III OSK 2068/24

III OSK 2068/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1897/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-04-11
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 2, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt b, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 75, art. 148 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Artur Kuś Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1897/23 w sprawie ze skargi W. M. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1897/23 oddalił skargę W. M. (dalej skarżący) na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Szef Urzędu) z dnia 3 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie Szefa Urzędu z dnia 3 listopada 2023 r., jak i poprzedzające je postanowienie tego organu z dnia 16 października 2023 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wydane zostały z naruszeniem prawa uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że postępowanie w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania może zostać wszczęte jedynie po uprzednim zweryfikowaniu dopuszczalności wznowienia postępowania, samo zaś złożenie wniosku o wznowienie postępowania nie wszczyna, niejako automatycznie, postępowania o wznowienie postępowania. W pierwszej kolejności organ bada przesłanki formalne wniosku o wznowienie postępowania, a zatem ustala, czy wniosek pochodzi od podmiotu uprawnionego do żądania wznowienia postępowania, czy dotyczy ostatecznego rozstrzygnięcia organu, czy wskazano podstawę wznowienia a także, czy zachowany został termin do złożenia wniosku. Jeżeli zostały spełnione wszystkie przesłanki formalne, organ wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania, o którym mowa w art. 149 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) zwanej dalej K.p.a.
Jednocześnie Sąd podkreślił, że postanowienie o odmowie wznowienia postępowania wydawane jest w sytuacji, gdy żądający wznowienia postępowania nie spełnił przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania wznowieniowego. Powodami wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania mogą być przyczyny podmiotowe lub przedmiotowe oraz uchybienie przez stronę ustawowemu terminowi określonemu w art. 148 § 1 i 2, art. 145a § 2, art. 145aa § 2 lub w art. 145b § 2 K.p.a., jeżeli nie ma podstaw do jego przywrócenia. Organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania w szczególności, gdy w podaniu o wznowienie postępowania w żaden sposób nie wskazano podstawy wznowienia przewidzianej w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 lub art. 145b § 1 K.p.a. lub zażądano wznowienia postępowania z przyczyny innej niż ustawowe podstawy wymienione w K.p.a. Odmowa wznowienia postępowania następuje więc z przyczyn formalnych. Jeżeli strona występując z żądaniem wznowienia postępowania nie wskazuje przesłanek wznowienia postępowania, czy to poprzestając jedynie na wskazaniu przepisów K.p.a., czy też w ogóle nie uzasadniając wniosku czy też wreszcie uzasadniając wniosek w sposób, który nawet bez głębszej analizy prowadzi do wniosku, że argumenty tam wskazane nie stanowią przesłanek wznowienia postępowania, to właściwy do wznowienia postępowania organ administracji powinien w drodze postanowienia odmówić wznowienia postępowania przyjmując, że istnieją formalne przeszkody do oceny wniosku w postępowaniu nadzwyczajnym.
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie skarżący ani w piśmie z dnia 23 sierpnia 2023 r. ani w piśmie z dnia 27 września 2023 r. nie wskazał żadnej z podstaw wznowienia postępowania z art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 lub art. 145b § 1 K.p.a. Przy czym Szef Urzędu wzywając skarżącego do sprecyzowania żądania wyrażonego w piśmie z dnia 23 sierpnia 2023 r. pouczył skarżącego z jakich przyczyn może dojść do wznowienia postępowania oraz w jakich okolicznościach może nastąpić stwierdzenie nieważności decyzji. Okoliczność braku wskazania przez skarżącego ustawowych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego jest oczywista i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący powoływał się na okoliczność odrzucenia jego skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach – na mocy postanowienia z dnia 6 kwietnia 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 277/23 – w sprawie dotyczącej decyzji Szefa Urzędu z dnia 8 czerwca 2018 r. Wniosek o ponowne wydanie decyzji przez Szefa Urzędu uzasadniał tym, iż umożliwi mu to ponowne złożenie skargi do sądu administracyjnego. Wskazana przez skarżącego okoliczność nie stanowi podstawy wznowienia postępowania administracyjnego.
W niniejszej sprawie zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wobec braku wskazania ustawowych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzjami Szefa Urzędu z 8 czerwca 2023 r. i 31 sierpnia 2023 r., zasadna była odmowa jego wznowienia. Szef Urzędu, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. podjął wystarczające kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uzasadnienia postanowień odpowiadają zaś art. 107 § 3 K.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W. M., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych pomimo, iż skarżący podał przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania oraz przedstawił dokumentację medyczną na wykazanie pogorszenia się jego stanu zdrowia związanego z działaniami opozycyjnymi, wykazując jednocześnie związek przyczynowo-skutkowy, a co Sąd dokonując analizy stanu faktycznego pominął;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 P.p.s.a. i nieskontrolowanie zaskarżonej decyzji poza granice zakreślone w skardze; naruszenie powyższych przepisów postępowania sądowo-administracyjnego przez Sąd miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd nie powinien oddalać skargi, a powinien uchylić w całości zaskarżoną decyzję, w szczególności z uwagi na naruszenia przez organ drugiej instancji przepisów postępowania, w tym art. 7, 8, 10, 77 K.p.a.;
3) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 75 K.p.a. poprzez nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego oraz nie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu medycyny podczas gdy zarówno organ, jak później Sąd podnosił iż posiada wątpliwości co do okoliczności podniesionych przez skarżącego uzasadniających wznowienie postępowania;
4) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku okoliczności, że skarżący wielokrotnie składał oświadczenia w zakresie jego działalności opozycyjnej, a które stanowią dowód w sprawie i winny być wciągnięte w poczet materiału dowodowego, a także nie ustosunkował się w sposób merytoryczny do przedłożonych przez skarżącego dokumentów w postaci dokumentacji medycznej, co stanowi podstawowy dowód w sprawie uzasadniający zaistnienie przesłanki do wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z podstaw politycznych, a zatem zaskarżony wyrok nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia i uniemożliwia kontrolę kasacyjną;
5) błąd w ustaleniach faktycznych skutkujących naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 148 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, iż skarżący nie podał przesłanek do wznowienia postępowania i uchybił terminowi do wniesienia podania o wznowienie postępowania podczas gdy przedstawił okoliczności wskazujące, że działał w opozycji i w związku z czym doszło do uszczerbku na jego zdrowiu przedkładając jednocześnie dokumentację medyczną, która wykazywała związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia skarżącego a jego działalnością w opozycji, a o której z uwagi na wiek i stan zdrowia nie posiadał wiedzy o jej posiadaniu.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Jednocześnie, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, a to:
- oświadczenia na piśmie M. M.;
- dokumentacji medycznej skarżącego;
na okoliczność wykazania faktu, tj.: działalności opozycyjnej przez skarżącego W. M., związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działalnością opozycyjną skarżącego a jego stanem zdrowia po zatrzymaniu jako działacza opozycyjnego.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie w całości, a także oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. będącego przepisem postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieskontrolowanie zaskarżonej decyzji poza granice zakreślone w skardze, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie powinien oddalać skargi, ale uchylić w całości zaskarżoną decyzję, w szczególności z uwagi na naruszenia przez organ drugiej instancji przepisów postępowania, w tym art. 7, 8, 10, 77 K.p.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic rozpoznawania sprawy, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przedmiot tej właśnie sprawy administracyjnej został rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to jednak jest związany granicami danej sprawy, ponieważ ustawodawca wprost stanowi, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy" (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1142/15). Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 2633/15; wyrok NSA z 8 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1488/17).
W tej sprawę jej granice nie obejmowały przeprowadzenia merytorycznego postępowania ale jedynie kontrolę zgodnej z prawem odmowy wszczęcia postępowania wznowieniowego. Jak trafnie stwierdził to Sąd pierwszej instancji istotą tej sprawy była ocena, czy wniosek o wznowienie postępowania wskazywał na przesłankę wznowieniową (podstawę wznowienia), a jeżeli tak, to czy nie zaistniały inne podstawy do odmowy wszczęcia postępowania wznowieniowego. Jednakże w przypadku, gdy wniosek nie zawierał podstawy domagania się przez stronę wznowienia postępowania, to już tylko ta okoliczność uzasadniała odnowę wszczęcia tego nadzwyczajnego postępowania.
Naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. może też polegać na tym, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając daną sprawę nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi i tym samym nie zauważył naruszenia prawa niewskazanego przez skarżącego, a które Sąd ten powinien uwzględnić z urzędu (por. wyrok NSA z 6 sierpnia 2025 r. sygn. akt II GSK 326/25; wyrok NSA z 17 maja 2024 r. sygn. akt III OSK 4309/21; wyrok NSA z 26 września 2024 r. sygn. akt III OSK 4/23). Naruszenie tego przepisu może mieć miejsce także wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2025 r. sygn. akt III FSK 351/24).
Kontrolując zaskarżony wyrok Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdza, aby w tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę istotnych okoliczności niepodniesionych przez stronę skarżącą a zarazem ważnych dla przeprowadzenia prawidłowej kontroli zaskarżonego postanowienia, jak również aby pominięto jakiekolwiek istotne w sprawie dowody na etapie sądowej kontroli.
Strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że dokumentami mającymi uzasadniać wznowienie postępowania jest dokumentacja medyczna dołączona do skargi kasacyjnej wskazująca na pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego związanego z działaniami opozycyjnym na początku lat 80-tych XX wieku.
Argumentacja ta nie uzasadniania ww. zarzutu skargi kasacyjnej. Dokumentacja medyczna zalegała w aktach sprawy już w toku postępowania zakończonego ostateczną decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 sierpnia 2018 r. nr [...] i z jej treści wprost wynika, że organ ten znał te dokumenty i dokonał ich oceny w zakresie potwierdzenia działalności opozycyjnej skarżącego (akta administracyjne sprawy, karty nr 50-52). Szef Urzędu wskazał, że analiza dokumentacji medycznej nie pozwala na stwierdzenie, aby stan zdrowia skarżącego był związany z jego działalnością opozycyjną.
Ponadto, co także nie budzi wątpliwości, skarżący w swoich wnioskach zarówno z dnia 29 sierpnia 2023 r. (akta administracyjne sprawy, karta nr 99), jak i z dnia 2 października 2023 r. (akta administracyjne sprawy, karta nr 104) nie wskazał na jakąkolwiek podstawę wznowienia postępowania. Nie zastępuje tej podstawowej wady podniesienie – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie - podstawy wznowieniowej dopiero w postępowaniu sądowym. W związku z tym należy stwierdzić, że skoro nie było podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego, to także nie miało miejsca naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania w zakresie obejmującym art. 7, art. 8, art. 10 i art. 77 K.p.a. Powyższe przepisy dotyczą prowadzenia wszczętego postępowania administracyjnego, do którego wszczęcia w tej sprawie nie doszło.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w realiach niniejszej sprawy nie mógł odnieść skutku. Naruszenia tego przepisu strona skarżąca upatruje w pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczności, że skarżący wielokrotnie składał oświadczenia w zakresie jego działalności opozycyjnej, a które powinny stanowić dowód w sprawie i winny być wciągnięte w poczet materiału dowodowego, a także nie ustosunkował się w sposób merytoryczny do przedłożonych przez skarżącego dokumentów w postaci dokumentacji medycznej, co miałoby stanowić podstawowy materiał dowodowy w sprawie uzasadniający przesłankę do wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z podstaw politycznych. Tym samym zaskarżony wyrok ma – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie - nie zawierać stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia i uniemożliwia kontrolę kasacyjną.
W związku z tak sformułowanym zarzutem należy podkreślić, że art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym jedynie wymogi uzasadnienia. Zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony w szczególności w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego taki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach nie jest wadliwością, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2004 r. sygn. akt FSK 2633/04; wyrok NSA z 12 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2721/13). W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.
W tej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, treści skargi, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zatem zawiera wszystkie wymagane elementy. Co istotne i co skutkuje niezasadnością tego zarzutu skargi kasacyjnej, skarga wniesiona do Sądu pierwszej instancji nie zawiera w istocie żadnego zarzutu poza powołaniem się na dokumentację medyczną mającą uzasadniać działalność opozycyjną skarżącego oraz zawiera stwierdzenie samego skarżącego, że niezrozumiałym jest dla niego pismo Zarządu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego Związku Zawodowego "Solidarność" co do braku jakichkolwiek dokumentacji dotyczącej założonego przez niego związku zawodowego i braku prowadzenia przez skarżącego jakiejkolwiek działalności opozycyjnej (akta sądowe sprawy, karta nr 2).
Tym samym w granicach tej sprawy, obejmującej ocenę braku wszczęcia postępowania wznowieniowego, argumentacja zawarta w samej skardze nie pozwalała na uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonego postanowienia. Nie stanowi także w tej sprawie naruszenia prawa i ta okoliczność, że Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowo poczynione ustalenia i wnioski w sprawie a także argumentację wskazaną przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Ne jest zasadny kolejny zarzut skargi kasacyjnej, zgodnie z którym Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i w związku z art. 75 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu medycyny, podczas gdy zarówno organ, jak później Sąd podnosił, iż posiada wątpliwości co do okoliczności podniesionych przez skarżącego uzasadniających wznowienie postępowania.
Przede wszystkim należy stwierdzić, że dowód w postaci przesłuchania skarżącego jest niedopuszczalny w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dopuszczalność prowadzenia postępowania dowodowego określa art. 106 § 3 P.p.s.a. i tylko wyjątkowo dopuszczalny jest dowód z dokumentu. Sąd pierwszej instancji nie miał również podstaw do zwracania się o sporządzenie na zlecenie tego sądu opinii przez biegłego. Tak prowadzonego postępowania dowodowego nie przewidują przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności art. 106 § 3 i § 4 P.p.s.a. Nie wynika przy tym ani z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ani też zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji postanowienia, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach lub Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podnosili wątpliwości co do okoliczności podniesionych przez skarżącego uzasadniających wznowienie postępowania.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych pomimo, iż skarżący podał przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania oraz przedstawił dokumentację medyczną na wykazanie pogorszenia się jego stanu zdrowia związanego z działaniami opozycyjnymi, wykazując jednocześnie związek przyczynowo-skutkowy, a co Sąd dokonując analizy stanu faktycznego pominął.
Zgodnie z powołanym art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach.
Skuteczność tego zarzutu musiałaby zawierać wskazanie, że w tej sprawie zaistniała przesłanka uzasadniająca stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, a mimo to Sąd pierwszej instancji nie podjął takiego rozstrzygnięcia. Co istotne, nie wystarczy wskazać naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ale trzeba także dodatkowo przywołać konkretną przesłankę nieważnościową wraz z wykazaniem, że przesłanka ta zaistniała, a mimo to Sąd pierwszej instancji ją pominął. Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, strona skarżąca kasacyjnie nie tylko nie wskazała, na czym miałoby polegać w tej sprawie naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, ale także nie wskazała podstawy prawnej zawierającej ową przesłankę nieważnościową (np. wynikającą z jednego z punktów art. 156 § 1 K.p.a.). Tym samym zarzut ten jest bezzasadny.
Nie jest też zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 148 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, iż skarżący nie podał przesłanek do wznowienia postępowania i uchybił terminowi do wniesienia podania o wznowienie postępowania, podczas gdy przedstawił okoliczności wskazujące, że działał w opozycji i w związku z czym doszło do uszczerbku na jego zdrowiu przedkładając jednocześnie dokumentację medyczną, która wykazywała związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia skarżącego a jego działalnością w opozycji, a o której z uwagi na wiek i stan zdrowia nie posiadał wiedzy o jej posiadaniu.
Oceniając zasadność tego zarzutu należy wskazać, że w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., ale zastosował art. 151 P.p.s.a. Nie można zarzucić Sądowi zastosowanie przepisu, którego niestosował. Po drugie powołany artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. ma charakter wynikowy co oznacza, że może on zostać skutecznie podniesiony jako zarzut skargi kasacyjnej, jeżeli skarżący wykaże, że w postępowaniu administracyjnym doszło do uchybienia przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Strona skarżąca kasacyjnie powiązała naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. z niedostrzeżeniem naruszenia przez organ administracyjny art. 148 § 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Przepis ten reguluje jedynie zachowanie terminu do wniesienia podania mającego wszczynać postępowanie wznowieniowe. Natomiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. dotyczy przypadku, gdy Sąd stwierdza zaistnienie naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszenia prawa będące podstawą do wznowienia postępowania regulują art. 145-145b K.p.a. lub odrębne przepisy zawierające dodatkowe przesłanki wznowieniowe. Takiej podstawy nie zawiera jednak art. 148 § 1 K.p.a. Tym samym także i ten zarzut nie jest zasadny.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek zawarty w skardze kasacyjnej dotyczący przeprowadzenia na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. dowodu z zawnioskowanych dokumentów na okoliczność wykazania faktu działalności opozycyjnej przez skarżącego W. M., związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działalnością opozycyjną skarżącego a jego stanem zdrowia po zatrzymaniu jako działacza opozycyjnego.
Zakres postępowania dowodowego określony w ww. art. 106 § 3 P.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest dostosowany do funkcji tego postępowania, której celem jest ocena zgodności z prawem procesu zastosowania przez organy administracji publicznej norm prawa do określonego stanu faktycznego. Postępowanie dowodowe i dokonywanie w jego trakcie ustaleń faktycznych przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie w powyższym zakresie. Celem postępowania dowodowego prowadzonego przed sądem administracyjny jest jedynie ocena, czy organy prawidłowo ustaliły ten stan i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. To zaś oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania nowego stanu faktycznego sprawy. W postępowaniu przed sądem administracyjnym strona nie może oczekiwać, iż sąd będzie prowadził postępowanie dowodowe i ustalał stan faktyczny sprawy (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2024 r. sygn. akt II OSK 2243/21; wyrok NSA z 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2747/14). Taki zaś skutek wynikałby z wniosku dowodowego zawartego w skardze kasacyjnej, ponieważ tym sposobem strona skarżąca kasacyjne zmierza do sanowania braku podniesienia podstawy wznowieniowej we wniosku złożonego w tej sprawie przed Szefem Urzędu.
Ponadto z treści art. 106 § 3 P.p.s.a. wynika, że dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu, a brak przeprowadzenia dowodu (czy z urzędu, czy na wniosek) nie może być postrzegany jako naruszenie prawa procesowego w rozumieniu wskazanego przepisu (por. wyrok NSA z 14 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 2499/21; wyrok NSA z 25 stycznia 2024 r. sygn. akt II OSK 1438/21). Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wnioskowane w skardze kasacyjnej dowodowy nie są niezbędne do wyjaśnienia jakichkolwiek istotnych okoliczności w tej sprawie. Dowody te były znane, co już zostało podniesione, Szefowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z dnia 31 sierpnia 2018 r. nr [...].
Ponieważ innych zarzutów nie zawiera skarga kasacyjna należy stwierdzić, że w tej sprawie nie było podstaw do jej uwzględnienia. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. tak wniesioną skargę kasacyjną.