III KK 389/24

SN
III KK 389/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 października 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)
‎
SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)
‎
SSN Kazimierz Klugiewicz
w sprawie
J.R.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 16 października 2024 r. kasacji Prokuratora Generalnego
od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie
z dnia 4 lipca 2023 r., II K 484/23/N
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie do ponownego rozpoznania.
Małgorzata Gierszon                       Jerzy Grubba                    Kazimierz Klugiewicz
Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie w dniu 4 lipca 2023 r., pod sygn. akt II K 484/23/N, wydał wyrok nakazowy wobec J. R. , wskazując w komparycji orzeczenia, iż wymieniony został oskarżony o to, że w dniu 23 marca 2022 r. w K. wbrew przepisom ustawy, posiadał środek odurzający w postaci ziela konopi innych niż włókniste o wadze 3,15 grama netto oraz substancję psychotropową w postaci 4-chlorometkatynonu (4-CMC) o wadze 51 grama netto, tj. o czyn z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Sąd uznał go za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia, stanowiącego występek z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i za to na mocy art. 62 ust. 1 przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. wymierzył mu karę 6 (sześciu) miesięcy ograniczenia wolności, zobowiązując go na mocy art. 35 § 1 k.k. do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Następnie, na mocy art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 5 k.k. zobowiązał oskarżonego do powstrzymania się od używania środk
ó
w odurzających; a na mocy art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. z 2016 r. poz. 224) orzekł wobec oskarżonego przepadek poprzez zniszczenie dowod
ó
w rzeczowych.
Wobec braku sprzeciwu uprawnionych stron - wskazany wyrok nakazowy uprawomocnił się w dniu 2 sierpnia 2023 r. (k. 86).
Wyrok został w całości zaskarżony przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego. W kasacji zarzucono rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepis
ó
w prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k.. poprzez wydanie wobec J. R.  wyroku w postępowaniu nakazowym i uznanie go za winnego popełnienia zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu, kwalifikowanego z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, pomimo braku sp
ó
jności pomiędzy zarzutem aktu oskarżenia a postanowieniem o przedstawieniu zarzut
ó
w, w konsekwencji czego okoliczności czynu, czas jego popełnienia i wina oskarżonego, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, budziły wątpliwości, co powodował
o,
że zastosowanie trybu nakazowego było niedopuszczalne. W związku z tym zarzutem skarżący wni
ó
sł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka została uwzględniona.
Stosownie do treści art. 500 § 1 i 3 k.p.k. możliwość wydania wyroku nakazowego istnieje w przypadku, gdy materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala na stwierdzenie, że okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości. Dla wydania orzeczenia w trybie nakazowym wymagane jest osią
gni
ęcie przez sąd, w oparciu o zebrane w dochodzeniu dowody, dostatecznego stopnia pewności w zakresie okoliczności popełnienia czynu przestępnego i winy oskarżonego. Brak wątpliwości dotyczy zar
ó
wno sprawstwa danego czynu, w tym wszystkich okoliczności mających wpływ na dokonanie właściwej oceny prawnej czynu, jak i winy oskarżonego, z uwzględnieniem jego wyjaśnień. W przeciwnym wypadku koniecznym jest rozpoznanie sprawy na rozprawie głównej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 marca 2016 r., sygn. akt IV KK 377/15, LEX nr 2002528; z dnia 23 lutego 2021 r., sygn. akt IV KK 186/20, LEX nr 3174817; z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt II KK 442/22, LEX nr 3521331; z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt V KK 555/22. LEX nr 3526777; z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt II KK 203/24, LEX nr 3730060).
Przesłanka braku wątpliwości obejmuje nie tylko ustalenia w zakresie sprawstwa czynu, ale wszelkich okoliczności mających wpływ na dokonanie jego właściwej oceny prawnej. Postępowanie nakazowe jest instytucją prawa karnego procesowego, kt
ó
rej stosowanie zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadk
ó
w, to znaczy takich, w kt
ó
rych zebrany materiał dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych istotnych zastrzeżeń, tak co do zasadniczych kwestii, jak realizacja przez oskarżonego wszystkich znamion zarzuconego mu czynu, wymienionych w konkretnym przepisie typizującym dane przestępstwo, a także realizacji pozostałych warunk
ó
w odpowiedzialności karnej, ujętych w częś
ci og
ó
lnej Kodeksu karnego (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 sierpnia 2022 r.. sygn. akt II KK 14/22, LEX nr 3483025; z dnia 23 lutego 2021 r.. sygn. akt IV KK 186/20. LEX nr 3174817; z dnia 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt V KK 374/20. LEX nr 3170925; z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt II KK 160/16. LEX nr 2109511).
Analiza akt rozpoznawanej sprawy pozwala wnioskować, że powyższe warunki do procedowania w trybie nakazowym nie zostały w niej speł
nione. Zaistnia
ły  w niej bowiem wątpliwości prawne, jak i faktyczne, kt
ó
re winny skutkować uznaniem, iż  tryb nakazowy nie był dopuszczalny.
Przede wszystkim
S
ąd Rejonowy - z uchybieniem regulacji zawartej w dyspozycji art. 337 § 1 k.p.k. w zw. z art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k. – nieprawidłowo dokonał wstępnej kontroli wymog
ó
w formalnych aktu oskarżenia, w wyniku czego nie dostrzegł konieczności jego zwr
ó
cenia oskarżycielowi, pomimo braku sp
ó
jności pomiędzy zarzutem aktu oskarżenia (k. 75-76) a postanowieniem o przedstawieniu zarzut
ó
w (k. 22), w konsekwencji czego wszczęte w tej sprawie dochodzenie i przedstawiony w jego toku zarzut dotyczył innego czynu niż ten, o popełnienie kt
ó
rego J. R. został finalnie oskarżony, a następnie skazany. Nie ulega przy tym wątpliwoś
ci,
że jednym z warunk
ó
w formalnych aktu oskarżenia, wynikających z przepisu art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k. jest dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutk
ó
w, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody.
W orzecznictwie podkreś
la si
ę r
ó
wnież, że z treści art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k. wynika obowiązek zharmonizowania zarzutu aktu oskarżenia z postanowieniem o przedstawieniu zarzut
ó
w w tym sensie, że w obu tych dokumentach procesowych chodzić musi o ten sam czyn. Brak natomiast takiej sp
ó
jności stanowi wadę formalną, kt
ó
rej usunięcie następuje w trybie określonym w art. 337 k.p.k. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2011 r., II KK 228/10. KZS 2011/7-8. poz. 37; z dnia 4 października 2013 r., III KK 158/13. OSNKW 2014/3, poz. 19).
Tymczasem postanowieniem z dnia 18 stycznia 2023 r. zarzucono J. R. , że w dniu 18 stycznia 2023 r. w K. na os.[…]. oraz w miejscu swojego zamieszkania na Os. […] posiadał wbrew przepisom ustawy środki odurzające w postaci konopi ziele innych niż włókniste o wadze 19,20 grama netto oraz mefedron o wadze 3,20 grama netto, tj. czyn z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (k. 22).
Opis powyższego czynu, do popełnienia kt
ó
rego oskarżony J. R. się przyznał (k. 26-27). koresponduje z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci m.in.: protokołu przeszukania osoby (k. 6-8). protokołu przeszukania lokalu mieszkalnego (k. 10-12). protokołu przesłuchania świadka - funkcjonariusza, kt
ó
ry dokonał zatrzymania oskarżonego (k. 17-18), protokołu oględzin zabezpieczonych środk
ó
w odurzających (k. 34-35) oraz opinii wydanej w zakresie badań fizykochemicznych (k. 40-54).
W akcie oskarżenia J. R.  zarzucono natomiast, że w dniu 23 marca 2022 r. w K., wbrew przepisom ustawy, posiadał środek odurzający w postaci ziela konopi innych niż włókniste o wadze 3,15 grama netto oraz substancję psychotropową w postaci 4-chlorometkatynonu (4-CMC) o wadze 1,51 grama netto, tj. o czyn z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (k. 75-76).
Por
ó
wnanie opis
ó
w czyn
ó
w zarzucanych J. R.  w postanowieniu o przedstawieniu zarzut
ó
w oraz w akcie oskarżenia wskazuje, że nie są
one sp
ó
jne co do czasu, a także okoliczności czynu, odnoszących się
do ilo
ści i jakoś
ci
środk
ó
w, kt
ó
re wymieniony faktycznie posiadał, przy czym nieprawidłowy jest - jak wynika niewątpliwie z zebranego materiału dowodowego - opis czynu zabronionego wskazany w akcie oskarżenia.
Fakt niedotrzymania, wymaganej treścią art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k., dokładności w sporządzeniu aktu oskarżenia i wskazanie w jego treści zdarzenia, kt
ó
re w istocie pozostawało poza strefą
post
ępowania toczącego się przeciwko oskarżonemu, nie zwalniał Są
du
meriti
z
obowiązku weryfikacji przesłanek określonych w dyspozycji art. 500 § 3 k.p.k., a mianowicie ustalenia, czy na podstawie zebranych dowod
ó
w okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości. Zaniechanie powyższego, wbrew treści przywołanych powyżej przepis
ó
w, doprowadziło do sytuacji, w kt
ó
rej Sąd Rejonowy rozstrzygnął w istocie o innym czynie niż ten. kt
ó
ry faktycznie stanowił przedmiot postępowania przygotowawczego. O tym. że Sąd Rejonowy nierzetelnie zapoznał się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym świadczy r
ó
wnież treść rozstrzygnięcia w przedmiocie przepadku, kt
ó
ry' został orzeczony w odniesieniu do substancji psychotropowych, kt
ó
re nie stanowiły dowod
ó
w rzeczowych w niniejszym postępowaniu.
Zaznaczyć przy tym należy, że w analizowanej sprawie nie doszło do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, określonej w dyspozycji art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., albowiem akt oskarżenia został wniesiony przez uprawniony podmiot oraz orzeczono
de facto
o czynie zawartym w akcie oskarżenia, przy czym zasadniczo odmiennym od opisanego w postanowieniu o przedstawieniu zarzutu (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt IV KK 52/16. LEX nr 2056887 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II KK 73/14, LEX nr 1460977).
Bezspornym jest, iż opisane uchybienie Są
du
meriti
oraz przedstawione powyżej zaszłości, sprowadzające się do nieprawidłowej wstępnej kontroli wymog
ó
w formalnych aktu oskarżenia, miały istotny wpływ na treść wyroku nakazowego, albowiem skutkowały skazaniem oskarżonego J. R.  za czyn, kt
ó
ry nie był objęty zakresem uprzednio przeprowadzonego postępowania przygotowawczego. Skazanie za inne czyny niż zarzucane powoduje, że w takiej sytuacji wyrok jest zawsze niekorzystny dla oskarżonego, albowiem dochodzi do skazania za czyny, kt
ó
re nie były przedmiotem oskarżenia, natomiast brak jest rozstrzygnię
cia s
ądu co do czyn
ó
w zarzucanych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2010 r., sygn. akt V KK 229/10, LEX nr 621355; por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2014 r„ sygn. akt V KK 25/14. LEX nr 1444468; z dnia 19 marca 2019 r„ sygn. akt IV KK 58/19, LEX nr 2636221).
Mając zarazem na względzie fakt, iż czyn opisany w postanowieniu o przedstawieniu J. R.  zarzutu odnosi się do znacznie większej iloś
ci
środka odurzającego w postaci ziela konopi innych niż włókniste, a mianowicie 19.20 gram netto (zamiast wadliwie przypisanych 3.15 gram netto) oraz innego rodzaju substancji psychoaktywnej, a mianowicie 3,2 gram netto mefedronu (zamiast wadliwe przypisanych 1.51 gram netto chlorometkatynonu (4-CMC). uwzględniając zarazem wnioski zawarte w opinii sporządzonej z zakresu badań fizykochemicznych, a w szczeg
ó
lności wyliczenie pełnowartościowych porcji handlowych oraz odurzających narkotyk
ó
w (k. 53-54) stwierdzić
nale
ży, iż w ramach ponownego rozpoznania sprawy zachowanie oskarżonego winno zostać poddane karnoprawnej ocenie r
ó
wnież przez pryzmat znamion występku z art. 62 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, co uzasadnia określenie, na niekorzyść oskarżonego, kierunku nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[J.J.]
[ał]
Małgorzata Gierszon      Jerzy Grubba     Kazimierz Klugiewicz