III OSK 1403/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Szczecinie, który stwierdził nieważność zarządzenia RDOŚ o utworzeniu rezerwatu przyrody "[...]". WSA uznał, że zarządzenie nadmiernie ingeruje w prawa własności Gminy C. i Koła Łowieckiego "T.", które były skarżącymi. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał ją za zasadną, choć nie wszystkie zarzuty były trafne. Kluczowym elementem było uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 58 § 1 pkt 5a i art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). NSA stwierdził, że WSA nie dokonał właściwej oceny legitymacji skarżących do wniesienia skargi, co jest wymogiem wynikającym z art. 63 ust. 1 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie. Sąd I instancji ograniczył się do ogólnikowego stwierdzenia o istnieniu interesu prawnego, nie wskazując konkretnych przepisów ani sposobu naruszenia. NSA uznał, że zarzut dotyczący braku wyczerpania środków zaskarżenia (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) nie był zasadny, ze względu na zmiany w przepisach po 2017 roku. Wobec powyższych uchybień procesowych, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA, który ma najpierw ocenić dopuszczalność skargi, a następnie, w razie jej uznania, rozpoznać sprawę merytorycznie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaProceduralne aspekty wnoszenia skarg na akty prawa miejscowego, w szczególności ocena legitymacji procesowej skarżących (interesu prawnego lub uprawnienia) w sprawach dotyczących ochrony środowiska i tworzenia rezerwatów przyrody.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z oceną legitymacji procesowej w kontekście zmian przepisów po 2017 roku oraz interpretacji art. 63 ust. 1 ustawy o wojewodzie. Konieczność indywidualnej oceny interesu prawnego w każdej sprawie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy skarżący (Gmina C. i Koło Łowieckie "T.") posiadali legitymację procesową do wniesienia skargi na zarządzenie o utworzeniu rezerwatu przyrody, a jeśli tak, czy ich interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał właściwej oceny legitymacji skarżących, co stanowiło podstawę do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że sąd I instancji musi zbadać, czy skarżący wykazali istnienie konkretnego, indywidualnego interesu prawnego lub uprawnienia, który został naruszony przez zaskarżone zarządzenie, zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o wojewodzie. Ogólnikowe stwierdzenie o wpływie na prawa właścicielskie nie jest wystarczające.
Czy wniesienie skargi na akt prawa miejscowego (zarządzenie RDOŚ) wymagało uprzedniego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, zgodnie z przepisami obowiązującymi przed i po zmianach z 2017 roku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
NSA uznał, że zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (brak wezwania do usunięcia naruszenia prawa) nie był zasadny, ponieważ po wejściu w życie ustawy zmieniającej z 2017 r. nie ma już obowiązku takiego wezwania przed wniesieniem skargi na akt prawa miejscowego wydany przez organ niezespolonej administracji rządowej.
Uzasadnienie
Zmiana przepisów po 2017 r. wyeliminowała wymóg uprzedniego wezwania do usunięcia naruszenia prawa jako warunek dopuszczalności skargi na akty prawa miejscowego wydane przez organy niezespolonej administracji rządowej.
Czy utworzenie rezerwatu przyrody, z wyłączeniem niektórych gruntów prywatnych i gminnych znajdujących się w jego granicach, stanowi naruszenie prawa własności?
Odpowiedź sądu
WSA uznał, że tak, nadmiernie ingeruje w prawa własności. NSA nie rozstrzygnął tej kwestii merytorycznie, skupiając się na procedurze oceny legitymacji skarżących.
Uzasadnienie
WSA uznał wyłączenie gruntów za fikcję pozwalającą ominąć procedurę wywłaszczeniową i pozbawiającą właścicieli swobody dysponowania nieruchomościami. NSA nie odniósł się do tej argumentacji ze względu na konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez WSA.
Przepisy (10)
Główne
p.p.s.a. art. 58 § ust. 1 pkt 5a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd odrzuca skargę, jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego.
u.o.p. art. 13 § ust. 3
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Uznanie za rezerwat przyrody następuje w formie zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska.
ustawa o wojewodzie art. 63 § ust. 1
Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie
Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone przepisem aktu prawa miejscowego, wydanym przez wojewodę lub organ niezespolonej administracji rządowej, w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć przepis do sądu administracyjnego.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. wskazanie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa.
p.p.s.a. art. 58 § ust. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd odrzuca skargę, jeżeli jej wniesienie jest niedopuszczalne z innych przyczyn, aniżeli przyczyny wymienione w art. 58 § 1 pkt 1-5a p.p.s.a.
p.p.s.a. art. 52 § ust. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie.
p.p.s.a. art. 52 § ust. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie.
k.c. art. 140
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Właściciel ponosi ciężary związane z własnością i ponosi odpowiedzialność za utrzymanie nieruchomości w należytym stanie.
p.o.ś. art. 129
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony Środowiska
Właściciel nieruchomości, której sposób korzystania został w wyniku wprowadzenia ograniczeń w związku z ochroną środowiska istotnie ograniczony, może żądać wykupienia nieruchomości lub jej części.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwa ocena legitymacji procesowej skarżących przez WSA, co stanowi naruszenie art. 58 § 1 pkt 5a i art. 141 § 4 p.p.s.a.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (brak wezwania do usunięcia naruszenia prawa) nie został uwzględniony.
Godne uwagi sformułowania
Sąd odrzuca skargę, jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt [...] nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego. • Interes ten powinien być konkretny i realny, znajdujący bezpośrednie i jasne odzwierciedlenie w przepisie prawa, przekładający się na stwierdzenie, że poprzez określoną regulację w uchwale, w tym przypadku w zarządzeniu, nastąpi konkretne oddziaływanie na sytuację prawną skarżącego poprzez pogorszenie jego sytuacji prawnej lub powstanie nowych obowiązków. • Oddziaływanie to musi być rzeczywiste, a nie potencjalne, a więc nie wystarczy twierdzenie, że może ono wystąpić w przyszłości.
Skład orzekający
Teresa Zyglewska
przewodniczący sprawozdawca
Artur Kuś
sędzia
Maciej Kobak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty wnoszenia skarg na akty prawa miejscowego, w szczególności ocena legitymacji procesowej skarżących (interesu prawnego lub uprawnienia) w sprawach dotyczących ochrony środowiska i tworzenia rezerwatów przyrody."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z oceną legitymacji procesowej w kontekście zmian przepisów po 2017 roku oraz interpretacji art. 63 ust. 1 ustawy o wojewodzie. Konieczność indywidualnej oceny interesu prawnego w każdej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony przyrody i prawa własności, a rozstrzygnięcie NSA skupia się na kluczowych kwestiach proceduralnych dotyczących legitymacji procesowej, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.
“Kluczowa decyzja NSA: Jak prawidłowo wykazać interes prawny w sporach o ochronę przyrody?”
Sektor
ochrona środowiska
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.