III KK 338/26
POSTANOWIENIE
Dnia 24 września 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Stanisław Stankiewicz
w sprawie W.M.in.
o czyn z art. 216 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 września 2026 r.,
wniosku oskarżyciela prywatnego S.P. o wyłączenie sędziego
Sądu Najwyższego M.P.
od rozpoznania sprawy o sygn. akt III KK 338/26,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
nie uwzględnić wniosku.
UZASADNIENIE
Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 16 lipca 2025 r.,
sygn. akt IX Ka 334/25, zmieniający wyrok Sądu Rejonowego w Starachowicach z
dnia 29 listopada 2024 r., sygn. akt II K 451/22, został zaskarżony kasacją przez
pełnomocnika oskarżyciela prywatnego S.P. Sprawa ta została zarejestrowana pod
sygn.. akt III KK 338/26 i zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego
pracą Izby Karnej, została przydzielona do rozpoznania SSN M.P.
Oskarżyciel prywatny S.P. złożył osobisty wniosek - na podstawie art. 41
k.p.k. - o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego M.P. od udziału w sprawie III KK
338/26, „z uwagi na okoliczności, które wywołują uzasadnione wątpliwości co do
III KK 338/26
2
jego bezstronności” (k. 29-32 akt SN). Z treści tego pisma procesowego wynika, że
oskarżyciel
prywatny
wiąże
okoliczność
wywołującą
wątpliwość
co
do
bezstronności sędziego z uprzednim wydaniem przez SSN M.P. orzeczenia w
sprawie III KO 78/23, tj. postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2023 r.,
w przedmiocie nie uwzględnienia wniosku Sądu Rejonowego w Starachowicach o
przekazanie sprawy o sygn. akt II K 451/22 innemu sądowi równorzędnemu, w
trybie art. 37 k.p.k. Zdaniem autora wniosku, zajęcie przez sędziego określonego
stanowiska w tej wcześniej rozpatrywanej sprawie, która „ma ścisły i nierozerwalny
związek ze sprawą aktualnie rozpatrywaną” o sygn. akt III KK 338/26, „może
spowodować, iż w odczuciu przeciętnego obserwatora ujawni się pogląd co do
braku jego bezstronności w danej sprawie”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o wyłączenie sędziego, złożony przez oskarżyciela prywatnego
S.P., nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnieć należy, ze instytucja wyłączenia sędziego, zarówno
z mocy prawa – iudex inhabilis (art. 40 k.p.k.), jak i na wniosek – iudex suspectus
(art. 41 k.p.k.), służy realizacji dyrektywy wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,
jak i w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,
a także w art. 4 k.p.k., zgodnie z którą organy procesowego powinny zachować
obiektywny, bez żadnych uprzedzeń stosunek do sprawy i uczestników
postępowania sądowego. Sędzia podlega wyłączeniu z urzędu w ściśle
określonych sytuacjach przewidzianych w art. 40 k.p.k. (iudex inhabilis). Nadto
zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego
rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w
danej sprawie (iudex suspectus). W orzecznictwie i doktrynie przyjęto, że należy ją
rozumieć jako obiektywną bezstronność sędziego, jak i jego bezstronność w
odbiorze zewnętrznym, opartą na zobiektywizowanych przesłankach i analizowaną
przez odwołanie się do oceny sytuacji dokonanej przez przeciętego, rozsądnie
rozumującego obserwatora procesu, który nie jest osobiście zainteresowany jego
wynikiem (zob. wyroki TK; z 27 stycznia 1999 r., K 1/98, OTK-A 1999, z. 1, poz. 3; z
20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, z. 7, poz.67; uchwała SN z 26 kwietnia
III KK 338/26
3
2007 r., I KZP 9/07, OSNKW 2007, z. 5, poz. 39; wyrok SN z 8 stycznia 2009 r., III
KK 257/08; postanowienie SN z 5 listopada 2025 r., III KK 310/25; D. Świecki [red.],
Kodeks postepowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany. LEX/el 2025; J.
Kosonoga, Iudex suspectus w procesie karnym – zagadnienia wybrane [w:] A.
Błachnio-Parzych, J. Jakubowska-Hara, J. Kosonoga, H. Kuczyńska [red.],
Problemy wymiaru sprawiedliwości karnej. Księga jubileuszowa Profesora Jana
Skupińskiego, W-wa 2013, s. 446 i n.). Takie ujęcie art. 41 § 1 k.p.k. oznacza, że
ustawodawca przyczyn wyłączenia sędziego nie wiąże tylko z istnieniem stosunku
osobistego pomiędzy sędzią a jedną ze stron, który mógłby wywołać wątpliwości co
do bezstronności sędziego, ale również z istnieniem okoliczności o charakterze
obiektywnym. Do zastosowania ww. unormowania konieczne jest jednakże
uprawdopodobnienie wystąpienia okoliczności, która z istoty swej ma charakter
zagrażający bezstronności sędziego w ramach zewnętrznie uzasadnionego
przekonania. Przy czym to we wniosku strona powinna przedstawić fakty dotyczące
konkretnego sędziego, które mogłyby w wysokim stopniu uprawdopodobnić, że
orzekając w sprawie może być on stronniczy, chociażby w odbiorze zewnętrznym
wnioskującego (zob. postanowienie SN z 6 września 2018 r., III KO 39/18).
Tymczasem oskarżyciel prywatny nie wskazał żadnej tego rodzaju okoliczności,
która pozwalałaby na uwzględnienie jego wniosku i wyłączenie od rozpoznania
przedmiotowej sprawy kasacyjnej SSN M.P.
Zauważyć wypada, że zgodnie z art. 40 § 1 k.p.k. sędzia jest z mocy ustawy
wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli: brał udział w wydaniu zaskarżonego
orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie (pkt 6), lub brał udział w wydaniu
orzeczenia, które zostało uchylone (pkt 7). Oczywiste jest natomiast, że SSN M.P.
nie brał udziału w wydaniu orzeczenia, które będzie podlegało kontroli kasacyjnej w
sprawie III KK 338/26. Nadto postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie nie jest
również postępowaniem ponownym, w którym ma zapaść orzeczenie w miejsce
wcześniej uchylonego, wydanego przez sędziego, którego wyłączenia domaga się
wnioskodawca. Nie zachodzi również okoliczność określona w art. 40 § 3 k.p.k. W
myśl ww. unormowania, w zakresie istotnym dla niniejszej sprawy, sędzia, który
brał udział w wydaniu orzeczenia zaskarżonego w trybie kasacji, nie może orzekać
co do kasacji. Wyłączenie sędziego uregulowane w tym przepisie dotyczy
III KK 338/26
4
orzekania w postępowaniu kasacyjnym, w jakiejkolwiek jego części i zakresie,
jednak także chodzi w nim o sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia
zaskarżonego kasacją. Przywołanie przez autora wniosku postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 lipca 2023 r., sygn. akt III KO 78/23, nie mogło prowadzić do
jego uwzględnienia, gdyż orzeczenie wydane w trybie art. 37 k.p.k., dotyczyło
przecież innego przedmiotu postępowania - nie uwzględnienia wystąpienia Sądu
Rejonowego w Starachowicach, zawartego w postanowieniu z dnia 19 czerwca
2023 r., sygn. akt II K 451/23, o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości. Zauważyć należy,
że rozpoznanie wniosku sądu właściwego i orzekanie w kwestii przekazania sprawy
w trybie art. 37 k.p.k., nie jest rzecz jasna orzekaniem co do kasacji, zaś zajęte w
takim postępowaniu stanowisko, w żadnej mierze nie przesądza o trafności
podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów i kierunku przyszłego rozstrzygnięcia
w przedmiocie zasadności wniesionego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Z
treści petitum kasacji wynika, że podniesione przez pełnomocnika oskarżyciela
prywatnego zarzuty, afirmują rażące naruszenie przez sąd ad quem prawa
procesowego, mające istotny wpływ na treść orzeczenia zmieniającego wyrok sądu
pierwszej instancji (art. 424 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410
k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k.), zaś żadne z tych
zagadnień - z oczywistych względów - nie było przedmiotem rozstrzygnięcia we
wcześniejszej sprawie III KO 78/23. W uzasadnieniu postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt III KO 78/23, naturalnie nie
dokonano również oceny całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie
II K 451/22, a jedynie podkreślono, że przepis art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątkowy,
dający podstawę do odejścia od właściwości miejscowej sądu, nie podlega on
interpretacji rozszerzającej i stąd o właściwości do rozpoznania sprawy winny
decydować kryteria ustawowe, nie powinna ich dyktować wola stron postępowania,
zaś podważanie autorytetu konkretnego sądu i sędziów - nie może skutkować
zmianą właściwości miejscowej sądu. Słowem, wbrew odmiennym twierdzeniom
wnioskodawcy, z racjonalnych powodów treść ww. postanowienia, wydanego w
trybie art. 37 k.p.k. (sygn. akt III KO 78/23), w ogóle nie mogła odnosić się do
późniejszego orzeczenia sądu ad quem (prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego
III KK 338/26
5
w Kielcach z dnia 16 lipca 2025 r., sygn. akt IX Ka 334/25, zmieniającego wyrok
Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 29 listopada 2024 r., sygn. akt II K
451/22), a zatem nie determinuje tego, czy kasacja wniesiona obecnie przez
pełnomocnika oskarżyciela prywatnego S.P., w przedmiotowej sprawie o sygn. akt
III KK 338/26, zostanie uwzględniona, czy też oddalona.
Jedynie uzupełniająco wskazać należy, że chybione było również odwołanie
się przez autora wniosku do tezy zaprezentowanej w wyroku Sądu Apelacyjnego w
Katowicach z dnia 16 czerwca 2016 r., II AKa 195/16, skoro realia procesowe ww.
sprawy były zdecydowanie odmienne od przedmiotowej sprawy kasacyjnej.
Reasumując, regulacja o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter
wyjątkowy i nie może w żadnym razie zależeć od subiektywnego przeświadczenia
wnioskodawcy. Utrwalenie przekonania co do niezależności sądów i niezawisłości
sędziów sprzeciwia się ich wyłączeniu od rozpoznania spraw bez istotnych,
obiektywnych przyczyn.
Mając na uwadze powyższe względy, uznając wniosek oskarżyciela
prywatnego za bezpodstawny, Sąd Najwyższy orzekł jak w części wstępnej
postanowienia.
[WB]
[a.ł]Pełny tekst orzeczenia
III KK 338/26
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.