III OSK 150/25

III OSK 150/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
III SAB/Gl 503/24 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2024-09-30
Skarżony organ
Prokurator
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.58 §1 pkt 1 w zw. z art.3 §2 pkt 8, art.184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 381
art.42 ust.1
Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej X. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 503/24 odrzucające skargę w sprawie ze skargi X. na bezczynność Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w przedmiocie udostępnienia akt sprawy postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 30 września 2024 r., III SAB/Wa 503/24, odrzucił skargę X. (dalej: "skarżący") na bezczynność Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w przedmiocie udostępnienia akt sprawy.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 22 maja 2024 r. skarżący wniósł skargę na bezczynność Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] (dalej: "Prokurator") w przedmiocie udostępnienia akt postępowania przygotowawczego nr 4088-5.Ds.1382.2023, prowadzonego w związku ze śmiercią Y.Y. Skarżący, powołując się na art. 42 ust. 1 ustawy z 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 381 ze zm.), zaznaczył, że informacje zawarte w ww. aktach są mu niezbędne do ustalenia prawa do wypłaty świadczenia z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia.
Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę wskazał, że wykonywane przez prokuratorów czynności wskazane w art. 3 § 1 pkt 1-14 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1360), nie mieszczą się katalogu spraw określonych w art. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.). Prokurator Rejonowy nie wpisuje się zatem w zakres definicyjny pojęcia organu administracji publicznej na podstawie art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. Oznacza, to, że skarżącemu nie przysługuje także skuteczna skarga na bezczynność (przewlekłość postępowania) organu do sądu administracyjnego.
W świetle powyższych rozważań Sąd pierwszej instancji uznał, że niniejsza sprawa objęta skargą pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych, i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a.
Na powyższe orzeczenie skarżący złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 oraz art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące odrzuceniem skargi na bezczynność Prokuratora.
W ocenie skarżącego Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że skarżącemu nie przysługuje skarga na bezczynność Prokuratora, gdyż nie jest on organem administracji publicznej, a co za tym idzie wniesiona skarga nie mieści się w kognicji spraw rozpoznawanych przez sądy administracyjnych. Tymczasem czynność udostępniania przez Prokuratora informacji i materiałów z prowadzonego postępowania na podstawie art. 42 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej stanowi akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., podlega rozpoznaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od Prokuratora kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prokurator wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Rozpoznawania skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska kasatora, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga podlega kognicji sądów administracyjnych, a co za tym idzie niezasadne były zarzuty naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
Przede wszystkim zauważyć należy, że organy administracji publicznej podejmują czynności w celu realizacji ustawowych obowiązków. Jedną natomiast z podstawowych zasad praworządności jest kontrola działań administracji publicznej, czy to w administracyjnym toku postępowania, czy także kontroli sądowoadmistracyjnej. Nie każda jednak czynność organu administracji publicznej podlega bezpośredniej kontroli sądu administracyjnego, a jedynie taka, która mieści się w ustawowo określonej kognicji rzeczowej sadów administracyjnych. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 p.p.s.a.). Przepis ten ma charakter normy o charakterze ustrojowym i wyznacza zakres kognicji sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
W rozpoznawanej sprawie podstawą kierowanych przez skarżącego żądań do Prokuratora stanowił art. 42 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, zgodnie z którym Sąd, prokuratura, Policja oraz inne organy i instytucje, na wniosek zakładu ubezpieczeń, w zakresie zadań przez ten zakład ubezpieczeń wykonywanych i w celu ich wykonania, w związku z wypadkiem lub zdarzeniem losowym będącym podstawą ustalania odpowiedzialności, udzielają informacji o stanie sprawy oraz udostępniają zebrane materiały, jeżeli są one niezbędne do ustalenia okoliczności tych wypadków i zdarzeń losowych oraz wysokości odszkodowania lub świadczenia. Z kolei na podstawie art. 42 ust. 3 ww. - zakład ubezpieczeń, na żądanie ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia, udostępnia posiadane przez siebie informacje związane z wypadkiem lub zdarzeniem losowym będącym podstawą ustalenia jego odpowiedzialności oraz ustalenia okoliczności wypadków i zdarzeń losowych, jak również wysokości odszkodowania lub świadczenia.
Jak wynika z art. 159 k.p.k. na odmowę udostępnienia akt sprawy w postępowaniu przygotowawczym przysługuje stronom zażalenie do sądu karnego właściwego do rozpoznania sprawy. Zgodnie zaś z art. 302 § 1 i § 2 k.p.k. osobom niebędącym stronami, przysługuje zażalenie (do prokuratora bezpośrednio przełożonego) na postanowienia i zarządzenia oraz na inne czynności prokuratora w postępowaniu przygotowawczym naruszające ich prawa.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższych przepisów jasno wynika, że w sprawie dotyczącej udostępniania akt postępowania karnego przygotowawczego mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego. Konsekwentnie należy więc stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji, zasadnie uznał, iż w rozpoznawanej sprawie skarżący nie mógł skutecznie złożyć skargi na bezczynność Prokuratora w trybie art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. (w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), gdyż regulacja ta dotyczy postępowań administracyjnych i podatkowych, udostępnianie zaś akt sprawy karnej nie odbywa się w żadnym z tych trybów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo zatem stwierdził, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego.
Stosownie do art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Znajdując podstawę do zastosowania powołanego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.