III OSK 1977/24

III OSK 1977/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2175/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-12-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1098
art. 84 ust. 5
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2175/23 w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 11 lipca 2023 r. nr KOC/8155/Oś/21 w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty naliczonej za usunięcie drzew oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej "WSA w Warszawie", "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 11 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 2175/23, oddalił skargę P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "skarżąca", "Spółka") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej "organ odwoławczy", "Kolegium") z dnia 11 lipca 2023 r., nr KOC/8155/Oś/21, w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty naliczonej za usunięcie drzew.
Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy nr 11/2017 z dnia 31 stycznia 2017 r., znak UD-X-WOŚ.6131.283.2016.MKE, zezwolono H. Sp. z o.o. na usunięcie z bryłą korzeniową, tj. przesadzenie, 3 sztuk drzew wymienionych w pkt 5 decyzji, rosnących na terenie nieruchomości przy ul. [...] (działka ew. nr [...] i [...] z obrębu [...]) w m.st. Warszawie Dzielnicy [...], kolidujących z inwestycją polegającą na budowie hali magazynowej oraz zbiornika retencyjnego wraz z towarzyszącą infrastrukturą, realizowaną zgodnie z decyzją zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenie na budowę nr 207/T/16.
Decyzją Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy nr 130/2021 z dnia 29 listopada 2021 r. odmówiono Spółce umorzenia opłaty ustalonej w pkt 9 decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m. st. Warszawy nr 11/2017 z dnia 31 stycznia 2017 r. naliczonej za usunięcie z bryłą korzeniową, tj. przesadzenie, 3 sztuk drzew rosnących na terenie nieruchomości przy ul. [...] w m. st. Warszawie Dzielnicy [...].
Na skutek odwołania Spółki, decyzją z dnia 11 lipca 2023 r., nr KOC/8155/Oś/21, Kolegium utrzymało w mocy decyzję Zarządu Dzielnicy [...] m. st. Warszawy z dnia 29 listopada 2021 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, iż w wyniku wszczętego z urzędu przez organ I instancji postępowania o umorzenie odroczonej opłaty za usunięcie wraz z bryłą korzeniową 3 sztuk drzew ustalono, że zachodzi nieścisłość w kwestii ilości i parametrów drzew w stosunku do zezwolenia na przesadzenie drzew z pkt 5 decyzji nr 11/2017 z dnia 31 stycznia 2017 r. Wykazano na brak występowania drzewa dwupiennego gatunku żywotnik zachodni o obwodzie pnia 57 cm + 44 cm (drzewo przesadzane z terenu nieruchomości działki ew. nr [...] z obrębu [...]), natomiast odnotowano występowanie jednej sztuki więcej drzewa gatunku żywotnik zachodni. W związku z tym uznano, że żywotnik zachodni (Thuja occidentalis) o obwodzie pnia 57 cm + 44 cm został przesadzony jako dwa odrębne drzewa (drzewo nr 2 i nr 4 z protokołu oględzin drzew z dnia 16 lutego 2021 r.). Wszystkie drzewa nie zachowały żywotności, są całkowicie obumarłe. Organ I instancji wzywał kilkukrotnie do złożenia wyjaśnień na piśmie oraz przedstawienia dokumentów w postaci m.in.: dziennika prac pielęgnacyjnych, faktur za wykonanie usług pielęgnacji przesadzonych drzew, dokumentacji zdjęciowej drzew z okresu od przesadzenia do końca roku 2020. Spółka w dniu 19 marca 2021 r. przekazała "protokoły odbioru wykonania prac" za okres od 1 stycznia 2017 r. do 1 stycznia 2021 r., dotyczące pielęgnacji przez firmę D. Sp. z o. o. zieleni na terenie nieruchomości oraz zaproponowała możliwość wykonania nasadzeń minimum 3 drzew tego samego gatunku i odmiany oraz w wysokości nie niższej niż drzewa, które nie zachowały żywotności. Pismem z dnia 12 kwietnia 2021 r. organ I instancji ponownie wezwał Spółkę do uzupełnienia braków w postaci: protokołu lub innego dokumentu z odbioru wykonania przesadzenia drzew, kopii umowy, na którą powołuje się Spółka, dokumentu określającego konkretne zabiegi pielęgnacyjne wykonywane przy przesadzonych drzewach. Jednocześnie Spółka została poinformowana, iż w przypadku braku przedłożenia dowodów wykonania zabiegów pielęgnacyjnych, gdy przesadzone drzewa nie zachowały żywotności po 3 latach od dnia upływu terminu wskazanego w tym zezwoleniu, lub przed upływem tego okresu, z przyczyn zależnych od posiadacza nieruchomości – zostanie pobrana opłata. W dniu 30 kwietnia 2021 r. skarżąca przekazała kopię "umowy o świadczenie usług" wraz z aneksem do umowy oraz poinformowała, że nie dysponuje dokumentem z odbioru wykonania przesadzenia drzew oraz nie ma wiedzy, jaka firma wykonywała tę czynność.
Organ odwoławczy wskazał, że w trakcie gromadzenia materiału dowodowego w sprawie, Spółka nie przedłożyła dokumentów, o które była wzywana. Nie przedstawiono dokumentów w postaci: dziennika prac pielęgnacyjnych, dokumentacji zdjęciowej drzew z okresu od przesadzenia do 2020 r., faktur za wykonanie usługi pielęgnacji przesadzonych drzew, protokołu lub innego dokumentu z odbioru wykonania przesadzenia, kosztorysów prac powykonawczych z okresu 3 lat pielęgnacji przesadzonych drzew. Ponadto Spółka nie udostępniła danych osobowych pracownika, który sprawował nadzór nad pracami pielęgnacyjnymi, w celu przesłuchania świadka.
W ocenie organu odwoławczego bezspornym jest, że drzewa przesadzone wymienione w decyzji zezwalającej na usunięcie drzew rosnących na terenie działki ew. nr [...] i [...] nie zachowały w okresie 3 lat od przesadzenia żywotności. Drzewa obumarły całkowicie. Z dokonanych oględzin wynika, że jedno z drzew (dwupniowe) zostało przesadzone jako dwa odrębne drzewa, co spowodowało rozdzielenie bryły korzeniowej z możliwością jej uszkodzenia, a w konsekwencji obumarcie drzewa. W ocenie Kolegium na podstawie przedstawionych protokołów potwierdzających wykonanie zlecenia pielęgnacji zieleni nie można było stwierdzić, że dokumenty potwierdzają zabiegi, zakres, rodzaj, częstotliwość prac dokonywanych na drzewach objętych przesadzeniem. Protokoły nie zawierają żadnych szczegółów odnoszących się do drzew objętych przedmiotowym postępowaniem. Przedstawione przez Spółkę dokumenty nie potwierdzają, że podmiot zewnętrzny zajmował się przesadzonymi drzewami, dokonywał ich pielęgnacji zgodnie z zasadami. Spółka wielokrotnie w trakcie postepowania wnioskowała o przedłużenie terminów do przedstawienia dokumentów i wyjaśnień. Terminy były Spółce przedłużane, co nie skutkowało przedłożeniem dodatkowego materiału dowodowego przez skarżącą. Odnosząc się do zarzutów Spółki zawartych w odwołaniu, Kolegium wskazało, że certyfikat BREEAM dla nieruchomości przy ul. [...] w W. nie jest dokumentem dającym jakiekolwiek uprawdopodobnienie pielęgnacji przesadzonych drzew. Certyfikat stanowi jedynie potwierdzenie, że budynek spełnia wymogi niezbędne do uznania go za zaprojektowany i zbudowany zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Nie było zatem podstaw, aby uznać, że przedstawiony certyfikat ma jakiekolwiek znaczenie w niniejszej sprawie odnośnie wykazania opieki nad przesadzonymi drzewami. Odnośnie przedstawionych protokołów organ odwoławczy stwierdził, iż nie potwierdzają one żadnych okoliczności wskazujących na sprawowanie opieki i pielęgnacji przedmiotowych drzew.
Skarżąca wniosła skargę na decyzję Kolegium z dnia 11 lipca 2023 r. do WSA w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: 1) art. 7, art. 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niezabranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, rozpatrzenie tylko części ze zgromadzonych w sprawie dowodów, dokonanie dowolnej oceny dowodów; 2) art. 138 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka - prezesa zarządu D. sp. z o.o. T. F., którego zeznania mogły wykazać, jakiego rodzaju zabiegi pielęgnacyjne i w jakim okresie były prowadzone względem przesadzonych drzew, że skarżąca sprawowała nadzór nad pracami utrzymującymi i pielęgnującymi zieleń prowadzonymi przez spółkę D. sp. z o.o., jak również, że pielęgnacja drzew była prowadzona przez profesjonalny podmiot, zatrudniający ogrodników z wysokimi kwalifikacjami i odpowiednim stażem, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że do obumarcia drzew doszło z przyczyn zależnych od skarżącej; 3) art. 84 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przyczyną niezależną w rozumieniu tego przepisu są wyłącznie zdarzenia takiej jak np. "siła wyższa i związane z tym chociażby kataklizmy pogodowe typu tornado, czy inne działania ludzkie, na które wpływu strona nie miała, jak np. katastrofa ekologiczna czy budowlana", podczas gdy ustawa o ochronie przyrody nie zawiera legalnej definicji przyczyn zależnych od posiadacza nieruchomości, a jednocześnie skarżąca za pomocą dowodów z dokumentów - umową o świadczenie usług w zakresie pielęgnacji zieleni zawartą z D. sp. z o.o., protokołami odbioru wykonania prac za okresie od 1 stycznia 2017 r. do 1 stycznia 2021 r., oświadczeniem prezesa zarządu D. sp. z o.o. – wykazała, że sprawowała należyty nadzór nad czynnościami pielęgnacyjnymi i interesowała się losem przesadzonych drzew, a w konsekwencji, że do obumarcia drzew doszło na skutek zdarzeń od niej niezależnych; 4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dlaczego organ nie ustosunkował się do zamiaru skarżącej do dokonania nowych nasadzeń. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
W dniu 11 grudnia 2023 r. WSA w Warszawie wydał opisany na wstępie wyrok, którym oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji przytoczył art. 84 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336, dalej u.o.p.) – i wskazał, że podziela twierdzenia Kolegium co do zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty naliczonej skarżącej za usunięcie z bryłą korzeniową, tj. przesadzenie, 3 sztuk drzew, gdyż – wbrew twierdzeniom skarżącej – drzewa te nie zachowały żywotności z przyczyn zależnych od spółki. Potwierdziło to przeprowadzone postępowanie dowodowe, w tym oględziny z dnia 16 lutego 2021 r., podczas których stwierdzono, że na terenie, w miejscu przesadzenia (wskazanym przez skarżącą), występują 4 sztuki drzew gatunku żywotnik zachodni o następujących obwodach pni na wysokości 130 cm: 1) 54 cm; 2) 55 cm; 3) 15 cm + 21 cm + 38 cm + 44 cm; 4) 44 cm. Wszystkie drzewa nie zachowały żywotności, były całkowicie obumarłe. W następstwie przeprowadzonych oględzin prawidłowo ustalono, że zachodzi nieścisłość w kwestii ilości i parametrów drzew w stosunku do zezwolenia na przesadzenie 3 drzew z pkt 5 decyzji nr 11/2017 z dnia 31 stycznia 2017 r. Wykazano bowiem brak występowania drzewa dwupiennego gatunku żywotnik zachodni o odwodzie pnia 57 cm + 44 cm (drzewo nr 1 przesadzane z terenu nieruchomości działki ew. nr [...] z obrębu [...]), natomiast odnotowano występowanie 1 sztuki więcej drzewa gatunku żywotnik zachodni. Ponadto zasadnie Kolegium wskazało, że skarżąca spółka w toku postępowania nie podważała ustaleń organu dotyczących braku żywotności drzew i niejako sama przyznała zanik tejże żywotności. Biorąc zatem pod uwagę, iż skarżąca nie odpowiadała prawidłowo na wezwania organu I instancji i m.in. poinformowała, że nie dysponuje dokumentem z odbioru wykonania przesadzenia drzew oraz nie ma wiedzy, jaka firma wykonywała tę czynność, bądź też nadesłała dokumenty, o które nie była wzywana, tj. certyfikat BREEAM, który to nie odnosi się bezpośrednio do kwestii związanej z przedmiotową sprawą – nie sposób uznać zarzutów skargi dotyczących niezebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie. Ponadto skarżąca – mimo że była do tego wzywana – nie udostępniła danych osobowych pracownika sprawującego nadzór nad pracami pielęgnacyjnymi w celu przesłuchania świadka.
Zdaniem Sądu I instancji, podjęte przez organy działania ukierunkowane były na wyjaśnienie przesłanek, o których mowa w art. 84 ust. 4 i 5 ustawy, a zasadniczym dowodem, na którym oparto ustalenia, były oględziny przeprowadzone na wniosek skarżącej i z jej udziałem. Poczynione podczas nich ustalenia w sposób najbardziej rzeczywisty i aktualny oddawały zasadniczy aspekt niniejszej sprawy, a zatem kwestię żywotności drzew. Sąd I instancji podzielił również twierdzenia Kolegium w zakresie, w jakim nie zgodziło się z zarzutem strony, iż w oświadczeniu z dnia 8 lipca 2021 r. firmy D. Sp. z o.o., zajmującej się utrzymaniem zieleni na przedmiotowym terenie, wskazano jako przyczynę obumarcia przesadzonych drzew długotrwałe opady o niekorzystnym pH. Silne opady o wyjątkowo niekorzystnym pH musiałyby spowodować także znaczne szkody w obrębie całej zieleni na obszarze, czego nie stwierdzono.
Sąd I instancji nie znalazł także powodów, dla których należałoby uznać, iż stwierdzony brak żywotności spornych drzew podyktowany był okolicznościami niezależnymi od skarżącej, a mianowicie nieprawidłową lokalizacją uniemożliwiającą rozwinięcie systemu korzeniowego i prawidłowy wzrost roślin, jak również długoterminowym brakiem opadów. Dokonanie nasadzeń w zamian za odstąpienie od wymogu uiszczenia opłaty za usunięcie drzewa stanowi uprawnienie, a nie obowiązek i ma charakter kompensacyjny. Decydując się na takie rozwiązanie, strona musi uwzględniać to, że spoczywa na niej obowiązek przedsięwzięcia tejże czynności w taki sposób, aby przyniosła ona oczekiwany przez ustawodawcę cel, a zatem zadośćuczyniła stratom przyrody, które nastąpiły na skutek podjętych przez nią działań związanych z usunięciem drzew. Tym samym, korzystając z możliwości umorzenia wymaganej zaległości, bierze na siebie odpowiedzialność, że dopełni ciążący na niej obowiązek realnego, a nie iluzorycznego zadośćuczynienia stratom w przyrodzie, a ewentualny w tym zakresie brak może być powodowany wyłącznie okolicznościami od niej niezależnymi, jak np. siła wyższa i związane z tym chociażby kataklizmy pogodowe typu tornado, czy inne działania ludzkie, na które wpływu strona nie miała, jak np. katastrofa ekologiczna czy budowlana. Skarżąca planując zagospodarowanie terenu i wybierając miejsce nasadzeń, mając świadomość rezultatu jaki musi osiągnąć, aby skorzystać z prawa do nie uiszczania opłaty – powinna wybrać dogodne miejsce nasadzeń oraz podjąć adekwatne do występujących okoliczności pogodowych oraz lokalizacyjnych zabiegi pielęgnacyjne.
W zakresie zaś zarzutu naruszenia art. 84 ust. 5 u.o.p. Sąd I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do przyjmowania, iż jednoznacznie nie zostały ustalone przyczyny utraty żywotności drzew. Kolegium zasadnie bowiem zaakceptowało ustalenia i twierdzenia organu I instancji, że przyczyny stwierdzonego stanu rzeczy były zależne od skarżącej. Sąd za prawidłowe uznał ustalenia, iż to strona nie dołożyła należytej staranności podczas samego procesu przesadzania (skarżąca nie wykazała jak firma dokonała przesadzenia drzew, nie posiada faktur za tę czynność oraz żadnej dokumentacji, zdjęć z odbioru prac), a także podczas pielęgnacji drzew w kolejnych latach po przesadzeniu, co bezpośrednio wpłynęło na to, że drzewa te obumarły. Skoro Spółka sama w przedkładanym wniosku dokonała wyboru miejsca nasadzeń zastępczych, a następnie właśnie z powodu doboru miejsca tych nasadzeń drzewa nie zachowały żywotności, nie sposób zasadnie twierdzić, że to z winy organu, którego rola sprowadzała się do zaakceptowania wniosku spółki, nasadzenia te nie przyniosły oczekiwanego efektu. Trafnie i zasadnie zatem przyjęto, że brak zachowania żywotności przez posadzone rośliny obciąża skarżącą spółkę, a okoliczność ta jednoznacznie została w sprawie ustalona. Sąd I instancji za niezasadne uznał zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu I instancji, postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zaskarżonej decyzji nie można zarzucić wadliwości, uzasadniającej jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Kolegium w toku prowadzonego postępowania w sposób należyty wyjaśniło okoliczności stanu faktycznego oraz dokonało prawidłowego ustalenia mającej zastosowanie normy, wydając decyzję w następstwie podjętych we własnym zakresie ustaleń.
Pismem z dnia 27 marca 2024 r. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2023 r. wywiodła skarżąca (dalej również "skarżąca kasacyjnie"), zaskarżając go w całości. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
I. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo tego, że organy administracji nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a ze zgromadzonych w sprawie dowodów rozpatrzyły tylko ich część, dokonując ich dowolnej oceny, tj.
a) nie wezwały i nie przesłuchały w charakterze świadka prezesa zarządu D. sp. z o.o. – T. F., którego to dane osobowe wymagane do wezwania w celu przesłuchania były w dyspozycji organów każdej z instancji przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, tj. w złożonym do akt przez skarżącą pisemnym oświadczeniu prezesa zarządu D. sp. z o.o. z dnia 8 lipca 2021 r., a dołączonym do pisma skarżącej z dnia 14 lipca 2021 r., przy czym skarżąca wnosiła w tym zakresie oddzielny wniosek o przesłuchanie świadka w piśmie z dnia 11 lutego 2022 r. skierowanym do Kolegium, co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem, że do uschnięcia drzew doszło na skutek przyczyn zależnych od skarżącej;
b) dokonały niewłaściwej oceny pisemnego oświadczenia Prezesa D. sp. z o.o. z dnia 8 lipca 2021 r. poprzez: – uznanie, że wskazana w tym oświadczeniu przyczyna obumarcia drzew (opady o niekorzystnym pH) nie zasługuje na uwzględnienie, podczas gdy z akt sprawy nie wynika, aby organy administracji dokonywały weryfikacji stanu zieleni na całej nieruchomości lub w inny sposób zweryfikowały prawdziwość tego twierdzenia; – przyjęcie, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności w dbaniu o przesadzone drzewa, podczas gdy przedmiotowe oświadczenie wskazuje zarówno na zakres stosowanych wobec drzew zabiegów, jak również na okres ich stosowania, a przy tym dowód ten koresponduje z innymi dowodami zebranymi w sprawie m. in. umową o świadczenie usług w zakresie pielęgnacji zieleni zawartą pomiędzy skarżącą a D. sp. z o.o., protokołami odbioru wykonania prac za okresie od 1 stycznia 2017 r. do 1 stycznia 2021 r., a zatem złożone oświadczenie powinno zostać uznane za odpowiadające prawdzie;
c) dokonały niewłaściwej oceny protokołów odbiorów wykonania prac z zakresu pielęgnacji zieleni (przedłożonych przez skarżącą wraz z pismem z dnia 17 marca 2020 r.), umowy o świadczenie usług z dnia 1 lipca 2016 r. wraz z aneksem z dnia 5 marca 2018 r., informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców D. sp. z o.o., z których wynika, że zieleń na nieruchomości była pielęgnowana przez profesjonalny podmiot, zabiegi były wykonywane w sposób ciągły, a skarżąca weryfikowała wykonywanie prac, a zatem błędnym przyjęciu, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności w pielęgnacji przesadzonych drzew, podczas gdy prawidłowa ocena tych dowodów powinna doprowadzić do wniosku, że skarżącej nie można przypisać winy w zakresie obumarcia drzew;
d) dokonały niewłaściwej oceny certyfikatu BREEAM dla nieruchomości przy ul. [...] w W., który poświadcza, że strona dochowywała należytej staranności w zakresie pielęgnacji zieleni, co zostało stwierdzone przez niezależny podmiot;
2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez oparcie orzeczenia o materiał dowodowy zebrany przez organy administracji w sposób niewyczerpujący, tj. poprzez nieprzesłuchanie świadka – prezesa zarządu D. sp. z o.o. T. F., którego zeznania mogły wykazać, jakiego rodzaju zabiegi pielęgnacyjne i w jakim okresie były prowadzone względem przesadzonych drzew, że skarżąca sprawowała nadzór nad pracami utrzymującymi i pielęgnującymi zieleń prowadzonymi przez spółkę D. sp. z o.o., jak również, że pielęgnacja drzew była prowadzona przez profesjonalny podmiot, zatrudniający ogrodników z wysokimi kwalifikacjami i odpowiednim stażem, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że do obumarcia drzew doszło z przyczyn zależnych od skarżącej;
3. art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku na podstawie okoliczności spoza akt sprawy, nieznanych skarżącej, jak i niewskazanych w decyzjach organów obydwu instancji tj. wskazanie, że "Sąd nie znalazł także powodów, dla których należałoby uznać, iż stwierdzony brak żywotności spornych drzew podyktowany był okolicznościami niezależnymi od skarżącej, a mianowicie – nieprawidłową lokalizacją uniemożliwiającej rozwiniecie sytemu korzeniowego i prawidłowy wzrost roślin, jak również długoterminowym brakiem opadów", podczas gdy skarżąca od początku wskazywała, że do obumarcia drzew doszło prawdopodobnie na skutek opadów o niekorzystnym pH, nie wskazywała na problem lokalizacji drzew lub brak opadów; na wskazane okoliczności nie wskazywały również organy administracji, co prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji wydał rozstrzygniecie na podstawie okoliczności spoza akt sprawy
– co w konsekwencji doprowadziło do wydania orzeczenia na podstawie nieprawdziwych okoliczności faktycznych i błędnego przyjęcia, że przyczyną obumarcia drzew były zaniedbania skarżącej, podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien wskazywać, że skarżąca zachowała należytą staranność, w szczególności powierzając pielęgnację drzew profesjonaliście, a do obumarcia drzew doszło z przyczyn od niej niezależnych;
II. naruszenie prawa materialnego tj. art. 84 ust. 5 u.o.p. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że pielęgnacją zieleni na nieruchomości, w tym nad obumarłymi drzewami, zajmował się profesjonalny podmiot świadczący tego rodzaju usługi, a zatem skarżąca nie ponosi winy w obumarciu drzew i nie powinna zostać obciążona opłatą za ich usunięcie.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, podniesiono w niej bowiem zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Uchybienia przepisom postępowania mogą być skutecznie podnoszone, jeśli jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie wykaże, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2023 r., III OSK 1167/22).
W pierwszym zarzucie naruszenia przepisów postępowania (zarzut I.1) skarżąca kasacyjnie – poza art. 151 p.p.s.a. będącym przepisem wynikowym – powołała przepisy kodeksu postępowania administracyjnego statuujące zasadę prawdy materialnej oraz regulujące ocenę dowodów (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Z treści zarzutu wynika, że – zdaniem skarżącej kasacyjnie – organ naruszył powołane przepisy przez zaniechanie zgromadzenia i rozpatrzenia całości materiału dowodowego i dowolną jego ocenę, a Sąd I instancji tego uchybienia nie dostrzegł. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącego kasacyjnie w tej mierze. Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy był w pełni wystarczający do ustalenia relewantnych okoliczności faktycznych, w tym okoliczności, że przesadzone drzewa nie zachowały żywotności i że nastąpiło to z przyczyn zależnych od skarżącej. W tym kontekście należy zauważyć, że w toku postępowania organ wzywał skarżącą o przedstawienie adekwatnych dowodów, które potencjalnie mogły służyć do zweryfikowania ustaleń co do wspomnianych okoliczności (dziennika prac pielęgnacyjnych, faktur za wykonanie usług pielęgnacji przesadzonych drzew, dokumentacji zdjęciowej drzew z okresu od przesadzenia do końca roku 2020, protokołu lub innego dokumentu z odbioru wykonania przesadzenia, kosztorysów prac powykonawczych z okresu 3 lat pielęgnacji przesadzonych drzew) – a strona dowodów tych nie przedłożyła ani nie zaoferowała innych dowodów, które można by uznać za przydatne i miarodajne dla ustalenie przyczyn obumarcia drzew.
Odnosząc się do twierdzenia skarżącej kasacyjnie, jakoby organy niezasadnie zaniechały przesłuchania w charakterze świadka prezesa zarządu D. sp. z o.o., stwierdzić wypada, że w aktach znajduje się oświadczenie tegoż prezesa zarządu D. sp. z o.o., z którego wynika, że o zieleń dbał wykwalifikowany i odpowiednio przeszkolony personel pod okiem ogrodnika z ponad 15 letnim doświadczeniem. Organ, mając na względzie to oświadczenie, dążył do przesłuchania wzmiankowanego w nim ogrodnika i wezwał skarżącą o przekazanie danych umożliwiających przeprowadzanie tej czynności – skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie. W tej sytuacji – skoro z przyczyn leżących po stronie skarżącej nie doszło do przesłuchania osoby mogącej mieć bezpośrednią wiedzę o istotnych faktach – niepodobna czynić organowi zarzutu, że nie przesłuchał osoby, która takiej wiedzy mieć nie mogła, bo sama przedmiotowych czynności nie wykonywała.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, organy dokonały prawidłowej, zgodnej z wymogami art. 80 k.p.a., oceny dowodów w postaci oświadczenia prezesa zarządu D. sp. z o.o. z dnia 8 lipca 2021 r., protokołów odbiorów wykonania prac z zakresu pielęgnacji zieleni, umowy o świadczenie usług z dnia 1 lipca 2016 r. wraz z aneksem z dnia 5 marca 2018 r., informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców D. sp. z o.o. W szczególności zgodzić się trzeba z oceną, że wspomniane protokoły oraz umowa mają charakter ogólny i nie pozwalają na zidentyfikowanie jakichkolwiek konkretnych zabiegów pielęgnacyjnych tudzież zakresu, rodzaju, częstotliwości prac dokonywanych w odniesieniu do drzew objętych przesadzeniem. Miarodajnym dowodem na te okoliczności nie jest też oświadczenie prezesa zarządu D. sp. z o.o. z dnia 8 lipca 2021 r. Nie narusza dyspozycji art. 80 k.p.a. uznanie przez organy, że przedstawiona we wspomnianym oświadczeniu hipoteza, jakoby przyczyną obumarcia drzew były opady o niekorzystnym pH – jest niewykazana i niewiarygodna. Trafnie Sąd I instancji wskazał, że takie opady miałyby też wpływ na inną roślinność (a nie tylko przesadzone drzewa); ponadto – na co wskazał już organ I instancji – przesadzona drzewa nie rosną w zagłębieniu lub obniżeniu terenu, wobec czego wykluczona jest możliwość zastoisk wody opadowej w ich obrębie. Prawidłowe jest również stanowisko organów i Sądu I instancji co do tego, że certyfikat BREEAM nie odnosi się bezpośrednio do kwestii związanej z przedmiotową sprawą, ponieważ stanowi ogólną ocenę budynku pod względem ekologii z uwzględnieniem szerokiego zakresu parametrów.
W drugim zarzucie naruszenia przepisów postępowania (zarzut I.2) skarżąca kasacyjnie powołała dodatkowo art. 77 § 3 k.p.a. ("organ przeprowadzający postępowanie na wezwanie organu właściwego do załatwienia sprawy (art. 52) może z urzędu lub na wniosek strony przesłuchać również nowych świadków i biegłych na okoliczności będące przedmiotem tego postępowania") i art. 136 § 1 k.p.a. ("organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję"). W treści tego zarzutu skarżąca kasacyjnie ponownie wskazuje na nieprzesłuchanie prezesa zarządu D. sp. z o.o. Kwestia ta była już omówiona wyżej, toteż w tym miejscu – zważywszy na powołanie art. 136 § 1 k.p.a. mającego zastosowanie w postępowaniu odwoławczym – pozostaje jedynie dodać, że w tymże nieprzesłuchaniu nie można upatrywać naruszenia prawa ani przez organ I instancji, ani przez organ odwoławczy.
Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., powołanym zarzucie naruszenia przepisów postępowania (zarzut I.3), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. "Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy może stanowić podstawę kasacyjną wskazaną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jeżeli polega ono na: oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy; pominięciu istotnej części tych akt; oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (...). Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału, niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Nie może też zostać naruszony przez dokonaną zaskarżonym wyrokiem ocenę prawną okoliczności sprawy" (zob. wyrok NSA z dnia 5 marca 2025 r., III OSK 5450/21). W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. w żadnej z wchodzących w rachubę postaci. Okoliczność, że Sąd I instancji w swojej argumentacji wykluczył także inne potencjalne przyczyny braku żywotności spornych drzew (nieprawidłowa lokalizacja, brak opadów), nie świadczy o naruszeniu art. 133 § 1 p.p.s.a., a tym bardziej o takim naruszeniu tego przepisu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut, o którym mowa, nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.
Niezasadny okazał się też zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 5 u.o.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie (zarzut II). Wobec nieskuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania zmierzających do zakwestionowania przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego mogłoby – hipotetycznie rzecz ujmując – polegać wyłącznie na błędnej subsumpcji tego stanu faktycznego pod hipotezę wchodzącej w rachubę normy prawnej. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd I instancji stwierdził prawidłowo, że wobec niezachowania żywotności przez przesadzone drzewa z przyczyn zależnych od skarżącej nie było podstaw do umorzenia opłaty. Nie doszło zatem do naruszenia powołanego przez skarżącą kasacyjnie przepisu prawa materialnego.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.