III OSK 177/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję ZUS odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla O.P. Organ ZUS odmówił przyznania świadczenia, argumentując zbyt krótkimi okresami składkowymi i nieskładkowymi zmarłej matki wnioskodawcy oraz przerwami w zatrudnieniu. WSA uznał, że organ nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego i nie rozważył należycie "szczególnych okoliczności" uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W szczególności WSA zwrócił uwagę na fakt, że matka wnioskodawcy od 8 czerwca 2019 r. otrzymywała zasiłek chorobowy, co wskazywało na niemożność dalszej pracy ze względów zdrowotnych, a także na okresy ubezpieczenia w KRUS oraz odbywane staże, które mogły świadczyć o podejmowaniu działań w celu podjęcia zatrudnienia. NSA oddalił skargę kasacyjną ZUS, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy, ale organ jest związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasadą prawdy obiektywnej i obowiązkiem wszechstronnego zebrania materiału dowodowego. NSA stwierdził, że organ ZUS nie zbadał wystarczająco dokładnie wszystkich relewantnych okoliczności, w tym potencjalnych szczególnych okoliczności, które mogły zaistnieć przed datą orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, co uzasadniało uchylenie decyzji przez WSA.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej w kontekście "szczególnych okoliczności" i obowiązku organu do wszechstronnego badania sprawy, nawet gdy wnioskodawca nie spełnia warunków ogólnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ ZUS prawidłowo ocenił przesłankę "szczególnych okoliczności" przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, uwzględniając okresy ubezpieczenia w KRUS i odbywane staże?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ ZUS nie zbadał należycie "szczególnych okoliczności" uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, pomijając istotne fakty dotyczące sytuacji zdrowotnej i zawodowej matki wnioskodawcy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ ZUS skupił się nadmiernie na okresach składkowych i nieskładkowych, marginalizując analizę szczególnych okoliczności. Nie uwzględniono faktu otrzymywania zasiłku chorobowego od 8 czerwca 2019 r., okresów ubezpieczenia w KRUS oraz odbywanych staży, które mogły świadczyć o podejmowaniu działań w celu podjęcia zatrudnienia i wypracowania świadczenia.
Jaki jest wpływ daty orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy na ocenę zasadności wniosku o świadczenie w drodze wyjątku, gdy szczególne okoliczności mogły zaistnieć przed tą datą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Data powstania całkowitej niezdolności do pracy jest istotna dla ustalenia momentu obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia, ale nie zwalnia organu z oceny szczególnych okoliczności, które mogły zaistnieć przed tą datą.
Uzasadnienie
Choć data niezdolności do pracy jest pomocna w ocenie możliwości zatrudnienia, nie wyklucza ona istnienia innych szczególnych okoliczności przed tym terminem, które organ powinien rozważyć.
Czy organ ZUS przestrzegał zasad postępowania administracyjnego przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ ZUS naruszył przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.) poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz brak należytego uzasadnienia.
Uzasadnienie
Organ nie rozpoznał sprawy w sposób wnikliwy, nie uwzględnił indywidualnego charakteru sprawy i automatycznie odmówił przyznania świadczenia, nie badając wszystkich istotnych okoliczności.
Przepisy (10)
Główne
ustawa emerytalna art. 83 § 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej - organ winien podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia rozstrzygnięcia.
u.p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.z.i.r.p. art. 53 § 5
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
u.p.z.i.r.p. art. 53 § 6
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ ZUS nie rozpatrzył należycie "szczególnych okoliczności" uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. • Organ ZUS naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w tym zasadę prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. • Należy uwzględnić okresy ubezpieczenia w KRUS oraz odbywane staże jako potencjalne przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku. • Stan zdrowia matki wnioskodawcy (otrzymywanie zasiłku chorobowego) mógł stanowić "szczególną okoliczność" uniemożliwiającą podjęcie pracy.
Odrzucone argumenty
Data powstania całkowitej niezdolności do pracy jest kluczowa dla oceny zasadności wniosku o świadczenie w drodze wyjątku, a przed tą datą nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia. • Organ ZUS prawidłowo ocenił brak spełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
Godne uwagi sformułowania
przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków • nie oznacza to jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego • organ winien przestrzegać zasady prawdy obiektywnej • nie rozpatrzył należycie okoliczności ujętych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej w odniesieniu do matki skarżącego • nie można wykluczyć, że gdyby nie ciężka choroba i śmierć, matka skarżącego mogłaby wypracować okres niezbędny do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych • nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku • nie jest to jednak równoznaczne z tym, że organ jest zwolniony w danej sprawie od oceny przesłanek zachodzenia w sprawie szczególnych okoliczności zaistniałych przed tą datą.
Skład orzekający
Zbigniew Ślusarczyk
przewodniczący
Mirosław Wincenciak
członek
Ireneusz Dukiel
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej w kontekście \"szczególnych okoliczności\" i obowiązku organu do wszechstronnego badania sprawy, nawet gdy wnioskodawca nie spełnia warunków ogólnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie "szczególnych okoliczności" przez organy administracji i jak sądowa kontrola może korygować ich błędy proceduralne, co jest istotne dla zrozumienia praw ubezpieczonych.
“Czy ZUS może odmówić renty, ignorując "szczególne okoliczności"? Sąd Najwyższy Administracyjny wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.