III OSK 254/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej H.C. i W.C. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił ich skargę na uchwałę Rady Miejskiej ustanawiającą pomnik przyrody w postaci dębu szypułkowego. Skarżący zarzucali naruszenie prawa własności, argumentując, że uchwała nieprecyzyjnie określa zakres zakazów związanych z ochroną drzewa, co uniemożliwia im korzystanie z własnych nieruchomości i stwarza zagrożenie. WSA uznał, że choć prawo własności skarżących zostało naruszone, to ograniczenia są dopuszczalne i proporcjonalne. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną, uznając za zasadne zarzuty naruszenia przepisów materialnego prawa ochrony przyrody oraz art. 140 Kodeksu cywilnego i art. 64 Konstytucji RP. Sąd wskazał, że rada gminy, ustanawiając zakazy związane z pomnikiem przyrody, musi precyzyjnie określić ich zakres przestrzenny i wykazać ich celowość oraz proporcjonalność w stosunku do konkretnego obiektu ochrony. W niniejszej sprawie uchwała nie spełniała tych wymogów, co doprowadziło do stwierdzenia jej nieważności. NSA uchylił wyrok WSA i stwierdził nieważność uchwały rady miejskiej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPrecedens dotyczący precyzyjnego określania zakresu zakazów przy ustanawianiu pomników przyrody i ich wpływu na prawo własności.
Dotyczy specyficznej sytuacji ustanowienia pomnika przyrody w bliskim sąsiedztwie nieruchomości prywatnych i konieczności precyzyjnego określenia wpływu zakazów na te nieruchomości.
Zagadnienia prawne (2)
Czy uchwała rady gminy ustanawiająca pomnik przyrody, która nie precyzuje zakresu przestrzennego zakazów związanych z jego ochroną, narusza prawo własności właścicieli sąsiednich nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchwała taka narusza prawo własności, jeśli nie określa precyzyjnie zakresu przestrzennego zakazów i nie wykazuje ich proporcjonalności do celu ochrony.
Uzasadnienie
NSA uznał, że rada gminy musi precyzyjnie określić zakres przestrzenny zakazów związanych z ochroną pomnika przyrody i wykazać ich celowość oraz proporcjonalność, aby nie naruszyć konstytucyjnie chronionego prawa własności.
Czy uchwała ustanawiająca pomnik przyrody musi zawierać uzasadnienie wskazujące na celowość i zakres przestrzenny wprowadzonych zakazów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchwała powinna zawierać uzasadnienie wykazujące celowość każdego z zakazów dla ochrony pomnika przyrody oraz określać zakres ich przestrzennego obowiązywania, jeśli dotyczą działań w przestrzeni.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że rada gminy ma obowiązek wykazać, że wprowadzone zakazy są właściwe dla danego pomnika przyrody i określić ich zakres przestrzenny, aby zapewnić proporcjonalność ograniczeń prawa własności.
Przepisy (7)
Główne
u.o.p. art. 44 § ust. 2
Ustawa o ochronie przyrody
Uchwała ustanawiająca pomnik przyrody musi określać właściwe zakazy i ich zakres przestrzenny, wykazując ich celowość i proporcjonalność.
u.o.p. art. 45 § ust. 1
Ustawa o ochronie przyrody
Katalog zakazów ma charakter modelowy; rada gminy powinna wybrać te, które są właściwe dla danego pomnika przyrody i określić ich zakres.
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Prawo własności może być ograniczane, ale ograniczenia te nie mogą naruszać jego istoty.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1, 2 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności jest chronione konstytucyjnie i może być ograniczane tylko w drodze ustawy i w zakresie, w jakim nie narusza to jego istoty.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia prawa mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, albo dla ochrony zdrowia i moralności publicznej lub wolności i praw innych osób.
Pomocnicze
u.s.g. art. 91 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Nieważności uchwały rady gminy podlega uchwała naruszająca prawo.
p.p.s.a. art. 147 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza nieważność uchwały lub decyzji w całości lub części, jeżeli jest obarczona wadą skutkującą jej nieważność.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 44 ust. 2 u.o.p. poprzez brak precyzyjnego wskazania zakresu obszaru zakazów i szczególnych celów ochrony pomnika przyrody. • Naruszenie art. 140 k.c. poprzez ustanowienie strefy ochronnej bez jednoznacznie oznaczonej sfery oddziaływania, godzącej w nieruchomość sąsiednią. • Naruszenie art. 64 Konstytucji RP poprzez brak oceny proporcjonalności oddziaływania uchwały na nieruchomości skarżących.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia a contrario art. 40 ust. 2 u.o.p. (dotyczący ochrony drzew na terenie niezabudowanym).
Godne uwagi sformułowania
Ustanowienie zakazu 'właściwego' oznacza uadekwatnienie go do cech konkretnego pomnika przyrody, poprzez rozważenie jakiego rodzaju działania mogą zagrażać jego ochronie. • Zakazy nałożone w związku z ustanowieniem pomnika przyrody powinny stanowić instrument realnie niwelujący występujące wobec niego zagrożenia. • Prawo własności ma konstytucyjnie zagwarantowaną ochronę, a jego ograniczenie jest dopuszczalne jedynie w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. • Ograniczenie prawa własności w związku z koniecznością zapewnienia ochrony środowiska jest dopuszczalne, o ile jest proporcjonalne.
Skład orzekający
Jerzy Stelmasiak
przewodniczący
Maciej Kobak
sprawozdawca
Teresa Zyglewska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Precedens dotyczący precyzyjnego określania zakresu zakazów przy ustanawianiu pomników przyrody i ich wpływu na prawo własności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustanowienia pomnika przyrody w bliskim sąsiedztwie nieruchomości prywatnych i konieczności precyzyjnego określenia wpływu zakazów na te nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje konflikt między ochroną przyrody a prawem własności, z naciskiem na wymogi proceduralne i konstytucyjne przy ograniczaniu praw obywateli.
“Pomnik przyrody czy naruszenie prawa własności? NSA wyjaśnia, jak chronić drzewa, nie ograniczając nadmiernie obywateli.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.