III OSK 1643/24

III OSK 1643/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
II SA/Po 396/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-01-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 888
art. 5 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.
Dz.U. 2017 poz 328
art. 15 ust. 2, art. 19a
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. i P.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 396/23 w sprawie ze skargi A.K. i P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 22 marca 2023 r., nr SKO.OŚ.405.175.2022 w przedmiocie przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 396/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A.K. i P.K. (dalej: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu (dalej: "organ") z dnia 22 marca 2023 r. nr SKO.OŚ.405.175.2022 w przedmiocie przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej.
Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
W związku z ujawnieniem faktu niepodłączenia działki nr ew. [...] do sieci kanalizacji sanitarnej, pismem z dnia 8 kwietnia 2022 r., Wójt Gminy Rokietnica dalej (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") wezwał strony do przedłożenia informacji dotyczącej wyposażenia ich działki w zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków. Tego samego dnia wszczęto postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia niewykonania obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i w porządku w gminach (Dz. U. z 2021 r. poz. 888 z poźn. zm., zwanej dalej "u.c.p.g."), a więc obowiązku podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej. Wójt zwrócił się także do Starosty Poznańskiego z zapytaniem, czy strony zwróciły się do niego w celu zgłoszenia wybudowania przydomowej oczyszczalni ścieków. Starosta Poznański zaprzeczył, jakoby strony wystąpiły z takim wnioskiem.
Decyzją z dnia 9 czerwca 2022 r., nr RS.6324.2.26.2022 Wójt nakazał stronom wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu ich nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Strony wniosły odwołanie od powyższej decyzji.
Decyzją z dnia 22 marca 2023 r., nr SKO.OŚ.405.175.2022 organ utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.
Skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. W odpowiedzi organ wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Poznaniu oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie wobec braku przydomowej oczyszczalni ścieków, aktualizuje się obowiązek z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Skarżący są zatem zobowiązani do podłączenia swojej nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej. Rację ma organ II instancji, twierdząc, że nie ma żadnego przepisu prawa, który zwalniałby skarżących z wykonania tego obowiązku. Takie zwolnienie zostało zawarte w drugiej części art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., ale nie zaistniała taka okoliczność. Skład orzekający podkreślił zasadę o zakazie stosowania wykładni rozszerzającej w stosunku do wyjątków od zasady (exceptiones non sunt extendendae). Skoro ustawodawca w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. wskazał jedyną sytuację, w której można skutecznie uwolnić się od obowiązku publicznoprawnego, to należy uznać, że jest to tylko ten jedyny wyjątek. Ponadto nie ma żadnego przepisu szczególnego, który również wyłączałby obowiązek spełnienia normy z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., a więc gdy zachodziłaby sytuacja, jaką można określić paremią lex specialis derogat legi generali.
Prawidłowości rozstrzygnięcia SKO nie może zmienić zarzut naruszenia przepisu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2017 r. poz. 328, zwanej dalej "u.z.z.w."), w którym skarżący podnoszą techniczne przeszkody wykonania przyłączenia. Takich przeszkód nie stwierdziła z kolei gminna spółka, zajmująca się świadczeniem usług wodociągowo-kanalizacyjnych. Należy przede wszystkim podkreślić, że techniczne przeszkody wykonania obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. dotyczą sytuacji, w której sieć kanalizacji sanitarnej nie istnieje. Techniczne oraz ekonomiczne przeszkody w budowie tejże sieci mogą zaktualizować alternatywny sposób wykonania omawianego obowiązku, co już Sąd sygnalizował. Techniczne przeszkody w podłączeniu nieruchomości do istniejącej sieci nie są przesłanką uwalniającą skarżących od wykonania obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Ustawodawca nie uregulował takiej możliwości (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 367/21, dostępny w CBOSA).
Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów skargi, WSA stwierdził ich niezasadność. Nie doszło do naruszenia przepisu art. 6 w związku z art. 7 i art. 11 k.p.a. Organy administracji publicznej (rozpoznawczy i odwoławczy) zgodnie ustaliły, że w ul. K. znajduje się sieć kanalizacji sanitarnej, co aktualizuje względem skarżących obowiązek z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Nie ziściły się okoliczności wyłączające ten obowiązek, ponieważ skarżący nie posiadają przydomowej oczyszczalni ścieków, co z kolei potwierdził Starosta Poznański. To, że skarżący nie czują się przekonani co do racji, jakie przedstawiło w zaskarżonej decyzji SKO, nie oznacza, że organ podjął błędne rozstrzygnięcie. Organ II instancji wyłożył swoje argumenty i umotywował je.
Zarzut naruszenia art. 2 pkt 5 u.z.z.w. również WSA ocenił jako niezasadny. Definicja przyłącza kanalizacyjnego w żaden sposób nie może wpływać na treść obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Obowiązek rozpatrywany w niniejszej sprawie polega na przyłączeniu, a więc na wykonaniu szeregu czynności, w tym robót budowlanych, związanych ze stanem, w jakim nieczystości ciekłe są odprowadzane do istniejącej sieci. Kwestia wykonania przyłącza kanalizacyjnego, a więc konkretnego urządzenia, jest elementem całego zabiegu, jakim jest przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Techniczne możliwości wykonania przyłączenia nie są objęte treścią obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., a więc nie można skutecznie postawić organowi zarzutu, że naruszył przepisy prawa poprzez nierozważenie istnienia tych możliwości. Techniczne oraz ekonomiczne aspekty wykonania obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. wiążą się z budową sieci. Taka sieć na gruncie niniejszej sprawy istnieje, a gminna spółka wskazała, że techniczne możliwości wykonania takiego przyłącza również istnieją. To jak ma być wykonane przyłącze (urządzenie wodociągowe), jest kwestią prawnobudowlaną, którą rozpatrywać będzie organ administracji architektoniczno-budowlanej.
Powyższy wyrok w całości zakwestionowali skarżący zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego, tj.:
a) art. 2 pkt 5 u.z.z.w., poprzez wadliwą wykładnię i przyjęcie, iż przyłączem kanalizacyjnym na mocy tej ustawy jest wyłącznie odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, podczas gdy w niniejszej sprawie przyłączem kanalizacyjnym w rozumieniu ustawy jest odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług do granicy nieruchomości gruntowej;
b) art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. polegający na błędnym przyjęciu, że skarżący mają obowiązek wykonania przyłączenia swojej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej;
2) przepisów postępowania, tj.:
a) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") polegające na niezasadnym oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskutek braku usunięcia uchybienia organu II przejawiającego się brakiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;
b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskutek błędnego podzielenia zapatrywań organu II instancji’ w zakresie, w jakim stwierdził, że organ inspekcji dokonał prawidłowej i samodzielnej oceny zebranego materiału dowodowego.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2024 r. oraz poprzedzających go decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu wydaną w sprawie o sygn. SKO.OŚ.405.175.2022 z dnia 22 marca 2023 r. oraz poprzedzającej ją Decyzji Wójta Gminy Rokietnica w przedmiocie nakazania A. i P. K., współwłaścicielom nieruchomości położonej przy ul. K. w miejscowości K. (dz. nr [...], obręb [...]) wykonania obowiązku polegającego na przyłączeniu przedmiotowej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej, wydanej dnia 9 czerwca 2022 r., i umorzenie postępowania w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2024 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, o wstrzymanie wykonalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu wydanej w sprawie o sygn. SKO.OŚ.405.175.2022 z dnia 22 marca 2023 r. w całości, oraz o zasądzenie od na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna
z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Powstały na gruncie niniejszej sprawy spór dotyczy podstaw zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych". W myśl zaś ust. 7 tego artykułu w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Nie ulega zatem wątpliwości, że w przypadku, gdy istnieje sieć kanalizacyjna zasadą jest, iż nieruchomość ma być podłączona do tej sieci, a jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, kiedy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych (por. wyrok NSA z 3 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2367/16, wyrok NSA z 30 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2276/14). Dalej, dokonując wykładni funkcjonalnej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. nie może budzić wątpliwości, że obowiązek przyłączenia do sieci kanalizacyjnej może być nałożony na właściciela nieruchomości jedynie w przypadku, gdy wykonanie przyłączenia jest realne i technicznie możliwe. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 22 sierpnia 2020 r. (sygn. akt II OSK 101/20) oraz z dnia 9 grudnia 2021 r. (sygn. akt III OSK 4485/21) wskazując, że "przesłanką zobowiązania do podłączenia się do sieci jest fakt jej istnienia oraz realna, technicznie wykonalna możliwość podłączenia". Wynikający z treści art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej powstaje więc w sytuacji, gdy faktycznie istnieje wybudowana sieć kanalizacyjna a zarazem istnieje możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, która nie posiada przydomowej oczyszczalni ścieków. Przesłanki te muszą zaistnieć kumulatywnie, aby właściwy organ mógł na podstawie art. 5 ust. 7 tej ustawy wydać decyzję nakazującą podłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej.
Przekładając powyższe na realia niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę na następujące okoliczności faktyczne. Po pierwsze, działka skarżących nr ew. [...] położona przy ul. K. w miejscowości K. nie jest przyłączona do istniejącej sieci kanalizacyjnej – okoliczność niekwestionowana. Po drugie, nieruchomość skarżących nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków – okoliczność niekwestionowana. Po trzecie, w ulicy K., przy której położona jest nieruchomość skarżących znajduje się sieć kanalizacji sanitarnej – okoliczność niekwestionowana. Po czwarte, na podstawie informacji uzyskanych od przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego organ ustalił, że istnieją techniczne możliwości przyłączenia nieruchomości skarżących do sieci kanalizacji sanitarnej zlokalizowanej w ulicy K. W tym stanie rzeczy nie można mieć żadnych wątpliwości co do tego, że w sprawie wystąpiły okoliczności faktyczne aktywujące kompetencję organu do wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 u.c.p.g.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 2 pkt 5 u.z.z.w. odnosi się do okoliczności pozostających poza granicami niniejszej sprawy. Wydając decyzje na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 u.c.p.g. organ przesądza wyłącznie o obowiązku wykonania przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Obowiązek ten, może dotyczyć jedynie wykonania przyłącza do znajdującej się na działce studzienki, w razie jej braku - do granicy z nieruchomością i nie może obejmować konieczności rozbudowy, czy przebudowy sieci kanalizacyjnej. Zakres prac, do których wykonania zobowiązany jest właściciel nieruchomości w związku z przyłączeniem do sieci kanalizacyjnej wynika bowiem wprost z treści art. 15 ust. 2 u.z.z.w. Przede wszystkim należy wskazać, że przed wydaniem decyzji nakładającej obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej organ nie bada warunków, na jakich nieruchomość może być przyłączona do sieci, a jedynie okoliczność, czy takie podłączenie w ogóle jest technicznie możliwe bez konieczności podejmowania działań wykraczających poza wyżej wskazane obowiązki właściciela nieruchomości – wyrok NSA z 6 września 2023 r., III OSK 5137/21. Szczegółowe warunki przyłączenia do sieci kanalizacyjnej oraz obioru przyłącza wydawane są przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne na wniosek właściciela nieruchomości w trybie i na zasadach przewidzianych w art. 19a u.z.z.w. w związku z postanowieniami regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków (art. 19 ust. 5 pkt 4 u.z.z.w.). Jak z powyższego wynika wydana w trybie 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 u.c.p.g. decyzja administracyjna zobowiązująca właściciela nieruchomości do przyłączenia jej do istniejącej sieci kanalizacyjnej nie określa technicznych warunków, jakie muszą być spełnione przy realizacji tego obowiązku. Jej celem jest wyłącznie zobowiązanie właściciela nieruchomości do wystąpienia do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego z wnioskiem o wydanie warunków przyłączenia do sieci, a po ich uzyskaniu do wykonania przyłącza i podjęcia wszelkich działań koniecznych do przyłączenia nieruchomości do sieci. Oczekiwania skarżących kasacyjnie, że już na etapie wydania zaskarżonej decyzji sieć kanalizacji sanitarnej ma być doprowadzona do granic ich działki są bezpodstawne. Techniczne warunki połączenia przyłącza i sieci ustalane są pomiędzy właścicielem nieruchomości a przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym, po złożeniu wniosku w trybie art. 19a u.z.z.w.
Uwzględniając całość powyższego nie można zgodzić się ze skarżącymi kasacyjnie, że w sprawie nie zostały wyjaśnione okoliczności istotne z perspektywy zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 u.c.p.g. – zarzut naruszenia art. 7,
art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. Jak wyżej wykazano negatywnej weryfikacji musiały również ulec zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. oraz art. 2 pkt 5 u.z.z.w.
Mając na względzie całość powyższego Naczelny Sąd Administracyjny kierując się treścią art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.