Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

III OSK 1641/24

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

III OSK 1641/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś
Mariusz Kotulski
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 654/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-02-12
Skarżony organ
Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Artur Kuś sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: starszy asystent sędziego Justyna Skwarek-Światłoń po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 654/23 w sprawie ze skargi J. K. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt OKD.0062.13.2022 w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 654/23 w ten sposób, że w miejsce oznaczenia orzeczenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej zamiast "nr OKD.0062.13.2022" wpisuje "sygn. akt OKD.0062.13.2022"; 2. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z 12 lutego 2024 r., II SA/Wa 654/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.K. (dalej: "skarżący") na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z 11 stycznia 2023 r., nr (powinno być: sygn. akt – przyp. NSA) OKD.0062.13.2022 w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego, oddalił skargę.
Powyższe orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy.
Rzecznik Dyscyplinarny przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej wszczął postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącego, ratownika specjalisty w Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej Nr [...]. Skarżącemu zarzucono, że w rażący sposób naruszył przepisy prawa, obowiązki służbowe, dyscyplinę służbową oraz zasady etyki zawodowej, a także treść roty ślubowania w trakcie egzaminów dla kandydatów na szkolenie nurków instruktorów, które odbywało się [...] i [...] października 2021 r. w B., poprzez:
1) wywieranie wpływu na członków komisji egzaminacyjnej uczestniczących w egzaminach w celu uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia,
2) podjęcie negatywnych działań zmierzających do bezprawnego i bezpodstawnego przerwania egzaminów, wprowadzających dezorganizację w trakcie ich trwania, w celu uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia,
3) nieprzygotowanie się do udziału w egzaminie przez braki w wymaganym sprzęcie oraz wyposażeniu,
4) niezachowanie należytego szacunku wobec wyższych stopniem funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej - członków komisji egzaminacyjnej, a także innych kandydatów do egzaminu,
5) opublikowanie [...] października 2021 r. na portalu Facebook na profilu skarżącego nieuprawnionego wpisu pomawiającego negatywne działania członków komisji oraz ujawniające tajemnicę pracodawcy,
6) wystosowanie informacji sms [...] października 2021 r. skierowanej do st. kpt. M.Z. mającej cechy wywierania wpływu na członka komisji egzaminacyjnej oraz naruszającej jego prywatność.
Komisja Dyscyplinarna przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") orzeczeniem z 10 października 2022 r., sygn. akt KD.0062.4.2022, uznała skarżącego winnym zarzucanych mu czynów wskazanych w treści wniosku Rzecznika Dyscyplinarnego z 5 kwietnia 2022 r. o wszczęcie postępowania oraz za popełnione czyny wymierzyła skarżącemu karę dyscyplinarną wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej (dalej: "organ drugiej instancji", "organ odwoławczy"), orzeczeniem z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt OKD-0062.13.2022, utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy ocenił, że skarżący nie podporządkował się obwiązującym go przepisom, a swym zachowaniem dał niezbite dowody zachowań nielicujących z godnością i dobrym imieniem służby, co bezsprzecznie musi znaleźć odpowiedni skutek dyscyplinarny. Według organu drugiej instancji, zeznania świadków potwierdzają wskazane w zaskarżonym orzeczeniu okoliczności i dowodzą, że zachowanie skarżącego naruszało zasadę 4, zasadę 12 i zasadę 18 etyki zawodowej funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej. Okoliczność, że zachowanie to miało miejsce podczas pełnienia służby, ma wpływ na to, jak skarżący postrzegany jest w środowisku strażackim i jaki cień jego zachowanie rzuca na całą formację. W ocenie organu odwoławczego zachowanie skarżącego można również odbierać jako przejaw demoralizowania współpracujących z nim funkcjonariuszy. Organ wskazał także, że nieokazywanie przez skarżącego szacunku do munduru oraz innych strażaków miało przejaw również podczas rozprawy przed organem odwoławczym, na którą skarżący przybył w ubraniu cywilnym, nie okazując tym samym szacunku komisji umundurowanej wyjściowo oraz naruszając art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 127, dalej: "ustawa o PSP").
Jak podał organ odwoławczy, organ pierwszej instancji szeroko zbadał okoliczności zarzucanego skarżącemu czynu, przesłuchując wezwanych świadków oraz analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ustalenia faktyczne właściwie odpowiadają wnioskom wynikającym z poprawnie skompletowanego i prawidłowo ocenionego materiału dowodowego. Organ drugiej instancji stwierdził, że nie podlegają żadnym wątpliwościom ustalenia Komisji Dyscyplinarnej leżące u podstaw uznania skarżącego winnym.
Skarżący wniósł skargę na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i wnioskował o oddalenie skargi w całości.
Opisanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Sąd Wojewódzki w pełni zaaprobował ustalony i oceniony przez Komisje stan faktyczny i zeznania świadków.
Jak podał Sąd pierwszej instancji, ustawa o Państwowej Straży Pożarnej w rozdziale 11, dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej strażaków nie określa, jakie elementy powinno zawierać orzeczenie, określa jedynie, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale, w zakresie postępowania dyscyplinarnego, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 124n tej ustawy). Wskazując na brzmienie art. 413 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 37 z późn. zm., dalej: "k.p.k.") w zw. art. 124n ustawy o PSP, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że każdy wyrok powinien zawierać przytoczenie opisu i kwalifikacji prawnej czynu, którego popełnienie oskarżyciel zarzucił oskarżonemu. Jak podał Sąd Wojewódzki, według § 2 ww. przepisu wyrok skazujący (a więc również orzeczenie komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji o wymierzeniu kary dyscyplinarnej) powinno zawierać dokładne określenie czynu przypisanego obwinionemu oraz jego kwalifikację prawną, a także rozstrzygnięcie co do kary. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zaskarżone orzeczenia zawierają wszystkie wymagane prawem elementy.
WSA w Warszawie podał, że to Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej, na mocy rozporządzenia z dnia 28 stycznia 2020 r. w sprawie stanowisk służbowych w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. 2020 r., poz. 280) wykonując ostateczne orzeczenie dyscyplinarne, uwzględniając strukturę organizacyjną jednostki, własne potrzeby, konieczność zachowania ciągłości służby, a także kwalifikacje służbowe strażaka, dokonuje przeniesienia na niższe stanowisko służbowe. Wskazanie takiego stanowiska przez komisję dyscyplinarną byłoby przekroczeniem kompetencji i wykraczałoby poza granice wskazane w art. 117 ust. 1 ustawy o PSP.
Odnośnie brzmienia art. 117 ust. 1 ustawy o PSP, Sąd Wojewódzki podał, że katalog kar w postępowaniu dyscyplinarnym ma charakter zamknięty. Według Sądu pierwszej instancji, w zaistniałym stanie faktycznym, kara wymierzona przez Komisję Dyscyplinarną jest w pełni uzasadniona. W opisanej sytuacji prawnej, jest współmierna do stopnia społecznej szkodliwości czynu przypisanego skarżącemu i spełnia zadania w zakresie społecznego oddziaływania oraz cele indywidualno - prewencyjne, a nadto jest wynikiem trafnej oceny okoliczności przedmiotowych i podmiotowych sprawy oraz nie przekracza stopnia zawinienia sprawcy, a jej wymiar uwzględnia wszystkie okoliczności zarówno obciążające, jak i przemawiające na korzyść oskarżonego.
W ocenie WSA w Warszawie organ drugiej instancji prawidłowo uznał, że skarżący w rażący sposób naruszył przepisy prawa, obowiązki służbowe, dyscyplinę służbową oraz zasady etyki zawodowej, a także treść roty ślubowania złożonego w trakcie egzaminów dla kandydatów na szkolenie nurków instruktorów, które odbywały się w B. [...] i [...] października 2021 r. Według Sądu pierwszej instancji, skarżący nie przestrzegał prawa, podważył autorytet Państwowej Straży Pożarnej, swoim zachowaniem uderzył w honor, godność i dobre imię służby, co nie może znaleźć akceptacji w szeregach Państwowej Straży Pożarnej. WSA w Warszawie podkreślił, że pełnienie służby w Państwowej Straży Pożarnej jest uzależnione od posiadania określonych cech o charakterze osobistym. Państwowa Straż Pożarna przyjęła określony model polityki personalnej, której nieodzownym elementem jest właściwa postawa moralna. Sąd Wojewódzki podał również, że składając rotę ślubowania strażak zobowiązuje się do przestrzegania prawa, dyscypliny służbowej oraz wykonywania poleceń przełożonych, a także do strzeżenia honoru, godności i dobrego imienia służby oraz przestrzegania zasad etyki zawodowej.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości. Wyrokowi temu zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia wyżej wskazanych przepisów i nie podważył błędnie ustalonego w orzeczeniach stanu faktycznego, w rezultacie dokonania przez organy dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, wyrażającej się w:
a. uznaniu za wiarygodne i w konsekwencji oparcie ustaleń faktycznych na zeznaniach członków komisji egzaminacyjnej oraz zastępcy naczelnika ośrodka szkolenia, w którym przeprowadzany był egzamin oraz bezkrytyczne przyjęcie przez organy administracji oceny zachowania skarżącego, wyrażanej przez tych świadków, podczas gdy członkowie komisji egzaminacyjnej oraz zastępca naczelnika ośrodka szkolenia nie są bezstronni i obiektywni, gdyż to prawidłowość ich działań, w związku z egzaminem, kwestionował skarżący, a obiektywna ocena zachowania skarżącego, abstrahująca od wyrażanych przez świadków opinii i ocen, prowadzić powinna do uznania, że zachowanie skarżącego nie naruszało przepisów prawa, obowiązków służbowych, dyscypliny służbowej, zasad etyki zawodowej oraz treści roty ślubowania,
b. błędnym i bezpodstawnym ustaleniu, że skarżący wywierał wpływ na członków komisji egzaminacyjnej w celu uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, podczas gdy z materiału dowodowego nie wynika zarówno okoliczność wywierania tego wpływu, w szczególności sposób, w którym skarżący miałby ten wpływ wywierać, ani rzekomy zamiar skarżącego nakierowany na uzyskanie korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia,
c. błędnym i bezpodstawnym ustaleniu, że skarżący podejmował negatywne działania zmierzające do bezprawnego i bezpodstawnego przerwania egzaminów, podczas gdy z materiału dowodowego nie wynika, by skarżący podejmował jakiekolwiek działania z zamiarem przerwania egzaminów, natomiast stosownie do złożonych przez skarżącego wyjaśnień i korespondujących z nimi stenogramów - domagał się on jedynie wydania dokumentów potwierdzających negatywny wynik jego egzaminu i niedopuszczenie go do dalszej jego części, przy czym skarżący wielokrotnie powtarzał, że po otrzymaniu stosownego potwierdzenia opuści ośrodek szkolenia, jak również, że jego zamiarem nie jest przeszkadzanie w przebiegu egzaminu (zgodnie ze stroną 10 i 11 stenogramu pliku dźwiękowy o nazwie: "Audio_10_28_2021_08_22_09.mp3", znajdującego się w aktach sprawy),
d. błędnym ustaleniu, że skarżący nie był przygotowany do udziału w egzaminie oraz posiadał braki w wyposażeniu w postaci braku maski pełnotwarzowej z modułem łączności, kaptura neoprenowego oraz właściwego przewodu do suchego skafandra, podczas gdy skarżący był przygotowany do udziału w egzaminie, posiadał odpowiedni kaptur neoprenowy oraz właściwy przewód do suchego skafandra na terenie poligonu wodnego, gdzie odbywał się egzamin, których to elementów jedynie w rezultacie wywieranych na niego nacisków nie wziął z samochodu na platformę, z której nurkowie schodzili pod wodę, posiadał również maskę pełnotwarzową, która nie była wyposażona w moduł łączności, bowiem kandydaci zawsze otrzymywali taki moduł w ośrodku szkoleniowym, a nadto moduł łączności nie był wymagany zgodnie z Wykazem sprzętu nurkowego wymaganego od kandydata na szkolenie, stanowiącym załącznik nr 2 do Programu szkolenia specjalistycznego w zakresie nurka, gdzie w pkt 2 wskazano jedynie na "maskę pełnotwarzową przystosowaną do łączności podwodnej wyposażoną w zawór umożliwiający oddychanie powietrzem atmosferycznym", którą to maskę skarżący posiadał,
e. nieuwzględnieniu faktu, że wszelkie mankamenty sprzętu skarżącego zostały przez niego niezwłocznie usunięte, po czym skarżący został dopuszczony i przystąpił do egzaminu, a okoliczności te nie wpłynęły w istotny sposób na przebieg egzaminu,
f. błędnym i bezpodstawnym ustaleniu, że skarżący nie zachowywał należytego szacunku wobec wyższych stopniem funkcjonariuszy PSP - członków komisji egzaminacyjnej, a także innych kandydatów do egzaminu, podczas gdy:
- okoliczność ta nie wynika z faktów ustalonych na podstawie materiału dowodowego, a skarżący - co potwierdzają stenogramy - w sposób merytoryczny i kulturalny, odnosząc się do członków komisji w formie "Pan/Państwo" lub w odniesieniu do stopnia rozmówcy, usiłował bronić swoich praw oraz prawidłowego przebiegu egzaminu, w szczególności prosząc o wskazanie podstaw prawnych działania komisji oraz wydanie dokumentów potwierdzających negatywny wynik egzaminu i niedopuszczenie go do dalszej jego części, co nie stanowi przejawu braku szacunku do członków komisji egzaminacyjnej i w konsekwencji deliktu dyscyplinarnego,
- okoliczność ta jest jedynie skutkiem subiektywnej oceny zachowania skarżącego wyrażanej przez członków komisji, która to ocena może wynikać z braku możliwości merytorycznego odniesienia się do pytań i próśb skarżącego przez członków komisji, co mogło wywoływać u członków komisji wzburzenie i negatywny odbiór osoby skarżącego, jako osoby nachalnej, jednakże nie może stanowić podstawy do wywodzenia z niej twierdzenia o niewłaściwym zachowaniu skarżącego, gdyż ocena ta nie jest poparta faktami;
g. błędne ustalenie, że skarżący poprzez wpis na portalu Facebook [...] października 2021 r. w sposób nieuprawniony pomówił o negatywne działania członków komisji oraz ujawnił tajemnicę pracodawcy, podczas gdy wpis ten przedstawia jedynie rzeczywisty przebieg zdarzeń podczas egzaminu i wskazuje na fakty, znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym, w tym w zeznaniach świadków, stenogramie oraz wyjaśnieniach skarżącego, zaś z materiału dowodowego nie wynika jednocześnie, które z okoliczności wskazanych we wpisie stanowią tajemnicę pracodawcy skarżącego oraz na jakiej podstawie prawnej dane okoliczności zostały uznane za taką tajemnicę, w szczególności tajemnicy pracodawcy nie może stanowić sama informacja o egzaminach, bowiem jest ona publicznie dostępna i zwyczajowo relacjonowana na stronie internetowej Komendy Głównej PSP,
h. błędne ustalenie, że wiadomość sms skierowana przez skarżącego do st. kpt. M.Z. [...] października 2021 r. ma cechy wywierania wpływu na członka komisji egzaminacyjnej oraz narusza jego prywatność, podczas gdy, po pierwsze, wiadomość ta została przesłana już po zakończeniu egzaminu, a zatem nie może stanowić o wywieraniu wpływu na członka komisji, gdyż adresat wiadomości w chwili jej przesłania nie sprawował już tej funkcji, po drugie, wiadomość, co jednoznacznie wynika z jej treści, miała charakter wyłącznie prywatny i wynikała ze znajomości skarżącego z adresatem, a zatem odnosiła się do prywatnej, a nie służbowej relacji między wskazanymi osobami,
i. błędnym i bezpodstawnym ustaleniu, że czyny skarżącego miały charakter zawiniony, podczas gdy okoliczność ta nie wynika z materiału dowodowego, a skarżący w złożonych wyjaśnieniach opisał motywy swojego działania, wskazując, że zależało mu wyłącznie na prawidłowym i zgodnym z przepisami przebiegu egzaminu;
3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 92 i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia ww. przepisów i nie podważył stanu faktycznego błędnie ustalonego w rezultacie:
a. pominięcia przy dokonywaniu ustaleń faktycznych wyjaśnień skarżącego, złożonych na rozprawie przed Odwoławczą Komisją Dyscyplinarną 11 stycznia 2023 r., przy jednoczesnym braku ich oceny pod względem wiarygodności, podczas gdy wyjaśnienia te mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich pominięcie doprowadziło do oparcia ustaleń faktycznych jedynie na części materiału dowodowego i błędnego przyjęcia, że zachowanie skarżącego stanowiło delikt dyscyplinarny, przy czym z wyjaśnień skarżącego wynikało w szczególności, że:
- działanie komisji egzaminacyjnej w trakcie trwania egzaminu było nieprawidłowe, nieoparte na obowiązujących przepisach prawa, a przy tym posiadało cechy nierównego traktowania egzaminowanych, wobec czego nie można uznać, że zastrzeżenia zgłaszane w kierunku tejże komisji są bezpodstawne i nieuzasadnione,
- zachowanie skarżącego było wymuszone i motywowane koniecznością obrony jego słusznych interesów i praw;
b. przywołania w uzasadnieniu orzeczenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej okoliczności, które nie zostały podniesione ani na rozprawie przed Komisją Odwoławczą, ani przed Odwoławczą Komisją Dyscyplinarną, w postaci Załącznika nr 2 do Programu szkolenia specjalistycznego w zakresie nurka, który to dokument nie został włączony do akt sprawy na żadnym etapie postępowania, nie powoływał się na niego ani rzecznik dyscyplinarny, ani Komisja pierwszej instancji, podczas gdy podstawę orzeczenia może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, co w konsekwencji uniemożliwiło skarżącemu odniesienie się do tego dokumentu i ograniczyło jego prawo do obrony;
4. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 170 § 3, art. 452 § 3 i art. 452 § 2 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia ww. przepisów, poprzez oddalenie przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną, bez wydania postanowienia, wniosku o przeprowadzenie dowodu z nagrania i stenogramu załączonego do odwołania, podczas gdy oddalenie wniosku dowodowego, zgodnie z zasadami stosowanej odpowiednio procedury karnej, powinno nastąpić w formie postanowienia, a nadto okoliczności, które miały być wykazane tymi dowodami miały istotne znaczenie dla ustalenia, czy skarżący dopuścił się zarzucanych mu czynów, a zatem stosownie do art. 452 § 3 k.p.k. wniosek ten nie mógł zostać oddalony na podstawie art. 452 § 2 pkt 2 k.p.k.;
5. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia ww. przepisów, poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów w zakresie niezbędnym dla wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności przez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z przesłuchania egzaminowanych wraz ze skarżącym osób i poprzestanie na przesłuchaniu jedynie bezpośrednio zaangażowanych w przebieg zdarzeń członków komisji egzaminacyjnej, zastępcy naczelnika ośrodka szkolenia i nieobecnego podczas egzaminu przełożonego skarżącego, jak również nieprzeprowadzenie dowodu z nagrań i stenogramów, złożonych wraz z odwołaniem, podczas gdy - nawet wobec zaaprobowania niezasadnego twierdzenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej o braku stosownego wniosku o przeprowadzenie tego dowodu - Komisja winna przeprowadzić ten dowód z urzędu, gdyż znalazła się w posiadaniu dowodu, który ma istotne znaczenie dla ustalenia, że skarżący nie dopuścił się zarzucanego mu deliktu dyscyplinarnego;
6. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia ww. przepisów, poprzez brak uwzględnienia w sentencji orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej dokładnego opisu przypisanych skarżącemu czynów oraz brak wskazania ich kwalifikacji prawnych, podczas gdy dokładne określenie czynu powinno wskazywać czas, miejsce, sposób, okoliczności oraz skutki jego popełnienia, natomiast w kwalifikacji prawnej winna zostać wskazana podstawa orzeczenia, tj. przepis, który skarżący wyczerpał swoim zachowaniem, gdy tymczasem:
a. w opisie czynu wskazano na naruszenie przepisów prawa, przy czym nie określono, jakich przepisów prawa dotyczyć miałoby to naruszenie,
b. opis czynu jest niedokładny, a w szczególności nie wskazuje, jakie konkretnie zachowania, działania skarżącego miałyby wypełniać znamiona deliktu dyscyplinarnego, a zatem za co w istocie skarżący został ukarany:
- w pkt 1 opisu nie wskazano, w jaki sposób, jakimi działaniami oraz na których członków komisji skarżący miał wywierać wpływ,
- w pkt 2 opisu nie wskazano, jakie działania skarżącego miały zmierzać do bezprawnego i bezpodstawnego przerwania egzaminów i wprowadzać dezorganizację w trakcie ich trwania,
- w pkt 3 opisu nie wskazano, jakie dokładnie braki w wymaganym sprzęcie i wyposażeniu miały stanowić o nieprzygotowaniu skarżącego do udziału w egzaminie,
- w pkt 4 opisu nie wskazano, wobec których członków komisji i innych kandydatów skarżący nie zachowywał należytego szacunku i jakie działania skarżącego miały taki charakter,
- w pkt 5 opisu nie wskazano, w jaki sposób i o co skarżący miał pomówić członków komisji, których członków komisji to pomówienie miało dotyczyć, jak również na czym konkretnie polegało i czego dotyczyło ujawnienie tajemnicy pracodawcy,
- w pkt 6 opisu nie wskazano, w jaki sposób przesłana przez skarżącego wiadomość sms miała wywierać wpływ na członka komisji egzaminacyjnej oraz na czym miałoby polegać naruszenie prywatności adresata wiadomości, co w rezultacie uniemożliwiło rzetelne i skuteczne odniesienie się przez skarżącego do stawianych mu zarzutów i podjęcie obrony, a jednocześnie znacznie utrudniło kontrolę instancyjną orzeczenia;
7. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia ww. przepisów, poprzez niewskazanie w uzasadnieniu orzeczeń organów administracji podstaw faktycznych rozstrzygnięć, co wyrażało się w:
a. braku wskazania, jakie konkretnie zachowania, działania skarżącego stanowią delikt dyscyplinarny,
b. braku wskazania, jakie fakty zostały uznane za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w tej mierze organy oparły się dowodach i dlaczego nie uznały dowodów przeciwnych,
c. braku odniesienia się w uzasadnieniu do wyjaśnień składanych przez skarżącego przed Odwoławczą Komisją Dyscyplinarną, w tym do argumentów i faktów przywołanych przez skarżącego w tych wyjaśnieniach,
d. braku uzasadnienia w zakresie przypisanej skarżącemu winy, co w rezultacie doprowadziło do uniemożliwienia odtworzenia procesu decyzyjnego, w ramach którego wymierzono skarżącemu karę dyscyplinarną, a tym samym do uniemożliwienia odniesienia się przez skarżącego do wydanych rozstrzygnięć i kontroli instancyjnej orzeczeń;
8. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia ww. przepisów, poprzez orzeczenie wobec skarżącego kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe, bez wskazania, na jakie stanowisko należy skarżącego wyznaczyć, co oznacza, że organ dyscyplinarny nie orzekł w istocie konkretnej i sprecyzowanej kary dyscyplinarnej, a poprzestał jedynie na określeniu jej rodzaju, co uniemożliwia wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia;
9. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. i art. 353 § 1 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia ww. przepisów, poprzez:
a. nieodroczenie przez Komisję Dyscyplinarną terminu rozprawy wyznaczonego na 10 października 2022 r., mimo wniosków złożonych przez skarżącego 6 października 2022 r., a także przez obrońcę skarżącego 7 października 2022 r., zawierających należyte uzasadnienie niestawiennictwa oraz wnioski o odroczenie terminu rozprawy, które to naruszenie nastąpiło w rezultacie błędnego przyjęcia przez organy, że usprawiedliwienie niestawiennictwa może nastąpić jedynie z powodu choroby, podczas gdy stosownie do art. 117 § 2 k.p.k. rozprawa nie powinna zostać przeprowadzona, jeżeli osoba uprawniona usprawiedliwiła należycie niestawiennictwo i wniosła o nieprzeprowadzenie czynności bez jej obecności,
b. zawiadomienie o terminie rozprawy 10 października 2022 r. bez zachowania terminu określonego w art. 353 § 1 k.p.k., poprzez błędne przyjęcie, że termin wskazany w art. 353 § 1 k.p.k. odnosi się jedynie do pierwszego terminu rozprawy głównej, podczas gdy dotyczy on również zawiadomień o dalszych terminach rozpraw w sprawie, jeśli takie są wystosowywane, co w rezultacie doprowadziło do pozbawienia skarżącego i jego obrońcy możliwości udziału w rozprawie przed Komisją Dyscyplinarną 10 października 2022 r. i w konsekwencji możliwości obrony praw skarżącego;
10. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k w zw. z art. 124n ustawy o PSP, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia ww. przepisów, poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść skarżącego niedających się usunąć wątpliwości, podczas gdy z materiału dowodowego nie wynikało w sposób stanowczy i niewątpliwy, że skarżący swoim zachowaniem naruszył przepisy prawa, obowiązki służbowe, dyscyplinę służbową, zasady etyki zawodowej oraz treść roty ślubowania, a jego czyn miał charakter zawiniony, co winno skutkować rozstrzygnięciem wszelkich wątpliwości na korzyść skarżącego;
11.naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 117 ust. 1 pkt 3 ustawy o PSP w zw. z art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 124n ustawy o PSP polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie stwierdził naruszenia wyżej wskazanych przepisów, poprzez wymierzenie rażąco niewspółmiernej kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe, pomimo tego, że skarżący nigdy nie był karany dyscyplinarnie, posiada dobrą opinię służbową, był wielokrotnie nagradzany, a w konsekwencji wymierzenie tak surowej kary nie spełnia zasad prewencji ogólnej oraz szczególnej, jak również jest niewspółmierne do zarzuconego skarżącemu przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia oraz nie uwzględnia okoliczności dokonania czynu, jego skutków, rodzaju i stopnia naruszenia obowiązków służbowych;
12. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 106 § 3 p.p.s.a., poprzez bezzasadne nieprzeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji dowodu z dokumentu - stenogramów, zgodnie z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze z 28 lutego 2023 r., podczas gdy przeprowadzenie tego dowodu było niezbędne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i potwierdzenia wadliwości ustaleń dokonanych w postępowaniu dyscyplinarnym, a w konsekwencji do weryfikacji legalności zaskarżonego orzeczenia, a jego przeprowadzenie nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie;
13. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez:
a. błędne zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji wzorca kontroli prawidłowości postępowania administracyjnego do postępowania dyscyplinarnego strażaka, które oparte jest na przepisach postępowania karnego i ocenę legalności zaskarżonego orzeczenia przez pryzmat art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. (stosownie do str. 25 uzasadnienia wyroku), podczas gdy wskazane przepisy postępowania nie miały zastosowania w postępowaniu dyscyplinarnym skarżącego, co stanowi o wadliwości kontroli legalności przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji,
b. sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji (począwszy od strony 11 uzasadnienia wyroku) w głównej mierze poprzez zamieszczenie w nim fragmentów z uzasadnienia orzeczenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej (począwszy od strony 11 uzasadnienia orzeczenia OKD), bez wskazania na cytowanie, a w konsekwencji bez przedstawienia przez Sąd pierwszej instancji rzeczywistego rozumowania prowadzącego do uznania skargi za niezasadną oraz przebiegu kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia, co może świadczyć jednocześnie o braku rozpatrzenia sprawy pod względem legalności działania organów administracji publicznej, w szczególności w zakresie oceny zgromadzonych dowodów i arbitralnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji stanowiska Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej, bez samodzielnej analizy sprawy,
c. brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi, w tym brak odniesienia się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów:
- zarzutu naruszenia art. 353 § 1 k.p.k., poprzez nieodroczenie przez Komisję Dyscyplinarną pierwszej instancji terminu rozprawy wyznaczonego na 10 października 2022 r. (zarzut z pkt 1 skargi),
- zarzutu niepodjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez niewykazanie, że czyn skarżącego miał charakter zawiniony (zarzut z pkt 3 skargi),
- zarzutu niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, tj. pominięcie okoliczności podniesionych przez skarżącego w wyjaśnieniach, popartych załączonymi dokumentami w postaci stenogramów, przy jednoczesnym przywołaniu z naruszeniem art. 92 k.p.k. okoliczności wynikających z załącznika nr 2 do Programu szkolenia specjalistycznego w zakresie nurka, który to dokument nie został włączony do akt sprawy na żadnym etapie postępowania (zarzut z pkt 4 skargi),
- zarzutu nieodniesienia się w uzasadnieniu orzeczenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej do argumentów i faktów przywołanych przez skarżącego w jego wyjaśnieniach i do korespondujących z nimi nagrań oraz stenogramów, przy niewskazaniu przyczyny, dla której się do nich nie odniesiono (zarzut z pkt 5 skargi);
d. brak uzasadnienia w zakresie nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji wniosku skarżącego zawartego w skardze z 28 lutego 2023 r. o przeprowadzenie dowodu z dokumentu - stenogramów, co w rezultacie uniemożliwia odniesienie się przez skarżącego do wydanego rozstrzygnięcia i podjęcie obrony, a także znacznie utrudnia kontrolę instancyjną orzeczenia;
13. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 115 ust. 1 ustawy o PSP, poprzez jego zastosowanie i orzeczenie wobec skarżącego kary dyscyplinarnej, mimo braku zaistnienia obligatoryjnej przesłanki odpowiedzialności dyscyplinarnej w postaci zawinionego charakteru czynów skarżącego, gdy tymczasem skarżącemu nie można przypisać winy, gdyż:
a. z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, by skarżący chciał popełnić zarzucane mu czyny, bądź godził się na to, przewidując możliwość ich popełnienia, lub co najmniej nie zachował wymaganej w danych okolicznościach ostrożności,
b. działanie skarżącego było motywowane koniecznością obrony jego słusznych interesów i praw;
c. zachowanie skarżącego, przejawiające cechy stanowczości i bezpośredniości, wynika z uwarunkowań od niego niezależnych - zaburzeń ze spektrum autyzmu (zespołu [...]);
14. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 54 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżący wyrażając w związku z egzaminami swoje stanowisko i poglądy, popełnił delikt dyscyplinarny, podczas gdy skarżący, kierując się troską o bezpieczeństwo, rzetelność i prawidłowość egzaminów, jak również podejmując próbę ochrony swoich praw, działał w granicach wolności wypowiedzi i wyrażania swoich poglądów, którą gwarantuje mu art. 54 ust. 1 Konstytucji.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie w całości orzeczenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z 11 stycznia 2023 r. oraz orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z 10 października 2022 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także zasądzenie od organu drugiej instancji na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Skarżący wnioskował również o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, stanowiących załączniki skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja służąca wykazaniu zasadności przedstawionych w skardze zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
W sytuacji gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyroki NSA z: 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22).
Zasadny okazał się najdalej idący zarzut skargi kasacyjnej, czyli zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera wskazanych w tym przepisie elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (uchwała składu 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyroki NSA z: 11 marca 2015 r., II GSK 810/14, 27 sierpnia 2021 r., II GSK 1417/18).
Oznacza to, że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Przy czym prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2021 r., II OSK 3831/18).
Przez stan sprawy, o którym mowa w art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a., należy rozumieć nie tylko zwięzłe przedstawienie dotychczasowego przebiegu postępowania przed organami administracji, ale także, jako wyodrębniony element, stan faktyczny sprawy przyjęty przez sąd. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie w stanie sprawy przyjętego stanu faktycznego i jego rozpatrzenie w kontekście całego materiału dowodowego sprawy. Sąd powinien zbadać czy organ, dokonując ustalenia stanu faktycznego nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz zajęcie stanowiska, jaki stan faktyczny został przez sąd przyjęty. Stanowisko sądu, co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w przypadku sporu w tym zakresie pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego powinno zawierać odniesienie się do argumentów i faktów prezentowanych przez strony i wyjaśniać dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje za zasadne, a inne nie. Ta część uzasadnienia nie powinna łączyć się z oceną zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem. Ocena prawna ustaleń faktycznych z punktu widzenia ich zgodności z właściwymi przepisami powinna być dokonana w ramach wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, która obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawa oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Do ustawowych wymogów uzasadnienia wyroku należy także przedstawienie zarzutów podniesionych w skardze. Przy czym ten wymóg nie może ograniczać się jedynie do ich przytoczenia, lecz oznacza konieczność odniesienia się do nich przy wyjaśnianiu podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Uzasadnienie musi pozwalać na skontrolowanie przez strony i sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów, tj. winna zostać w nim uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. wyrok NSA z 4 lutego 2015 r., II GSK 2304/13; T. Woś /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz, wydanie VI, WKP 2016). Uzasadnienie wyroku powinno być więc tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd pierwszej instancji uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne albo niezgodne z prawem. Winno stwarzać możliwość jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 21 lutego 2014 r., I OSK 2324/12). Uzasadnienie wyroku stanowi zatem odzwierciedlenie toku badania danej sprawy przez sąd administracyjny. Argumentacja uzasadnienia musi umożliwiać stronie zrozumienie racji, jakimi kierował się sąd pierwszej instancji badając legalność zaskarżonego działania/zaniechania organu, a w przypadku, gdy strona z wyrokiem się nie zgadza, uzasadnienie wyroku musi umożliwić jej merytoryczną polemikę z argumentacją sądu. Wyjaśnienie w sposób jasny i wyczerpujący podstawy prawnej rozstrzygnięcia służy również umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości, dowodząc, że sąd rozpatrzył daną sprawę z należytą starannością, po przeanalizowaniu wszystkich istotnych kwestii, konfrontując zarzuty zamieszczone w skardze z ustaleniami i stanowiskiem organu oraz z materiałem dowodowym sprawy. Wszelkie wątpliwości ujawnione na etapie postępowania muszą być właściwie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku, z powołaniem się na konkretne przepisy prawa i dokonanie ich analizy.
Zauważyć należy, iż uzasadnienie wyroku stanowi integralną część rozstrzygnięcia sądowego i realizuje istotne, przypisane mu funkcje. Z jednej strony ma ono charakter informacyjny względem stron postępowania sądowoadministracyjnego i jest niezbędne dla należytego wywiedzenia zarzutów skargi kasacyjnej. Strona, chcąc merytorycznie polemizować ze stanowiskiem sądu, musi mieć możliwość dokładnego poznania argumentów przemawiających za rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonym wyroku (por. wyrok NSA z 15 września 2011 r., I FSK 1291/10). Z drugiej strony, uzasadnienie wyroku umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie. Jest to niezbędne dla przeprowadzenia prawidłowej kontroli instancyjnej.
W przypadku, gdy wojewódzki sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku ogranicza się w dużym stopniu do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organy administracji lub jego prostej akceptacji, to nie realizuje celów sądowej kontroli administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje: kontrolę rekonstrukcji norm proceduralnych stanowiących podstawę oceny realizacji przez organ administracji prawnych wymogów ustalania faktów; kontrolę sposobu prawnej kwalifikacji tych faktów, co odnosi się do materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia administracyjnego, w tym również w zakresie dotyczącym kontroli wykładni prawa przeprowadzonej przez organ; przez pryzmat zaś przepisów ustaw procesowych określających prawne wymogi odnośnie uzasadnienia decyzji administracyjnej, kontrolę konkretnego sposobu ustalenia w konkretnej sprawie faktycznych i prawnych podstaw rozstrzygnięcia (por. L. Leszczyński, Orzekanie przez sądy administracyjne a kontrola wykładni prawa, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2010).
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku powinno określać wzorzec kontroli legalności przez wyznaczenie ram materialnoprawnych i przepisów postępowania, które miały lub powinny mieć zastosowanie w sprawie.
Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie spełnia wymogów określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. Nie przedstawia ono przyjętego przez Sąd stanu faktycznego, zaś w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, Sąd odwołuje się do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które w rozpoznawanej sprawie nie znajdowały zastosowania. Zgodnie bowiem z art. 124n ustawy o PSP w sprawach nieuregulowanych w zakresie postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji zastosował do postępowania dyscyplinarnego wzorzec kontroli prawidłowości postępowania administracyjnego. To zaś prowadzi do wniosku o wadliwości kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku sprowadza się do całkowitego – niemal słowo w słowo, bez wskazania na cytowanie – powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia i jego prostej akceptacji, w sytuacji, gdy skarżący kwestionował okoliczności faktyczne sprawy i zarzucał nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy. Sąd przy wykorzystaniu funkcji "kopiuj-wklej" przeniósł do swojego uzasadnienia pełne fragmenty z uzasadnienia orzeczenia organu drugiej instancji łącząc je jedynie krótki własnymi wstawkami, nie prezentującymi jednak własnego stanowiska. Nie odniósł się przy tym do większości zarzutów skargi i wynikających z nich kwestii prawnych. Wprawdzie w orzecznictwie przyjmuje się, że brak szczegółowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. Zarzuty dotyczyły istotnych uchybień procesowych, w tym odnoszących się do kompletności materiału dowodowego sprawy i powinnością Sądu było rozstrzygnięcie, czy są one uzasadnione, bo tylko wówczas możliwa była ocena legalności zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego. Co więcej Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku dowodowego skarżącego zawartego w skardze, a mającego na celu wykazanie nieprawidłowości w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ dyscyplinarny. Nie jest zatem wiadomym dlaczego Sąd nie uznał zasadności jego przeprowadzenia, co ma doniosłe znaczenie wobec zarzutów formułowanych pod adresem zaskarżonego orzeczenia. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji zweryfikował te twierdzenia i dał temu wyraz, poprzez przedstawienie dostatecznie szczegółowo istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy elementów jej stanu faktycznego i prawnego oraz podanie, z jakich powodów podniesione przez skarżącego zarzuty nie zostały uwzględnione. NSA dostrzega oczywiście, że skarga do WSA zarzuca naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które, jak już podano, nie znajdują zastosowania w postępowaniu dyscyplinarnym, to jednak ta nieprawidłowość skargi, przy uwzględnieniu regulacji art. 134 § 1 p.p.s.a., nie zwalniała Sądu pierwszej instancji z oceny zasadności jednoznacznie i opisowo określonych uchybień pod kątem naruszenia innych, mających zastosowanie w sprawie, przepisów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku upoważnia do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji poprzez taki sposób jego sporządzenia – w istocie nie wyjaśnił istoty sporu faktycznego i prawnego istniejącego w sprawie. W sytuacji, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozbawione jest należycie umotywowanego stanowiska Sądu, to niemożliwe jest dokonanie jego kontroli instancyjnej. Brak jest bowiem przedstawienia toku rozumowania Sądu, a zwłaszcza przyczyn zajęcia określonego stanowiska, a także powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez skarżącego są niezasadne. Ograniczenie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do powołania tylko wybranych fragmentów orzeczenia dyscyplinarnego, bez jednoczesnego gruntownego odniesienia się do wszystkich okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, nie może zastąpić opisu przebiegu operacji logicznej, rezultatem której jest przyjęty przez Sąd kierunek interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa, a w konsekwencji przyjęty kierunek rozstrzygnięcia sprawy. To wszystko prowadzi do wniosku, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. i wskazanymi brakami uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jako przedwczesne Naczelny Sąd Administracyjny uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2021 r., I OSK 1880/19). Z tych też względów nie został uwzględniony, na tym etapie procedowania, wniosek dowodowy zawarty w skardze kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ponownie prowadzonym postępowaniu powinien rozpoznać wniesioną skargę z uwzględnieniem wskazanych powyżej uwag i sporządzić uzasadnienie, które będzie spełniać wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a., odstępując od zasądzenia ich zwrotu. Skład orzekający podzielił pogląd zaprezentowany w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2008 r., I FSK 140/07 i z 21 lutego 2012 r., II GSK 51/11, że jeżeli wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego było wadliwe orzeczenie Sądu pierwszej instancji, które spowodowało wniesienie skargi kasacyjnej uwzględnionej przez Naczelny Sąd Administracyjny, to brak jest dostatecznych podstaw do tego, aby obciążyć stronę, która wniosła skargę do Sądu pierwszej instancji, kosztami postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
O sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki zawartej w sentencji zaskarżonego wyroku orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i § 3 p.p.s.a.