszczalne, wyliczyć kwotę należną, czyli kwotę ustaloną prawidłowo, która po odjęciu kwoty wypłaconej stanowi brakującą i niewypłaconą zwolnionemu policjantowi kwotę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i na mocy art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt. 2 wyroku, na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Koszty te wynoszą 240 zł i obejmują wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 179 P.p.s.a.