III OSK 2271/24

III OSK 2271/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Wojciech Jakimowicz
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1855/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-04-23
Skarżony organ
Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art. 10
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 248
art. 228 ust. 1 pkt 4, art. 229
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Magdalena Zając po rozpoznaniu w dniu 26 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1855/23 w sprawie ze skargi D.D. na decyzję Dowódcy [...] Dywizji Zmechanizowanej w [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek Dowódcy [...] Dywizji Zmechanizowanej w [...] o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2024 r., sygn. akt 1855/23, oddalił skargę D.D. na decyzję Dowódcy [...] Dywizji Zmechanizowanej w [...] z dnia [...] lipca 2023 r., nr [...], w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy.
Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dowódca [...] Brygady Pancernej w [...] (dalej: "organ I instancji") rozkazem personalnym nr [...] (pkt 2) z dnia [...] marca 2023 r., na podstawie art. 228 ust. 1 pkt 4 oraz art. 229 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r. poz. 2305 z późn. zm., dalej: "ustawa o obronie Ojczyzny"), § 3, § 15 ust. 1, § 16 ust. 1 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 3 i ust. 2, § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 maja 2014 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz.U. z 2014 r. poz. 670 z późn. zm.), zwolnił st. szer. D.D. (dalej: "skarżący") z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] maja 2023 r. i przeniósł do pasywnej rezerwy.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżący pełni służbę w 1 Brygadzie Pancernej na stanowisku służbowym działonowy. Pismem z dnia 21 grudnia 2022 r. przełożony skarżącego wystąpił do Dowódcy Brygady z wnioskiem o zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej, motywując wniosek otrzymaniem przez skarżącego dostatecznej oceny z opiniowania służbowego w 2022 r., jak również nieodpowiednim podejściem żołnierza do wykonywania obowiązków służbowych oraz naruszeniami dyscypliny wojskowej. Organ I instancji zaznaczył przy tym, że w dniu 26 sierpnia 2022 r. skarżący podpisał opinię służbową, nie wnosząc odwołania od wystawionej oceny.
Organ I instancji zaznaczył, że trwająca profesjonalizacja Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej sprawia, iż w służbie wojskowej pozostać mogą tylko najwyżej oceniani, najbardziej dyspozycyjni, oddani służbie, najlepsi żołnierze. W ocenie przełożonych skarżący nie spełnia tych wymagań, ponieważ nie wywiązuje się terminowo z zadań. Ponadto skarżący wymaga nadzoru nad wykonywanymi przez siebie zadaniami, przejawia również postawę lekceważącą i arogancką w stosunku do przełożonych i wyższych stopniem. Dodatkowo skarżący otrzymał ocenę dostateczną z opinii służbowej dwukrotnie w latach następujących po sobie, co świadczy o braku poprawy w postawie i zachowaniu żołnierza, a tym samym brak jest interesu w Siłach Zbrojnych, aby taki żołnierz pozostawał w służbie, ponieważ nie rokuje on poprawy w swoim postępowaniu i poziomie wykonywania zadań. W świetle powyższego organ stwierdził, że interes społeczny będący w niniejszej sprawie interesem służby, pozostaje w sprzeczności z interesem skarżącego, wyrażającym się w chęci kontynuowania pełnienia zawodowej służby wojskowej.
Od powyższego rozkazu personalnego skarżący złożył odwołanie do Dowódcy [...] Dywizji Zmechanizowanej (dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), który decyzją z [...] lipca 2023 r., nr [...], na podstawie art. 127 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 228 ust. 1 pkt 4 oraz art. 229 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny; uchylił punkt 2 ww. rozkazu personalnego z dnia [...] marca 2023 r. w części dotyczącej terminu zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, który ustalił na dzień 31 sierpnia 2023 r. (pkt 1), zaś w pozostałym zakresie punkt 2 rozkazu personalnego utrzymał w mocy (pkt 2).
Uzasadniając swoje stanowisko organ II instancji uznał, że w sprawie bezspornym jest, że organ pierwszoinstancyjny w sposób prawidłowy wskazał i wyjaśnił powody przemawiające za zwolnieniem skarżącego z zawodowej służby wojskowej w oparciu o art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny, tj. otrzymanie przez skarżącego ogólnej oceny dostatecznej w opinii służbowej. Nie można tym samym zarzucić mu podjęcia dowolnego rozstrzygnięcia, niemającego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny. Wyjaśnił przy tym, że organ orzekający o zwolnieniu żołnierza ze służby nie jest uprawniony do prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego celem zbadania zasadności ocen sformułowanych w opinii służbowej. Sąd administracyjny rozpatrując skargę na decyzję "wykonawczą" w przedmiocie rozwiązania stosunku służbowego ustala jedynie, czy zachodzi przesłanka zwolnienia oraz czy decyzja została podjęta przez właściwy organ i we właściwym trybie. Otrzymanie przez żołnierza ogólnej oceny dostatecznej w opinii służbowej (którą skarżący zaakceptował) mogło zatem stanowić dla organu podstawę do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jak i podstawę rozważenia pozostawienia żołnierza w służbie mimo niskiej oceny. Jest to jednak uprawnienie organu, z którego ma prawo skorzystać lub nie (decyzja uznaniowa).
Zdaniem Sądu stanowisko organu ma oparcie w przepisach prawa materialnego oraz nie narusza granic uznania administracyjnego. Ponadto organ analizując sprawę uwzględnił nie tylko dotychczasowy przebieg służby skarżącego, ale również interes społeczny, który w badanej sprawie jest tożsamy z potrzebami Sił Zbrojnych. Sąd podniósł również, że kształtowanie polityki kadrowej należy do właściwości organów Sił Zbrojnych.
Dodatkowo Sąd pierwszej instancji zaznaczył również, że zarówno w postępowaniu przed organem I instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym skarżący był pouczony o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania, składania wniosków, jak też zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się w niej (pismo organu do strony z dnia 16 stycznia 2023 r. – zawiadomienie o wszczęciu postępowania, pismo z dnia 25 stycznia 2023 r. – zawiadomienie o zakończeniu postępowania administracyjnego z informacją o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, zawiadomienie o wszczęciu postępowania odwoławczego z dnia 26 czerwca 2023 r. z informacją o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a.). Z uprawnień tych skarżący nie korzystał, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 10 k.p.a.
Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie:
I. art. 174 § 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 151 p.p.s.a, poprzez błędne jego zastosowanie polegające na oddaleniu przez Sąd I instancji skargi, pomimo że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a., polegającym na błędnym jego zastosowaniu poprzez wydanie przez organ odwoławczy decyzji utrzymującej w mocy rozkazu organu I instancji, podczas gdy istniały podstawy do uwzględnienia złożonego przez stronę odwołania i uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, względnie uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i umorzenia przedmiotowego postępowania wobec braku podstaw do wydania rozkazu zwalniającego skarżącego z zawodowej służby wojskowej;
b) art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez brak rozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy polegający na całkowitym pominięciu, że to organ odwoławczy utrwalił uchybienia dokonane przez organ I instancji, polegające na uniemożliwieniu wypowiedzenia się skarżącemu, a także na braku zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego w skutek braku przeprowadzenia postępowania dowodowego, pomimo że obowiązki takie wynikają z przepisów k.p.a., a to art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81.
II. art. 174 § 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, a to art. 228 i 229 ustawie o obronie Ojczyzny, poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów skutkujące ustaleniem, że należało zwolnić skarżącego z zawodowej służby wojskowej w związku z otrzymaniem dostatecznej oceny ogólnej w opinii służbowej pomimo braku wystąpienia przesłanek materialnych zastosowania tej instytucji w realiach przedmiotowej sprawy.
Wobec powyższych zarzutów, kasator wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu, a w przypadku gdy NSA uzna, że zachodzą również okoliczności, o których mowa w art. 135 p.p.s.a., o uchylenie rozkazu organu I instancji z [...] marca 2023 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właśnie temu organowi;
2) na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. o wstrzymanie przez Sąd I instancji wykonalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozkazu wydanego Dowódcy [...] Brygady Pancernej z [...] marca 2023 r., albowiem zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody po stronie skarżącego;
3) o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie z jednoczesnym przeprowadzeniem jej także pod nieobecność skarżącego lub jego pełnomocnika;
4) na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 p.p.s.a. o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości, albowiem nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny;
5) o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, a w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego przed Sądem I instancji jak i w postępowaniu kasacyjnym wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.
Postanowieniem z 23 października 2024 r., sygn. akt III OSK 2271/24, Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozkazu personalnego z [...] marca 2023 r.
Do sprawy wpłynęła odpowiedź organu na skargę kasacyjną, która zarządzeniem Z-cy Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 sierpnia 2024 r. została zwrócona pełnomocnikowi organu wraz z odpisem z uwagi na treść art. 66 § 1 i 3 p.p.s.a.
W dniu 7 września 2024 r. organ złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo procesowe, w którym wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, lub jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
Przechodząc do kontroli zaskarżonego wyroku należy stwierdzić, że wyrok ten odpowiada prawu, a skarga kasacyjna jest niezasadna.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowaną przez Sąd pierwszej instancji normę prawa materialnego. W niniejszej sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania wiążą się jednak w sposób bezpośredni z zarzutami naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego. Stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do podstawowej kwestii podnoszonej w zarzutach naruszenia prawa materialnego tj. naruszenia art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny (zarzut doprecyzowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej), poprzez uznanie, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego z zasadniczej służby wojskowej w związku z uzyskaniem dostatecznej oceny ogólnej z opinii służbowej.
Stosownie do art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania dostatecznej oceny ogólnej w opinii służbowej. Z przywołanego przepisu wynika zatem, że kwestia zwolnienia ze służby w wyniku otrzymania ogólnej oceny dostatecznej w opinii służbowej pozostawiona jest uznaniu właściwego organu, który może pozostawić żołnierza w służbie mimo niskiej oceny lub go zwolnić.
W takim przypadku wymaga się jednak rozważenia słusznego interesu strony oraz interesu publicznego, tj. interesu Sił Zbrojnych RP. Uznanie zostało przyznane organowi w możliwe najszerszym zakresie, gdyż prawodawca nie ograniczył jego swobody żadnymi szczególnymi wymogami. Jedynym wymogiem stawianym organom jest ustalenie otrzymania przez żołnierza dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, a w przypadku podjęcia na tej podstawie prawnej decyzji uznaniowej o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej - rozważenie słusznego interesu strony i interesu społecznego. Przy czym w takim przypadku interes społeczny jest tożsamy z interesem służby - potrzebami Sił Zbrojnych (por. wyrok NSA z 3 marca 2017 r., I OSK 170/16).
Podkreślenia wymaga, że organ zwalniający jest związany wydaną opinią. W związku z tym nie może badać trafności ocen zawartych w opinii, jak też sposobu opiniowania, a wyłącznie to, czy opinia służbowa została wydana przez właściwy organ i czy podlega wykonaniu, a zatem czy spełnia prawem przewidziane warunki formalne (por. wyroki NSA z: 20 grudnia 2013 r., I OSK 2732/12, 1 grudnia 2016 r., I OSK 2365/15).
W opinii służbowej przełożony ocenia wywiązywanie się żołnierza zawodowego z poszczególnych obowiązków służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym oraz jego cechy osobowe. Opinia ta ma służyć jedynie wewnętrznym celom organizacyjnym. Opiniowanie jest uprawnieniem i jednocześnie obowiązkiem bezpośredniego przełożonego żołnierza. Opinia służbowa jest sporządzana przez niego na jego własne potrzeby służbowe i potrzeby przełożonych właściwych w sprawach osobowych. Ma ona im dostarczyć niezbędnych informacji o podległym żołnierzu, tj. pełną, usystematyzowaną według określonych kryteriów ocenę jego kwalifikacji zawodowych, cech osobowych, predyspozycji i sposobu wywiązywania się z poszczególnych obowiązków służbowych. Opinia ma zatem zapewnić prawidłową politykę kadrową i umożliwić przełożonym podejmowanie w przyszłości racjonalnych działań dotyczących zajmowania przez żołnierza dotychczasowego stanowiska lub innych stanowisk służbowych oraz przydatności do pełnienia przez niego służby. Tak więc opinia służbowa jest wydawana wobec żołnierza, ale z punktu widzenia przełożonego. Przełożony prezentuje bowiem w opinii służbowej swoje zapatrywanie na sposób pełnienia służby przez konkretnego żołnierza.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia omawianego przepisu przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest zgodna z powyższym, i co istotne nie została podważona skutecznie przez skarżącego kasacyjnie, który nie przedstawił w swojej argumentacji odmiennego rozumienia ww. przepisu.
Nie ulega wątpliwości, że decyzja podejmowana na podstawie art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych ma ograniczony zakres, gdyż kontroli tej nie podlega uznanie samo w sobie, ale to, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego oraz to, czy swobodne uznanie organu nie przekształciło się w uznanie dowolne. Sąd kontroluje zatem, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Należy przy tym zauważyć, że przyznanie prymatu dobra służby nad interesem skarżącego nie musi oznaczać przekroczenia granic uznania administracyjnego. W przypadku bowiem służb mundurowych, a zwłaszcza żołnierzy zawodowych, istotna jest konieczność zapewnienia wykonywania zadań z zakresu obronności państwa. W niniejszej sprawie najważniejszym kryterium szczególnym jest dobro służby. Ma ono niejako prymat nad dobrem jednostki. Osoby pełniące służbę, w odróżnieniu od osób podejmujących pracę na podstawie stosunku pracy, pozostają z władzą służbową w takim stosunku podporządkowania, który charakteryzuje się m.in. wysoką dyspozycyjnością, zarówno co do sposobu wykonywania służby, w tym pod względem pory i miejsca świadczenia pracy, jak i innych warunków należących do treści tego stosunku prawnego. Pracodawca ma tu szeroką możliwość jednostronnego kształtowania treści tego stosunku i doboru funkcjonariuszy. Jest to praca jednostronnie wyznaczana, w odróżnieniu od pracy umownie podporządkowanej, podlegającej przepisom kodeksu pracy. Jednakowoż ograniczenia równoważone są pewnymi przywilejami, do których m.in. zalicza się dodatkowe elementy uposażenia, dodatki, urlopy, czy trwałość stosunku służbowego gwarantowaną też enumeratywnie wyliczonymi przyczynami zwolnienia ze służby. W tej materii kognicja sądów administracyjnych jest ograniczona. Niepodobna wkraczać sądom kontrolującym legalność tego rodzaju aktów na grunt doboru członków danego korpusu, poza przypadkami, w których jest to dopuszczone na mocy wyraźnego przepisu prawa (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2016 r., I OSK 2243/15).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez WSA w Warszawie kontrola zaskarżonych decyzji była prawidłowa, gdyż z uzasadnienia zarówno decyzji organu pierwszej, jak i drugiej instancji wynika, że podstawą zwolnienia skarżącego ze służby nie była tylko dostateczna ocena w opinii służbowej w 2022 r., lecz także kwestia nieodpowiedniego wykonywania przez skarżącego obowiązków żołnierza zawodowego, w tym przede wszystkim jego zachowania i postawy wobec przełożonych oraz innych żołnierzy, przewinień dyscyplinarnych, których się dopuszczał (samowolne opuszczenie miejsca pełnienia służby, nieusprawiedliwione nieobecności), czy też duża absencja chorobowa (116 dni w 2022 r.). Decyzje te spełniają zatem wymogi dotyczące decyzji uznaniowej, która wymaga rozważenia słusznego interesu strony oraz interesu publicznego, tj. interesu Sił Zbrojnych RP. To zaś prowadzi do wniosku, że niezasadny jest zarzut niewłaściwego zastosowania art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny. Okoliczności faktyczne sprawy, w tym wydanie opinii służbowej z oceną dostateczną, pozwalały na wydanie decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej, a następnie wyroku oddalającego skargę.
Z kolei art. 229 ustawy o obronie Ojczyzny zawiera 4 punkty o różnej treści normatywnej. Tymczasem skarżący kasacyjnie nie wskazał, naruszenie którego z nich zarzuca, co uniemożliwia NSA przeprowadzenie kontroli instancyjnej podniesionego zarzutu. Przez podstawę kasacyjną należy bowiem rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (tak NSA np. w wyroku z 23 maja 2024 r., I OSK 1654/22).
Chybione są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
W ramach pierwszego zarzutu naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca kasacyjnie wytknęła Sądowi I instancji naruszenie art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, podczas gdy zdaniem skarżącego istniały podstawy do uwzględnienia odwołania. Zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Po pierwsze z uwagi na uznanie przez NSA za niezasadne zarzutu naruszenia art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny – o czym była mowa powyżej i co musiało skutkować oddaleniem skargi w oparciu o ww. przepis. Po drugie przepis art. 151 p.p.s.a. wskazuje jedynie, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku, gdy skarga nie zostaje uwzględniona - tak jak w rozpoznawanej sprawie. Unormowanie to jest przepisem kompetencyjnym - dającym sądowi administracyjnemu możliwość podejmowania przewidzianych prawem rozstrzygnięć oraz "wynikowym" - mówiącym o tym, jaki może być wynik sprawy. Jego naruszenie jest zawsze następstwem uchybienia innym normom prawnym, a zatem wymieniony przepis nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, a strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy, czego w skardze kasacyjnej nie uczyniono i co czyni omawiany zarzut bezskutecznym.
Podobnie za nieuprawniony należało zdaniem NSA uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji z art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Przepis ten określa zatem granice rozpoznania skargi przez Sąd pierwszej instancji, a granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można by mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - pomimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane w skardze, a które Sąd pierwszej instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie organu w procesie podjęcia zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny. Należy zaznaczyć, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por. wyrok NSA z 25 marca 2011 r., I FSK 1862/09; wyrok NSA z 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06; postanowienie NSA z 11 stycznia 2012 r., I OSK 2438/11; wyrok NSA z 15 października 2015 r., I GSK 241/14). Wbrew twierdzeniom kasatora w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyrok NSA z 2 lipca 2015 r., I OSK 450/15), ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 21 października 2010 r., I GSK 264/09, LEX nr 744745). Nie można również zarzutu naruszenia ww. przepisu powiązać z zarzutem "uniemożliwienia wypowiedzenia się skarżącemu" w prowadzonym postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Ponadto, jak wynika z akt sprawy, zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i drugoinstancyjnym skarżący miał możliwość brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Był również informowany o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a., z których nie skorzystał.
Wobec powyższego skarga kasacyjna - nie mając usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny nie zasądził od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, których domagał się w piśmie procesowym złożonym 7 września 2024 r. Stosownie bowiem do art. 179 p.p.s.a. termin na wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną (a za taką należało uznać ww. pismo) wynosi 14 dni od doręczenia stronie odpisu skargi kasacyjnej. Złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną po terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. powoduje, że pismo to traci przymiot odpowiedzi na skargę kasacyjną i staje się zwykłym pismem procesowym. Oznacza to, że zawarty w takim piśmie wniosek o zasądzenie kosztów postępowania jest nieskuteczny. Złożona do akt niniejszej sprawy odpowiedź na skargę kasacyjną nie mogła wywołać skutków procesowych, bowiem została wniesiona po terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. W tych okolicznościach brak jest podstaw do zasądzenia zwrotu kosztów w postaci wynagrodzenia pełnomocnika za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną
Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, należy wskazać, że zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. jego adresatem mógł być wyłącznie Sąd pierwszej instancji. Ponadto autor skargi kasacyjnej, jako profesjonalny pełnomocnik skarżącego, powinien poinformować swojego mocodawcę o treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. d p.p.s.a.