III OSK 1286/24

III OSK 1286/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Po 662/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-02-07
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 59
art. 32 ust. 6 i art. 39 i 39a
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Burmistrza Gminy G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Po 662/23 w sprawie ze skargi R.Ł. na czynność Burmistrza Gminy G. z dnia [...] września 2023 r., nr [...] w przedmiocie dowozu dziecka do szkoły oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 7 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Po 662/23, po rozpoznaniu skargi R.Ł. (dalej: "skarżący") na czynność Burmistrza Gminy G. (dalej: "Burmistrz" lub "organ") z dnia [...] września 2023 r., nr [...], w przedmiocie dowozu dziecka do szkoły: stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności (pkt 1) oraz zasądził od organu na skarżącego kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych (pkt 2).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Skarżący pismem z dnia [...] września 2023 r. zwrócił się do Burmistrza Gminy G. z wnioskiem o zapewnienie bezpłatnego dowozu niepełnosprawnego syna S.Ł. do ośrodka, załączając do wniosku orzeczenie nr [...] z dnia [...] września 2023 r.,
o potrzebie kształcenia specjalnego.
W odpowiedzi z dnia 28 września 2023 r. organ poinformował skarżącego, że Gmina nie dysponuje już wolnymi miejscami w busach. Powołując się na art. 39 i 39a ustawy z dnia 14 czerwca 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r., poz. 900 ze. zm., dalej: "ustawa Prawo oświatowe") Burmistrz zaproponował skarżącemu zwrot kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka oraz jego opiekuna.
Pismem z dnia 13 października 2023 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą czynność, zarzucając organowi bezprawne uchylanie się od prawnego obowiązku wynikającego wprost z ustawy. Prawo oświatowe, tj. obowiązku gminy zapewnienia dzieciom i młodzieży bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym. Skarżący zaznaczył, że jako rodzice nie mają możliwości samodzielnego dowożenia i odwożenia syna do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w K. przy ulicy [...]. Podkreślił, iż jest jedynym żywicielem rodziny, a żona mimo, że nie pracuje, to po pierwsze również jest osobą niepełnosprawną ze znacznym stopniem niepełnosprawności po poważnej operacji ratującej życie, a po drugie nie posiada nawet prawa jazdy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i wskazując, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków transportu, umożliwiających zorganizowanie dowozu dziecka do szkoły.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przywołanym powyżej wyrokiem, na podstawie art. 146 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), uwzględnił skargę uznając, iż zaskarżona czynność została podjęta bez prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego, to jest art. 39 ust. 4 i art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że obowiązek zapewnienia przez gminę przewozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły wynika z art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe i jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji RP). Stosownie natomiast do art. 39a ww. ustawy, normującego sposób realizacji obowiązku dowozu niepełnosprawnych dzieci do placówek oświatowych, jak stanowi ustęp 1 - obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Z powyższego należy przyjąć, że oświadczenie rodziców niepełnosprawnego dziecka w kwestii dowozu tego dziecka do ośrodka szkolno-wychowawczego wiąże organ gminy w tym znaczeniu, że jeżeli sami rodzice wyrażają zamiar dowożenia dziecka do ośrodka, to organ wykonawczy gminy nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna. W przeciwnym przypadku – jeżeli rodzice dziecka nie zgłaszają takiego zamiaru – oznacza to, że obowiązkiem gminy jest we własnym zakresie zorganizowanie dowozu niepełnosprawnego dziecka oraz zapewnienie mu opieki. Gmina nie może przenieść dowolnie swego obowiązku na rodziców (opiekunów) dziecka niepełnosprawnego bez ich zgody, nawet za zwrotem kosztów.
Konkludując Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro w świetle obowiązujących rozwiązań prawnych żądanie skarżącego dotyczące dowozu jego dziecka wraz z zapewnieniem opieki do wskazanej przez niego placówki oświatowej powinno zostać uwzględnione, to w konsekwencji oznacza, że organ powinien podjąć działania zmierzające do zapewnienia faktycznej realizacji ciążącej na gminie omawianej powinności zapewnienia bezpłatnego transportu dziecka skarżącego według jej wyboru. Ustawodawca nie przewidział, by gmina była zwolniona z tego obowiązku ze względu na ponoszone koszty finansowe, kwestie organizacyjne czy techniczne. Tego rodzaju okoliczności nie stanowią przesłanek prawnych, nie wynikają bowiem z ustawowych treści normatywnych.
Na powyższe rozstrzygnięcie Burmistrz wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:
przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez:
a) naruszenie art. 151 p.p.s.a. i art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. w zw. art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż Gmina G. powinna zapewnić niepełnosprawnemu dziecku skarżącego bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w K., podczas gdy Gmina wywiązała się z przepisów nałożonych na nią na mocy ustawy Prawo oświatowe, proponując rodzicom zwrot kosztów przewozu dziecka oraz jego opiekuna według kryteriów określonych w ustawie;
b) naruszenie art. 151 p.p.s.a. i art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. w zw. z art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, poprzez przyjęcie, iż zwrot kosztów przewozu dziecka oraz jego opiekuna rodzicom ucznia niepełnosprawnego nie stanowi realizacji obowiązku nałożonego na Gminę;
2. przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 151 p.p.s.a. i art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i 2 pkt 4 p.p.s.a., poprzez niedokonanie przez Sąd prawidłowej kontroli zaskarżonej czynności i uznanie bezskuteczności zaskarżonej czynności.
Wobec powyższych zarzutów kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz na zasadzie art. 188 p.p.s.a. rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu. Dodatkowo kasator wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zrzekł się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a skarżący nie zażądał jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skarga kasacyjna w niniejszej sprawie podlegała rozpoznaniu w granicach przytoczonych w niej podstaw.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. W niniejszej sprawie zostały postawione zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również zarzuty naruszenia prawa materialnego.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. w związku z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, należy podnieść, że art. 151 p.p.s.a. nie znajdował w niniejszej sprawie zastosowania, gdyż skarga została uwzględniona, a przepis ten znajduje zastosowanie w przypadku oddalenia skargi. Nie znajdował również zastosowania art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a., który określa kompetencje sądu administracyjnego w fazie wyrokowania w sprawie ze skargi na decyzję lub postanowienie. Przedmiotem skargi była natomiast czynność organu w przedmiocie dowozu dziecka do szkoły.
Zgodnie z brzmieniem art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia.
Niewątpliwie celem art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe jest pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi trwa dłużej, niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością (zob. wyrok NSA z 30 października 2020 r., I OSK 1087/20).
Zgodnie z art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe obowiązek, o którym mowa w art. 39 ust. 4 ustawy, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców.
Z powyższej regulacji wynika, że obowiązek wynikający z art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe gmina może spełniać poprzez organizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców - co następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), a rodzicami takiego dziecka, przy czym zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wskazanego w ustawie wzoru (art. 39a ustawy Prawo oświatowe). O ile przez zawarcie umowy z rodzicami dziecka gmina może "zwolnić" się z realizacji tego obowiązku w formie organizowania we własnym zakresie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów, o tyle gmina nie może zmusić rodziców dziecka do zawarcia takiej umowy, czy też narzucić taką formę realizacji nałożonego na nią obowiązku.
Już na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 750) przyjmowano, że o wyborze sposobu dowozu dziecka do szkoły lub innej placówki przede wszystkim decydują jego rodzice, a nie gmina.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lutego 2011 r. (III CZP 133/10, OSNC 2011/10/111) wyraźnie wskazał, że obowiązek obejmujący albo zorganizowanie przez gminę bezpłatnego dowozu albo też zwrot na podstawie umowy kosztów dowozu dziecka przez rodziców ma charakter alternatywny i wybór jednego z tych obowiązków należy nie do gminy, ale do rodziców. Tym samym nawet gdyby gmina zorganizowała bezpłatny transport i opiekę dla dziecka w zakresie dowozu do szkoły, to i tak rodzice mogliby wybrać dowożenie swojego dziecka we własnym zakresie. Pogląd ten jest aktualny także na podstawie obecnie obowiązującej ustawy Prawo oświatowe (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 2021 r., III OSK 3069/21; wyrok NSA z 13 maja 2022 r., III OSK 4435/21).
Podnoszona przez stronę skarżącą kasacyjnie kwestia obciążeń finansowych Gminy G. związana z zapewnieniem innego sposobu dowozu dziecka do szkoły niż poprzez zwrot kosztów dowożenia dziecka przez rodziców we własnym zakresie nie może być traktowana jako priorytetowa. W tej sprawie przede wszystkim Gmina powinna kierować się dobrem dziecka (ucznia) niepełnosprawnego poprzez umożliwienie mu dowozu do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w K. w sposób zgodny z wyborem dokonanym przez rodziców dziecka.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy, a Sąd pierwszej instancji nie dokonał błędnej wykładni ani art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe, ani art. 39a ust. 1 tej ustawy.
W konsekwencji niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 146 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i 2 pkt 4 p.p.s.a., częściowo z powodów już wyżej wskazanych, jak również z tej przyczyny, że wskazane regulacje mają charakter wynikowy. Zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji przepisów określających kompetencje sądu w fazie wyrokowania jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniały (bądź nie zaistniały) okoliczności umożliwiające wyrokowanie na jego podstawie.
Mając na uwadze powyższe wywody, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.