III OSK 2266/23

III OSK 2266/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Mariusz Kotulski
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Łd 28/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-04-27
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art.1 ust.2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Kwiecińska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SAB/Łd 28/23 w sprawie ze skargi A. M. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SAB/Łd 28/23, wydanym po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. M. (dalej "skarżący") na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego [...]
w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, na podstawie
art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę.
Wyrok został wydany w poniższym stanie faktycznym i prawnym.
Dnia 8 stycznia 2023 r. skarżący złożył do Prezesa Sądu Okręgowego
[...] wniosek o udostępnienie odpisu aktu oskarżenia skierowanego przeciwko niemu, powołując się na ustawę z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej jako "u.d.i.p.").
Natomiast w skardze wniesionej do WSA w Łodzi zarzucił Prezesowi tego Sądu bezczynność w przedmiocie rozpoznania ww. opisanego wniosku. Skarżący wskazał, że otrzymał pismo datowane na 10 stycznia 2023 r. informujące, że Sąd Okręgowy [...] nie dysponuje żądaną informacją oraz że nie odnotowano spraw procesowych z udziałem skarżącego. W ocenie skarżącego, w piśmie z dnia 10 stycznia 2023 r., stanowiącym odpowiedź na jego wniosek z dnia 8 stycznia 2023 r., Wiceprezes Sądu Okręgowego [...] poświadczyła nieprawdę, twierdząc, że Sąd Okręgowy [...] nie dysponuje żądaną informacją, bowiem w systemie Sędzia2 nie odnotowano spraw procesowych z jego udziałem. Zdaniem skarżącego, Sąd Okręgowy [...] próbuje bezprawnie zataić informację, o której udostępnienie wnosił, a co więcej - od złożenia wniosku do daty sporządzania skargi, tj. do 1 marca 2023 roku - organ nie udostępnił mu żądanej informacji ani nie wydał decyzji
o odmowie jej udostępnienia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego [...] wniósł o wydanie na posiedzeniu niejawnym postanowienia o oddaleniu skargi na bezczynność, jako oczywiście bezzasadnej, a tym samym wystąpił o nieuwzględnienie wniosku o wymierzenie organowi grzywny o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. oraz
o nieobciążanie organu kosztami postępowania.
Prezes podniósł m.in., że z systemu Sędzia2 jednoznacznie wynika, iż w Sądzie Okręgowym [...] nie jest odnotowana jakakolwiek sprawa procesowa z udziałem skarżącego. Stwierdził także, że dokument urzędowy w postaci aktu oskarżenia sporządzonego w konkretnej sprawie karnej nie stanowi informacji o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Ponadto dodał, że skarżący wystąpił z wnioskiem o udostępnienie aktu oskarżenia we własnej sprawie,
a w sytuacji gdyby jakiekolwiek postępowanie przeciwko niemu rzeczywiście się toczyło, to byłby on uprawniony do uzyskania aktu oskarżenia na podstawie art. 156 k.p.k. Wnioskodawca (skarżący) zostałby w takiej sytuacji pouczony przez Prezesa Sądu Okręgowego [...], że podstawą prawną wniosku nie jest art. 1 ust. 1 u.d.i.p., lecz przepisy k.p.k.
WSA w Łodzi uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Uzasadniając taki kierunek rozstrzygnięcia sprawy, Sąd I wyjaśnił, że akta prowadzonych przez organ spraw, bez względu na ich rodzaj i charakter, zawierają informację o jego działalności, a tym samym mają walor informacji publicznej
w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Powyższe dotyczy także aktu oskarżenia, będącego elementem akt sądowych. W tym zakresie Sąd I instancji powołał się na wyroki NSA: z dnia 19 grudnia 2019 r. I OSK 357/19, z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3861/21, CBOSA.
Jednocześnie Sąd I instancji przypomniał, że w rozpoznanej sprawie zastosowanie miała regulacja przepisu art. 1 ust. 2 u.d.i.p., zgodnie z którą przepisy tej ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady
i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Zdaniem Sądu, oznacza to, że niedopuszczalne jest stosowanie przepisów u.d.i.p. w sytuacji, gdy żądane informacje, mające charakter informacji publicznych, dostępne są w innym trybie. W dalszej konsekwencji, daje to podstawę do stwierdzenia, że o ile prawo do informacji jest zasadą, to jednak wyjątki od niej powinny być ściśle interpretowane. Nie tylko bowiem sama ustawa o dostępie do informacji publicznej zawiera ograniczenia w jej stosowaniu, ale również nie uchybia w tym względzie przepisom innych ustaw odmiennie regulującym te kwestie. Takim innym przepisem był,
w ocenie Sądu I instancji, przepis art. 156 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1375 ze zm.) - dalej: k.p.k. - wedle którego to przepisu stronom, podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k., obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej i daje możność sporządzenia z nich odpisów.
Następnie Sąd I instancji powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 7/13 (ONSAiWSA 2014/3/37), z której wynika, że przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a k.p.k. oraz art. 525 k.p.c. i § 94 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw cywilnych, karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego, są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania, i nie ma do nich zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej.
Odnosząc się natomiast do wniosków dowodowych skarżącego, Sąd, powołując się na przepis art. 106 § 3 p.p.s.a., uznał, że wnioski dowodowe skarżącego nie mogą być uwzględnione, ponieważ sądy administracyjne nie prowadzą postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikują legalność wydanych przez organy administracji aktów lub podjętych czynności. Z przywołanego przepisu wynika także, jak stwierdził Sąd I instancji, że dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu. Brak przeprowadzenia dowodu (czy z urzędu, czy na wniosek) nie może być postrzegane jako naruszenia prawa procesowego, w rozumieniu wskazanego przepisu.
Z tych powodów Sąd I instancji nie uwzględnił skargi. Jedynie dodatkowo, Sąd zwrócił uwagę, że Prezes, mimo wskazania innego trybu dostępu do aktu oskarżenia, udzielił skarżącemu odpowiedzi na jego wniosek w piśmie z dnia 10 stycznia 2023 r., które doręczono skarżącemu w dniu 13 stycznia 2023 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, reprezentowany przez adwokata. Skarżący kasacyjnie zaskarżył wyrok w całości.
Na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia
w całości i rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wystąpił również o zwrot poniesionych przez skarżącego niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości określonej
w umowie z pełnomocnikiem, która to umowa stanowi załącznik do niniejszej skargi.
Wniósł też o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz orzeczenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa stosownie do art. 6 ustawy o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz.269) w związku
z art 149 p.p.s.a.
Skarżący kasacyjnie zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 149 § 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 149 § 1a oraz art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw.
z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez wskazanie, że skarga na bezczynność organu w przedmiocie dostępu do informacji publicznej jest niezasadna, ponieważ organ nie miał obowiązku załatwienia wniosku w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, co w konsekwencji doprowadziło do jej oddalenia, w sytuacji w której, zdaniem skarżącego, doszło do bezczynności organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, bowiem:
- akt oskarżenia, o który skarżący wnosił, stanowi informację publiczną i może zostać udostępniony w trybie u.d.i.p., bowiem stanowi odrębny dokument i nie powinien być traktowany jako akta sprawy czy "sprawa procesowa", jak wskazano w piśmie Wiceprezesa Sądu Okręgowego [...] z dnia 10 stycznia 2023 r., a interpretacja w tym zakresie nie powinna być stosowana rozszerzająco,
- w sprawie nie podjęto wystarczających czynności zmierzających do ustalenia, czy do Sądu Okręgowego [...], jako organu nadrzędnego, ale również do podległych mu sądów rejonowych, wpłynął akt oskarżenia przeciwko osobie skarżącego,
w związku z czym organ pomimo obowiązku, nie załatwił, w określonej prawem formie w określonym prawem czasie, sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym,
- w konsekwencji w sprawie nie doszło do podjęcia żadnych działań przez organ, do którego wniosek został skierowany w przewidywanym terminie 14 dni, a które to uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy;
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżanego wyroku polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przyjęciu stanu faktycznego, który został ustalony przez organ bez wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, niepodjęciu analizy meritum przedmiotowej sprawy, a mianowicie tego, iż skarżący wnosił o udostępnienie informacji publicznej w postaci wyłącznie aktu oskarżenia, jako jednego dokumentu, nie zaś całej sprawy, czy akt sprawy, a który to sam dokument zatytułowany "akt oskarżenia", zgodnie z obowiązującym orzecznictwem winien być traktowany jako informacja publiczna, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ramach podstawy wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 156 k.p.k. poprzez błędną wykładnię polegającą na ustaleniu, że niedopuszczalne jest stosowanie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej wówczas, gdy żądane informacje, mające charakter informacji publicznych, osiągalne są w innym trybie, a w tym wypadku w trybie przepisów postępowania karnego, w sytuacji
w której powyższe zostało zinterpretowane w sposób rozszerzający, w odniesieniu do całości akt sprawy i ogółu sprawy procesowej, co jest sprzeczne z wnioskiem skarżącego, który wnosił wyłącznie o udostępnienie aktu oskarżenia, jako pojedynczego dokumentu, a który to dokument, zgodnie z obowiązującym orzecznictwem, winien być traktowany jak informacja publiczna.
W piśmie procesowym z dnia 16 czerwca 2023 r. skarżący kasacyjnie zmienił wniosek skargi kasacyjnej w ten sposób, że w oparciu o przepis art. 185 § 1 p.p.s.a., wystąpił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Prezes Sądu Okręgowego [...] wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Oświadczył, że nie wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu ww. pisma procesowego podzielił stanowisko Sądu I instancji oraz podniósł, m.in., że nieprawdziwe, niegodne z treścią pism organu jest twierdzenie skargi kasacyjnej, że Prezes Sądu Okręgowego [...] miał w odpowiedzi na skargę na bezczynność twierdzić, że skarżący żądał udostępnienia całości akt sprawy karnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22).
Ze względu na sposób skonstruowania skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z faktu związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynika wykluczenie możliwości domniemywania intencji strony składającej ten środek zaskarżenia, konkretyzowania jego zarzutów, czy też uzupełniania występujących w nim braków dotyczących podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia.
Odnosząc się zatem do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., wyjaśnić należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, co próbuje wytknąć skarżący kasacyjnie, podnosząc brak analizy tego, że skarżący wnosił o udostępnienie informacji publicznej "w postaci wyłącznie aktu oskarżenia, jako jedynego dokumentu, nie zaś całej sprawy czy akt sprawy", a także że dokument ten, w ocenie skarżącego kasacyjnie, winien być traktowany jako informacja publiczna. Niemożliwe jest także kwestionowanie w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 8 stycznia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej nie zasługiwała na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie zakwestionował tego, że żądany dokument w postaci aktu oskarżenia stanowi informację publiczną. Sąd stwierdził natomiast, że w sprawie ma zastosowanie przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p., podkreślając jednocześnie, że niedopuszczalne jest stosowanie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej wówczas, gdy żądane informacje, mające charakter informacji publicznych, osiągalne są w innym trybie, w tym przypadku w trybie uregulowanym w Kodeksie postępowania karnego. Reasumując, przedstawiona przez Sąd I instancji argumentacja jest czytelna i sprawia, że wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bezskutecznym.
W rozpoznawanej sprawie w ramach zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazane zostały jako naruszone przepisy art. 149 § 1 pkt 1 i 3 w zw.
z art. 149 § 1a oraz art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarga na bezczynność organu jest niezasadna, ponieważ organ nie miał obowiązku załatwienia wniosku w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, co doprowadziło do oddalenia skargi. W ten sposób zredagowany zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł być skuteczny wobec orzeczenia Sądu I instancji zapadłego w niniejszej sprawie. Wskazane jako naruszone przepisy art. 149 § 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 149 § 1a oraz art. 149 § 2 p.p.s.a., a także art. 151 p.p.s.a. winny być powoływane w powiązaniu z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym zdaniem strony skarżącej kasacyjnie uchybił Sąd I instancji w toku rozpatrywania sprawy, czego w sporządzonej skardze kasacyjnej nie uczyniono. Zarzuty naruszenia tzw. przepisów blankietowych, tj. przepisów określających kompetencje sądu pierwszej instancji w fazie orzekania,
a do których należą m.in. art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a., art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a., a także art. 151 p.p.s.a., wymagają powiązania z przepisami o charakterze materialnym lub procesowym, których naruszenia miały dopuścić się – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie – organy administracji. Powołany w związku z tym przepisem art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., z którym powiązano przepisy o charakterze blankietowym, jak wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w istocie nie zawiera samodzielnej treści normatywnej, określa wyłącznie zakres postępowania sądowoadministracyjnego i nie może być podstawą zarzutu kasacyjnego bez powiązania z innymi przepisami procesowymi (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. I FSK 277/07; wyrok NSA z dnia 4 września 2008 r., sygn. I OSK 266/08, LEX nr 490087; postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. II OSK 1375/09, LEX nr 582850). Przepis ten ma charakter ustrojowy, określając w sposób najbardziej ogólny i generalny zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne. Zawarte w nim unormowania nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, albowiem sądy administracyjne realizują swoje ustawowe kompetencje w ramach wykonywania kontroli legalności administracji publicznej na podstawie i w trybie szeregu konkretnych, określonych przepisów prawa, które w przypadku zarzutu ich naruszenia, winny być wskazane
w skardze kasacyjnej z towarzyszącym temu sprecyzowaniem i umotywowaniem do jakiego przekroczenia bądź niedopełnienia prawa doszło i na czym ono polegało.
W orzecznictwie NSA wielokrotnie sygnalizowano, że przepis art. 3 P.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych art. 3 cyt. ustawy nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem (por. np. wyrok NSA z dnia 4 września 2008 r., sygn. I OSK 266/08, LEX nr 490087). Podniesiony zarzut nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.
Nie można zgodzić się również ze stroną skarżącą kasacyjnie, że w jej sprawie doszło do naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 3 i art. 235 § 1 k.p.c. w związku z odmową przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów.
Zauważyć bowiem należy, że w myśl wskazanego przepisu - co do zasady - sąd administracyjny orzeka na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed organami administracji.
W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów
z dokumentów. Przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów poza dowodami
z dokumentów (tj. dowodu z zeznań świadka, przesłuchania stron, opinii biegłego czy też oględzin) jest niedopuszczalne. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego
z dokumentów jest możliwe, jeżeli kumulatywnie spełnione są dwa warunki: jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem wnioski dowodowe zawarte w piśmie procesowym skarżącego z dnia 11 kwietnia 2023 r. dotyczyły: przeprowadzenia oględzin systemu informatycznego w Sądzie Okręgowym [...] oraz ustalenia sygnatury akt sprawy karnej prowadzonej przeciwko stronie, przesłuchania pracowników sekretariatu Sądu Okręgowego [...], a także przesłuchania siostry skarżącego. Nie ma zatem wątpliwości, iż przeprowadzenie wskazanych dowodów jest w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. niedopuszczalne, gdyż stosownie do tego przepisu dowodowe postępowanie uzupełniające prowadzone przed sądem administracyjnym ograniczone jest do dowodów z dokumentów. Odnosząc się natomiast do twierdzeń strony skarżącej kasacyjnie
o nieuwzględnieniu przez WSA w Łodzi wniosków dowodowych strony
o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, stwierdzić należy, iż nie poddają się one kontroli w postępowaniu kasacyjnym, gdyż skarżący kasacyjnie nie wskazuje, wobec których dokumentów przedstawionych przez niego Sądowi I instancji celem przeprowadzenia dowodowego postępowanie uzupełniającego, wnioski dowodowe nie zostały uwzględnione. Podniesiony zarzut nie zasługuje zatem na uwzględnienie.
Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 1 ust. 2 u.d.i.p. w związku
z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i art. 156 k.p.k., w sytuacji w której wnioskodawca domaga się udostępnienia – jako informacji publicznej – aktu oskarżenia, stwierdzić należy, iż kwestia ta była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowanych w szczególności w wyrokach z dnia 18 stycznia 2023 r., III OSK 6466/21; z dnia 21 listopada 2023 r., III OSK 2305/22, z dnia 29 maja 2024 r., III OSK 1170/22, i z dnia 14 listopada 2024 r., III OSK 1866/23. W powołanych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że argumenty pozwalające zająć właściwe stanowisko wobec zakresu stosowania art. 1 ust. 2 u.d.i.p. w zw.
z art. 156 k.p.k. znajdują się w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 7/13. Uchwała ta dotyczyła wprawdzie kwestii dopuszczalności żądania udostępnienia przez prokuratora akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego, ale z uwagi na pogłębiony i uniwersalny charakter powołanych w jej uzasadnieniu ocen prawnych powinna być uwzględniana w zakresie szerszym niż ten, do którego odnosiło się pytanie prawne. Wspomniane oceny prawne dotyczą także relacji między przepisami u.d.i.p. i k.p.k. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że art. 1 ust. 2 u.d.i.p. stanowi, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Przepisów u.d.i.p. nie stosuje się zatem wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisem takim jest m.in. art. 156 k.p.a. Art. 156 § 1 k.p.k. prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możność sporządzania odpisów przyznaje stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępniane również innym osobom. Chociaż przepis nie stanowi tego expressis verbis, to należy przyjąć, że dotyczy on akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania. Art. 156 § 5 i 5a k.p.k. odnoszą się do postępowania przygotowawczego. Przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a k.p.k. w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną
i znajdują się w aktach sądowych spraw karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego – są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i nie ma do nich zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej. Przyjęcie, że w pozostałych przypadkach strona postępowania, której żywotnych interesów dotyczy sprawa, uzyskuje dostęp do akt na innych zasadach, bardziej sformalizowanych, niż osoby działające w oparciu o art. 10 u.d.i.p., byłoby naruszeniem zasady równości zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Ustawodawca, co do którego zakładamy walor racjonalności, ilekroć przewiduje, że określony podmiot może, czy też powinien mieć dostęp do akt jakiegokolwiek postępowania – wyraźnie reguluje to w przepisach ustawy. Przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie zawierają takiego uregulowania.
Całość rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w powołanej uchwale prowadzi do kilku niewątpliwych wniosków. Po pierwsze, przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a oraz 5b k.p.k. adresowane są do każdego (do wszystkich), a więc nie tylko do stron postępowania karnego, o czym przesądza m.in. treść zdania drugiego
art. 156 § 5 k.p.k., z której wynika, iż akta mogą być w wyjątkowych sytuacjach udostępnione osobom innym niż stronom (obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym). Po drugie, przepisy te zawierają zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak
i sądowego (a wraz z innymi przepisami także do akt postępowania już zakończonego). Po trzecie, powyżej wskazane przepisy k.p.k. stanowią owe "przepisy innych ustaw", o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, które w całości wyłączają zastosowanie przepisów u.d.i.p. do informacji publicznych znajdujących się w aktach sprawy karnej. W konsekwencji nawet jeżeli osoba zainteresowana domaga się wydania konkretnych dokumentów z akt sprawy karnej, to choćby miały one status informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, również w tym zakresie zasady ich udostępniania uregulowane są przepisami k.p.k. Każdy taki dokument należy bowiem traktować przede wszystkim w kategoriach odpisu (kopii) wydawanej z akt sprawy, niekoniecznie zaś informacji publicznej w nich się znajdującej. Przepisy k.p.k., które w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt, w tym także do poszczególnych dokumentów w nich zawartych – wyłączają w tym zakresie stosowanie trybu i formy z u.d.i.p. (zob. powołane już wyżej wyroki NSA z dnia 18 stycznia 2023, III OSK 6466/21, i z dnia 14 listopada 2024 r., III OSK 1866/23).
W świetle poczynionych ustaleń stwierdzić należy, że akt oskarżenia
w sprawie karnej, będący przedmiotem wniosku skarżącego – nie stanowi informacji publicznej, której udostępnienia można się domagać w trybie u.d.i.p. Nie ma też potrzeby ani podstaw do orzekania o odmowie ich udostępnienia w drodze decyzji. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, iż w sytuacji, gdy organ nie dysponuje żądanym dokumentem, ponieważ akt oskarżenia przeciwko skarżącemu nie został wniesiony do wskazanego Sądu, to właściwym jest ograniczenie się przez adresata wniosku do udzielenia informacji, iż dokument taki nie wpłynął do Sądu.
Reasumując, Sąd I instancji nie naruszył przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, powołanych w zarzutach skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.