III OSK 1315/25

III OSK 1315/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 2086/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-04-08
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1251
art. 82 ust.1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Krzysztof Poseniak po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 2086/24 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej postanawia: uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 2086/24 oddalił skargę A. S. (dalej skarżący) na decyzję Prezesa Rady Ministrów (dalej organ) z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Pojęcie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" ma charakter niedookreślony, w konsekwencji czego uznanie spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia specjalnego ustawodawca pozostawił organowi stosującemu ten przepis. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym określenie szczególnie uzasadnionego przypadku należy łączyć z wybitnymi zasługami w dziedzinie zawodowej, artystycznej, społecznej lub politycznej albo z wystąpieniem zdarzenia losowego charakteryzującego się nadzwyczajnością. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 października 2006 r., sygn. P 38/05 wskazał, że celem wprowadzenia możliwości przyznania świadczenia specjalnego jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, jak również niepowtarzalne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność, a często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni zasadne. Inną przesłanką uzasadniającą zastosowanie omawianej instytucji jest wystąpienie szczególnych zdarzeń losowych. Sytuacja bytowa jest brana pod uwagę, lecz nie stanowi jedynej przesłanki uzasadniającej przyznanie świadczenia specjalnego.
Oceniając przebieg postępowania Sąd uznał, że jako bezzasadny jawi się zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego. Według Sądu udokumentowane podejmowanie przez skarżącego aktywności obywatelskiej mimo ciężkiego stanu zdrowia zasługuje na uznanie, jednakże nie sposób uznać tej działalności za unikatową w skali całego kraju. Również wykazane przez skarżącego schorzenia nie poddają się interpretacji jako szczególne zdarzenie losowe uzasadniające przyznanie świadczenia specjalnego, co organ dostatecznie szczegółowo wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego, a ramy tego uznania nie zostały przez organ przekroczone. Okoliczności faktyczne ustalone przez organ nie budzą wątpliwości, rozważone zostały w kontekście przesłanek wynikających z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w związku z czym brak jest podstaw do podważenia stanowiska organu.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niniejszej sprawie organ prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne, właściwie zastosowawszy przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) zwanej dalej K.p.a. Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ w toku postępowania wziął pod uwagę prawidłowo zabrane dowody, a także w sposób wszechstronny i jednoznaczny wyjaśnił, dlaczego w niniejszej sprawie odmówił skarżącemu przyznania świadczenia specjalnego. Jak wyjaśnił NSA w wyroku z 25 września 2020 r. sygn. akt III GSK 795/18, wynikający z art. 77 § 1 K.p.a. nakaz zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ szczegółowo uzasadnił przyjęte rozstrzygnięcie, kierując się imperatywami zawartymi w art. 107 § 3 K.p.a.
Końcowo Sąd pierwszej instancji stwierdził, że należy podkreślić, że świadczenie specjalne nie ma charakteru zastępczego, co oznacza, że nie może być przyznane jedynie z powodu braku zabezpieczenia społecznego. Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wcześniej wyroku wskazał, że przedmiotowe świadczenie nie zostało przewidziane dla sytuacji, w której osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w trybie zwyczajnym nie są w stanie podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych przypadków przewidziane są inne instytucje, w tym świadczenia w drodze wyjątku, o których stanowi art. 83 ust. 1-2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A. S., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1) na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu, który miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zaistniał szczególny przypadek dający podstawę do przyznania przez Prezesa Rady Ministrów renty specjalnej, podczas gdy w ocenie skarżącego spełnia on wszelkie przesłanki uprawniające do przyznania mu powyższego świadczenia;
2) naruszenie przepisów postępowania poprzez wyciągnięcie błędnych wniosków na podstawie zebranego materiału dowodowego i wydanie przez to niekorzystnego wyroku wobec skarżącego, co miało wpływ na wynik sprawy, tj.
- art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie, przejawiające się zaniechaniem podjęcia jakichkolwiek czynności dowodowych w celu wyjaśnienia istotnej kwestii, tj. stanowiska skarżącego oraz zasadności jego wniosku, w sytuacji, gdy sytuacja osobista i zdrowotna skarżącego przemawia za przyznaniem mu wnioskowanej renty specjalnej;
- art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez błędne przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że skarżący nie wykazał jednej z przesłanek przyznania świadczenia w postaci istnienia szczególnego zdarzenia losowego, podczas gdy sytuacja zdrowotna i ograniczenia z tego wynikające niewątpliwie stanowią zdarzenie nadzwyczajne, niezależne od skarżącego.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi w całości, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji. Ponieważ skarżący nie jest w chwili obecnej w stanie ponieść wydatku związanego z uiszczeniem opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, zwrócono się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jednocześnie wniesiono o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte w całości, ani w części, a także wyznaczenie rozprawy celem rozpoznania skargi kasacyjnej, przy jednoczesnym zapewnieniu skarżącemu możliwości czynnego udziału w sprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a.
W tej sprawie zachodzi przesłanka do odrzucenia skargi wniesionej do Sądu pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 189 P.p.s.a. jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Jak wynika z uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r. sygn. II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010/3/40, w świetle art. 183 § 1 oraz art. 134 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. jest dopuszczalne zastosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu art. 189 tej ustawy poprzez uchylenie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i odrzucenie skargi, niezależnie od zarzutów podniesionych w samej skardze kasacyjnej.
Z akt sprawy wynika, że decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] została doręczona bezpośrednio skarżącemu A. S. w dniu 13 lutego 2024 r. (akta administracyjne, karta nr 61). Doręczenie to było skuteczne, co wynika z pocztowego potwierdzenia odbioru. Skarżący nie miał na datę doręczenia ww. decyzji ustanowionego pełnomocnika. Termin do wniesienia od tej decyzji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie mijał w dniu 14 marca 2024 r. (czwartek). W tym terminie skarżący nie wniósł skargi na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r.
W aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącego A. S. z dnia 27 lutego 2024 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (akta administracyjne, karta nr 63). Tak złożony wniosek nie zastępuje samej skargi, ponieważ z jego treści nie wynika, aby strona ta w jakikolwiek sposób skarżyła decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r. Także kolejny wniosek skarżącego A. S. z dnia 28 lutego 2024 r. dotyczy jedynie uzupełnienia jego wniosku z dnia 27 lutego 2024 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy (akta sądowe, karta nr 10). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 12 marca 2024 r. sygn. akt II SPP/Wa 49/24 przyznał A. S. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wykonując to postanowienie Okręgowa Rada Adwokacka w dniu 19 marca 2024 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu dla A. S. w osobie adwokata L. W. (akta sądowe, karta nr 25). W aktach sprawy znajduje się także wniosek skarżącego z dnia 26 lutego 2024 r. dotyczący przyznania prawa pomocy (akta sądowe, karta nr 49).
Wyznaczony w tej sprawie w dniu 19 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego adwokat L. W. pismem z dnia 25 czerwca 2024 r. podtrzymał skargę skarżącego A. S. (akta sądowe, karta nr 29), jednakże kolejnym pismem z dnia 1 sierpnia 2024 r. oświadczył, że nie została wniesiona żadna skarga na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r. (akta sądowe, karta nr 65). Na skutek prośby ww. pełnomocnika z dnia 16 września 2024 r., w dniu 15 października 2024 r. została mu doręczona kopia decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r. (akta administracyjne, karty nr 69-73). Skarga zaś została wniesiona dopiero w dniu 14 listopada 2024 r.
W opisanym stanie faktycznym sprawy nie budzi żadnych wątpliwości, że skuteczne doręczenie A. S. decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] nastąpiło w dniu 13 lutego 2024 r. W tym czasie strona ta nie miała ustanowionego pełnomocnika. Trzydziestodniowy termin wynikający wprost z art. 53 § 1 P.p.s.a. do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego rozpoczął swój bieg z dniem 14 lutego 2024 r. i do dnia jego upływu (tj. do 15 marca 2024 r.) nie został w tej sprawie zawieszony ani przerwany. Żadne z pism skarżącego sporządzone do dnia 15 marca 2024 r. nie mogło być uznane za skargę. Także doręczenie dopiero w dniu 15 października 2024 r. pełnomocnikowi skarżącego kopii ww. decyzji nie otwierało nowego terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący składał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Wniesienie w okolicznościach tej sprawy w dniu 15 listopada 2024 r. skargi na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] doręczoną skutecznie stronie w dniu 13 lutego 2024 r. nastąpiło po upływie 30-dniowego terminu. Tym samym stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie miał obowiązek odrzucić w tej sprawie skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Ponieważ Sąd pierwszej instancji skargi tej nie odrzucił, to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie powołanego już art. 189 P.p.s.a. postanowieniem uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę na ww. decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r.
Uchylając zaskarżony wyrok i odrzucając skargę Naczelny Sąd Administracyjny nie przeprowadza kontroli zaskarżonego orzeczenia w zakresie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.
Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej z urzędu na rzecz pełnomocnika skarżącego kasacyjnie nie podlega rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Właściwym sądem do orzekania w zakresie przyznania wynagrodzenia należnego od Skarbu Państwa dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną jest wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 P.p.s.a.