III OSK 1833/22

III OSK 1833/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
III SA/Kr 723/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-10-18
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 360
art. 106 ust. 3
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 2 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 października 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 723/21 w sprawie ze skargi D. Z. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie z dnia 24 marca 2021 r., nr 22/2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 18 października 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 723/21, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") oddalił skargę D. Z. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie z 24 marca 2021 r., nr 22/2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją prawidłowo uchylono decyzję organu I instancji i umorzono postępowanie w sprawie odmowy prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego, z uwagi na zwolnienie skarżącego ze służby w Policji w toku postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu I instancji zwolnienie ze służby w Policji powoduje bezprzedmiotowość postępowania w sprawie uposażenia policjanta. Zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r. poz. 360 ze zm.) prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie policjanta ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa. Czynności związane z ustalaniem składników uposażenia dotyczą wyłącznie osób, które są funkcjonariuszami Policji. Zwolnienie ze służby uniemożliwia więc prowadzenie postępowania w przedmiocie ustalenia wysługi lat w stosunku do osoby, która nie jest już pozostającym w czynnej służbie funkcjonariuszem Policji, który pobiera uposażenie. Mając powyższe na uwadze, zwolnienie ze służby powoduje konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Postępowanie administracyjne może bowiem odnosić się do sytuacji, gdy występuje stosunek administracyjnoprawny, w ramach którego strona ma prawo żądać od organu administracji skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Sąd dodał, że umorzenie postępowania administracyjnego nie wyklucza dochodzenia jego praw w postępowaniu przed sądem powszechnym.
Skargę kasacyjną wniósł skarżący, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wynik sprawy (pkt 1), tj.:
a) art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych przez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji, gdy skarżący złożył wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie, wskazując swój adres e-mail, a także adres pełnomocnika, a także było możliwe przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku,
b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie skargi i przyjęcie, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe w zakresie przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym za okres od 12 stycznia 1989 roku do 31 sierpnia 1993 roku, a w konsekwencji oddalenie skargi w całości,
c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym zwłaszcza do wzięcia pod uwagę tego, iż w żadnej mierze nie było od skarżącego zależne w jakim terminie organy postępowania administracyjnego zakończą postępowanie zainicjowane przez niego w czasie, gdy jeszcze pozostawał funkcjonariuszem Policji w czynnej służbie,
d) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku z jednoczesnym pominięciem argumentów skargi, a w konsekwencji brak rozważenia wszystkich zarzutów zawartych w skardze.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:
2. art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.) przez jego niezastosowanie oraz:
a) brak przyjęcia, że skarżący spełnił definicję "domownika";
b) brak przyjęcia, że skarżący kształcąc się w szkole ponadpodstawowej, jako osoba pozostająca z rolnikiem w gospodarstwie rolnym, wykonywał pracę o charakterze stałym w tym gospodarstwie w okresie przez niego wnioskowanym,
c) brak przyjęcia, że dojazd do szkoły ponadpodstawowej przez skarżącego umożliwiał mu wykonywanie pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym w okresie przez niego wnioskowanym,
3. art. 107 ustawy z 26 lipca 1991 roku o Policji (Dz. U. z 1990 r., nr 30, poz. 179 ze zm.) i § 4 ust. 1 pkt 5 oraz § 5 ust. 2 i ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 6 grudnia 2001 roku w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm.) przez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy należało stosownie do ich treści naliczyć skarżącemu i nakazać wyrównanie wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat wnioskowanych przez skarżącego począwszy od 6 grudnia 2016 roku (tj. dnia, w którym skarżący pozostawał czynnym funkcjonariuszem Policji).
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed NSA, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w niniejszej sprawie organ miał obowiązek merytorycznego załatwienia sprawy. Skarżący złożył wniosek o zaliczenie mu do pracowniczego stażu jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym i uwzględnienie tego okresu podczas wyliczania wysokości przysługującej mu emerytury, a także o wyrównanie mu okresu pracy (i uposażenia zasadniczego) w Policji za wskazany powyżej okres za 3 lata wstecz, licząc od dnia złożenia raportu. W dacie jego złożenia wniosek pochodził od funkcjonariusza Policji w czynnej służbie, a więc podmiotu uprawnionego. Zdaniem strony gdy funkcjonariusz Policji w trakcie pozostawania w służbie składa wniosek tego rodzaju, ponieważ uważa, że spełnił kryteria do jego podwyższenia, to organ administracyjny zarówno pierwszej jak i drugiej instancji powinien ocenić ten wniosek merytorycznie, nawet gdy na dzień orzekania policjant już w służbie nie pozostaje.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Jako niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 15 zzs4 ust 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, który to przepis stanowił podstawę rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ww. ustawy z 2 marca 2020 r. jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. W stanie faktycznym aktualnym na dzień rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji istniały okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazywały uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości (zob. uzasadnienie do uchwały 7 sędziów NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).
Nie można także pominąć tego, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej jest dopuszczalne i samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Zwrócić należy uwagę, że z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Do takich należy z pewnością zaliczyć obowiązek zawiadomienia strony o terminie posiedzenia jawnego na co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia, z uwzględnieniem przypadków pilnych (art. 91 § 2 p.p.s.a.). Jak podkreśla się przy tym w orzecznictwie, przeprowadzenie rozprawy z naruszeniem dyspozycji art. 91 § 2 p.p.s.a. może, w zależności od okoliczności sprawy, stanowić przesłankę nieważności, określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (pozbawienie strony możliwości obrony swych praw) lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Brak zawiadomienia o terminie posiedzenia jawnego z reguły prowadzi jednak do pozbawienia strony możności obrony swych praw (por. wyrok NSA z 25 października 2005 r., FKS 2405/04, 23 lipca 2014 r., II FSK 3257/12, 13 października 2017 r., I OSK 2711/16 i 15 maja 2019 r., II OSK 1627/17).
Zauważyć również należy, że prawo do rzetelnego procesu sądowego w świetle art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) obejmuje prawo stron procesu do przedstawienia uwag mających ich zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Celem Konwencji nie jest gwarantowanie praw teoretycznych lub iluzorycznych, ale praw rzeczywistych i skutecznych. Prawo to jest skuteczne tylko w razie faktycznego wysłuchania ich przez sąd, a więc właściwego uwzględnienia. Z art. 6 wynika obowiązek sądu dotyczący właściwego zbadania przedstawionych wniosków, argumentów i dowodów, bez przesądzania ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. Perez przeciwko Francji - wyrok ETPC z 12 lutego 2004 r., skarga nr 47287/99, [w:] M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze, 2005, s. 682).
Wskazując na powyższe, należało poddać ocenie, czy pomimo skierowania sprawy przez przewodniczącego wydziału do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z uwagi na ogłoszony stan epidemii, strona zachowała swoje uprawnienia w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, przede wszystkim przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu jawnym na rzecz posiedzenia niejawnego winno bowiem następować z zachowaniem standardu ochrony praw stron i uczestników, jakim jest powiadomienie ich o zmianie trybu rozpoznania sprawy i umożliwienie pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie w określonym terminie.
I tak stwierdzić trzeba, że zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym 18 października 2021 r. zostało poprzedzone zawiadomieniem przez Przewodzącego Wydziału III z 15 czerwca 2021 r. doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 23 czerwca 2021 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym z uwagi na obowiązywanie stanu epidemii z powodu COVID-19 na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020.1842 ze zm.) z informacją, że w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, strony mogą uzupełnić materiał dowodowy przez przedłożenie stosownych pism procesowych i dokumentów. W piśmie z 8 lipca 2021 r pełnomocnik skarżącego przedstawiła stanowisko skarżącego w szczególności odniosła się do twierdzeń organu zawartych w odpowiedzi na skargę. Następnie zarządzeniem z 13 lipca 2021 r. Przewodnicząca Wydziału III poinformowała pełnomocników stron o możliwości przeprowadzenia rozprawy ale wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (rozprawa zdalna), pod warunkiem, że obie strony posiadają odpowiednie warunki techniczne. Pełnomocnik skarżącego pismem z 26 lipca 2021 r. oświadczyła, że żąda przeprowadzenia rozprawy zdalnej i posiada warunki techniczne do jej przeprowadzenia. Natomiast pełnomocnik organu pismem z 23 lipca 2021 r. wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W konsekwencji, Przewodnicząca Wydziału III zarządzeniem z 31 października 2021 r. wyznaczyła w sprawie termin posiedzenia niejawnego do rozpatrzenia skargi w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych na dzień 18 października 2021 r. o czym zawiadomiono pełnomocników stron.
W rezultacie należy stwierdzić, że skarżący miał możliwość wypowiedzenia się w sprawie, z której skorzystał, a więc nie zostały naruszone jego uprawnienia do wypowiedzenia się w sprawie. Skarżącemu umożliwiono w sprawie skuteczną obronę swoich praw, zaś ograniczenie prawa do jawnego rozpoznania sprawy nastąpiło z uwagi na konieczność ochrony zdrowia i życia w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. Zauważyć również należy, że rozpoznanie sprawy w tej szczególnej sytuacji na posiedzeniu niejawnym stanowiło rozsądny kompromis pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, o których również mowa w art. 45 Konstytucji RP i art. 77 zdanie drugie Karty Praw Podstawowych oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Ponadto, w skardze kasacyjnej nawet nie podjęto próby wykazania, że rozstrzygnięcie sprawy na posiedzeniu niejawnym i związany z tym brak możliwości bezpośredniego przedstawienia swojego stanowiska przez skarżącego na rozprawie, miał istotny wpływ na wynik sprawy, a to w świetle regulacji zawartej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest wymogiem koniecznym do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Istota sprawy sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy wszczęte przez policjanta będącego w czynnej służbie postępowanie w sprawie przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z powodu pracy w gospodarstwie rolnym dziadków, z chwilą zwolnienia tegoż policjanta ze służby w Policji stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Komendanta Wojewódzkiego Policji i Sądu i instancji, że postępowanie takie staje się bezprzedmiotowe. Pogląd taki prezentowany jest w dominującym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych (patrz tak NSA w wyrokach z 19 grudnia 2017 r. I OSK 194/16 i z 24 września 2014 r. I OSK 1317/13 i WSA w wyrokach z 15 kwietnia 2016 r. I SA/Wa 1527/15 i 26 listopada 2014 r. VIII SA/Wa 948/140.
Autorka skargi kasacyjnej kwestionując powyższe stanowisko zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., przez przyjęcie, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Zdaniem autorki skargi kasacyjnej naruszenie powyższych przepisów doprowadziło do wadliwego ustalenia, iż w sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku skarżącego i niesłusznego oddalenia skargi.
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo części wydaje organ administracji publicznej, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, toteż postępowanie to jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku (tak M. Jaśkowska i A. Wróbel w Komentarzu do kodeksu postępowania administracyjnego, LEX, i cytowana tam literatura). Zatem bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy odpadła jedna z konstytutywnych cech sprawy administracyjnej. Sprawę administracyjną określają elementy podmiotowe i przedmiotowe. Brak któregokolwiek z nich uzasadnia pogląd o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Inaczej mówiąc, brak podstaw prawnych lub faktycznych, materialnych lub procesowych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy powoduje brak przedmiotu postępowania. Decyzja o umorzeniu postępowania zapada więc w sytuacji, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Podkreślić należy, że umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości jest obligatoryjne oraz, że decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania, co do istoty sprawy oraz kończy jej zawisłość w danej instancji.
Następnie należy wskazać, iż art. 100 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r. poz. 360 ze zm.) zawiera definicję pojęcia uposażenia policjanta. W świetle art. 99 ust. 2 tej ustawy policjant otrzymuje uposażenie i inne świadczenia pieniężne określone w ustawie z tytułu pełnienia służby. Przepis ten dotyczy policjanta pełniącego służbę w Policji. Z kolei z art. 106 ust. 3 omawianej ustawy wynika jednak, że prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie policjanta ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z organem, że stan taki zaistniał w niniejszej sprawie, gdyż od dnia wszczęcia przez organ postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia skarżącego prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym, sytuacja prawna, jak i faktyczna związana z jego stosunkiem służbowym uległa istotnej zmianie. Orzeczeniem nr RKLKR-721-2020/F/POL Małopolskiej Rejonowej Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do Spraw Wewnętrznych z dnia 28 kwietnia 2020 r., skarżący został uznany za trwale niezdolnego do służby kat. "C" i zaliczony do trzeciej grupy inwalidów. Inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą w Policji. Następnie raportem z 4 listopada 2020 r. skarżący wystąpił do Komendanta Powiatowego Policji o zwolnienie ze służby z dniem 6 stycznia 2021 roku. W związku z powyższym rozkazem personalnym nr 84/2020 Komendanta Powiatowego Policji z 21 grudnia 2020 roku funkcjonariusz na podstawie art. 41 ust 1 ustawy o Policji został zwolniony ze służby w Policji z dniem 6 stycznia 2021 roku. Decyzja ta stała się prawomocna z dniem 12 stycznia 2021 r. Po tym terminie tj. 19 stycznia 2021 r. Komendant Powiatowy Policji [...] wydał decyzję w I instancji, od której skarżący odwołał się do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie.
Wyjaśnić zatem należy, iż ustalenie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat dotyczy wyłącznie czynnego policjanta. Tylko bowiem policjantowi przysługuje uposażenie. Natomiast prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie ze służby. Z kolei ustalenie wysługi lat jest ściśle związane z uposażeniem, nie istnieje bowiem bez prawa do uposażenia. Nie można zatem ustalić wzrostu uposażenia w sytuacji, gdy po stronie osoby zainteresowanej brak jest prawa do uposażenia. Uposażenie jest świadczeniem przysługującym z tytułu stosunku służbowego, w jakim osoba zgłaszająca roszczenie z tytułu uposażenia pozostaje.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie zaaprobował stanowisko Komendanta Wojewódzkiego Policji, który uznał, iż wskutek zmiany sytuacji prawnej i faktycznej związanej ze stosunkiem służbowym skarżącego postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skoro zmiana stanu faktycznego nastąpiła na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji, to Komendant Wojewódzki Policji tę zmianę stanu faktycznego, która spowodowała automatycznie zmianę sytuacji prawnej skarżącego zobligowany był uwzględnić przy rozpoznaniu odwołania. W sytuacji, gdy jak wskazano w skarżonej decyzji, brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy z powodu jej bezprzedmiotowości, to wówczas stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. należało uchylić decyzję i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji, co też Komendant Wojewódzki prawidłowo uczynił a Sąd I instancji zaakceptował.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu przeciwnego zaprezentowanego przez NSA w wyroku z 18 maja 2018 r. I OSK 3083/15, na który powołano się w skardze kasacyjnej, a w którym to nie przestawiono argumentacji odnoszącej się do obowiązujących regulacji prawnych.
Dla zachodzącej bezprzedmiotowości postępowania irrelewantne pozostaje to, że długość postępowania administracyjnego wszczętego w czasie gdy skarżący jeszcze pozostawał w czynnej służbie, była od niego niezależna i tylko z winy organów Policji postępowanie nie zakończyło się przed jego zwolnieniem ze służby w Policji. Dlatego nieskuteczny okazał się także zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.
Ponadto, uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie można zarzucić, że nie realizuje ono niezbędnych elementów uzasadnienia określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Pamiętać bowiem należy, że usprawiedliwiony będzie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a tylko wówczas, gdy pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego będzie istniał potencjalny związek przyczynowy. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia. Co więcej, Sąd ma obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, co obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Jedynie w sytuacji, gdy lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie wyroku uchylającego akt administracyjny, pozbawiałoby stronę informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, naruszałoby prawo. Tymczasem te wszystkie elementy znajdują się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a uzasadnienie części prawnej wyroku jest wystarczające dla uzyskania informacji o przesłankach rozstrzygnięcia. Fakt, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się z argumentacją Sądu I instancji zaprezentowaną w uzasadnieniu i nie został nią przekonany, a wręcz uważa ją za błędną, nie oznacza eo ipso naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji co do zasady powinien odnieść się do wszystkich zarzutów skargi. Nie można natomiast uznać, że ten sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie skarżącego kasacyjnie świadczyć o zasadności zarzutów. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze. W okolicznościach niniejszej sprawy, z uwagi na uchylenie decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy i umorzenie postępowanie pierwszej instancji w całości, organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy merytorycznie co do prawa skarżącego do wzrostu uposażenia zasadniczego. Z tego względu zbędne było odnoszenie się przez Sąd I instancji do zarzutów zmierzających do wykazania zasadności przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącego o zaliczenie mu pracy w gospodarstwie rolnym dziadków do wysługi lat.
Za nieskuteczne należy uznać także zarzuty naruszenia prawa materialnego w postaci art. 6 pkt 2 lit. c) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 107 ustawy o Policji oraz § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 ust. 2 i ust. 4 rozporządzenia MSWiA z 6 grudnia 2001 r. Autorka skargi kasacyjnej zarzuca ich niezastosowanie przez Sąd I instancji. Tymczasem organ II instancji prawidłowo umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Zatem, co jest oczywiste, nie mógł zastosować wskazanych w omawianych zarzutach przepisów prawa materialnego, mogących być podstawą uwzględnienia wniosku skarżącego o zaliczenie mu do wysługi lat pracy w gospodarstwie rolnym. W konsekwencji, także Sąd I instancji, który prawidłowo uznał, że postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe wskutek zwolnienia skarżącego ze służby, nie wypowiadał się co do wykładni czy też zastosowania przepisów art. 6 pkt 2 lit. c) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 107 ustawy o Policji i § 4 ust. 1 pkt 5 oraz § 5 ust 2 i ust. 4 rozporządzenia MSWiA z 6 grudnia 2001 r. Zatem nie mógł ich naruszyć.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.