III OSK 2483/22

III OSK 2483/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Pocztarek
Małgorzata Miron
Symbol z opisem
6137 Ochrona środowiska morskiego
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 481/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-05-20
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Oddalono wniosek
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 18, art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 5 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku S. sp. z o.o. z siedzibą w G. o wyłączenie sędziego NSA Piotra Korzeniowskiego i sędziego del. WSA Kazimierza Bandarzewskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 481/22 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w G na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 5 stycznia 2022 r. nr DGM-3.530.21.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania o wydanie pozwolenia na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich postanawia: oddalić wniosek.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Ministra Infrastruktury z 5 stycznia 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania o wydanie pozwolenia na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca Spółka.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ.
Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału III o wyznaczeniu rozprawy z 16 maja 2023 r. sprawa została skierowana do rozpoznania w dniu 5 września 2023 r. o godz. 11:30 w następującym składzie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (przewodnicząca), sędzia NSA Piotr Korzeniowski (sprawozdawca), sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski i sędzia NSA Tamara Dziełakowska (sędzia zastępca). O terminie rozprawy i składzie orzekającym zawiadomiono strony i uczestników postępowania.
W piśmie z 28 sierpnia 2023 r. skarżąca Spółka złożyła wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego w niniejszej sprawie sędziego NSA Piotra Korzeniowskiego oraz sędziego del. WSA Kazimierza Bandarzewskiego z uwagi na istnienie w jej ocenie okoliczności tego rodzaju, że wywołują uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w niniejszej sprawie.
W odniesieniu do sędziego NSA Piotra Korzeniowskiego skarżąca Spółka wskazała na sprawy rozpoznawane przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z udziałem ww. Sędziego, które dotyczyły umorzenia przez Ministra Infrastruktury na podstawie art. 106 "ustawy offshore" postępowań o wydanie pozwolenia na wznoszenie wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich. W postępowaniach tych, analogicznie jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, osią sporu była interpretacja art. 106 ww. ustawy, na skutek której uchylono korzystne dla inwestorów wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i oddalono skargi z powodu odmiennej wykładni tego przepisu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nadto skarżąca Spółka wskazała na postępowania prowadzone uprzednio przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie z udziałem sędziego Piotra Korzeniowskiego, w której prezentował on określoną wykładnię art. 106 "ustawy offshore".
Odnośnie do sędziego WSA Kazimierza Bandarzewskiego skarżąca Spółka podniosła, że był on również członkiem składu orzekającego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym razem z sędzią NSA Piotrem Korzeniowskim.
Sędziowie Piotr Korzeniowski i Kazimierz Bandarzewski złożyli oświadczenia, że w stosunku do nich nie zachodzą okoliczności dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznawania sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniosek podlega oddaleniu, albowiem brak jest podstaw do wyłączenia od rozpoznawania sprawy zarówno sędziego NSA Piotra Korzeniowskiego jak i sędziego del. WSA Kazimierza Bandarzewskiego.
Wyjaśnić należy, że instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – zwanej dalej P.p.s.a.). Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17 – orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast na podstawie art. 19 P.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 P.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy.
Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, oraz z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15). Instytucja wyłączenia sędziego jako gwarancja procesowa zasady obiektywizmu i bezstronności ma zapewnić to, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie.
Z tego też powodu w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że oceny prawne dokonywane przez sędziów w ramach sprawowanej przez nich funkcji orzeczniczej nigdy nie mogą stanowić podstawy do ich wyłączenia. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w rozpoznawanym wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (postanowienia NSA z 25 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1126/23 i 6 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 3184/19). Okoliczność orzekania przez wnioskowanego do wyłączenia sędziego w innych sprawach strony jest przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 P.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie) – zob. np. postanowienia NSA z: 11 września 2012 r. sygn. akt II OZ 704/12, 30 października 2018 r., sygn. akt I GSK 918/18, 26 lutego 2020 r. sygn. akt I GSK 262/18). Żadna z powyższych sytuacji nie występuje jednak w rozpoznawanej sprawie.
Podkreślić należy jednocześnie, że instytucja wyłączenia sędziego nie została ustanowiona po to, aby dać stronom postępowania możliwość modyfikowania składów orzekających poprzez eliminowanie z udziału w postępowaniu tych sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. wyrok NSA z 14 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3249/17, postanowienie NSA z 8 czerwca 2021 r. sygn. akt II OZ 353/21). Jest to o tyle jaskrawe, że poglądy prawne formułowane przez poszczególne składy czy to wojewódzkich sądów administracyjnych, czy Naczelnego Sądu Administracyjnego w wydawanych przez nie orzeczeniach są jawne i łatwo dostępne za pośrednictwem internetu w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Strona może zatem samodzielnie ustalić, w jaki sposób dany przepis jest interpretowany przez określony skład, jak również w jakim zakresie dochodzi do rozbieżności interpretacyjnych, w odniesieniu do konkretnych członków składów orzekających. Poznanie poglądów prawnych konkretnego sędziego nie usprawiedliwia jednak zarzutu o jego stronniczości, niesprawiedliwości czy negatywnym nastawieniu do strony. Podkreślić należy, że każda sprawa jest przedmiotem odrębnej oceny sądu, zaś prezentowane uprzednio poglądy prawne na tle nawet tożsamych stanów faktycznych nie można uznać za względy osobiste sędziego uzasadniające wątpliwości co do bezstronności w rozpoznaniu kolejnej sprawy.
Wskazując na powyższe, stwierdzić trzeba, że przedstawione we wniosku okoliczności nie dają podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów Piotra Korzeniowskiego i Kazimierza Bandarzewskiego. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej odczucia.
Ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy sędzia NSA Piotr Korzeniowski i sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski złożyli stosowne oświadczenia, a wskazane we wniosku okoliczności nie podważyły ich wiarygodności ani nie wskazywały na wystąpienie przesłanek z art. 18 i art. 19 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie 22 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.