III KK 278/25

SN
III KK 278/25
POSTANOWIENIE
Dnia 25 czerwca 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Eugeniusz Wildowicz
‎
SSN Włodzimierz Wróbel
w sprawie
L.Z.
podejrzanego o czyn z art. 191 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu 25 czerwca 2026 r.,
w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść podejrzanego
od postanowienia Sądu Rejonowego w Jaśle
z 30 stycznia 2025 r., sygn. akt II Kp 373/24,
utrzymującego w mocy postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Jaśle
z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt [...] o umorzeniu śledztwa,
uchyla zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle w części utrzymującej w mocy postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Jaśle z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt [...] o umorzeniu śledztwa co do rozstrzygnięcia dotyczącego czynu z art. 191 § 1 k.k. opisanego w punkcie I.
Eugeniusz Wildowicz          Andrzej Tomczyk                  Włodzimierz Wróbel
UZASADNIENIE
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w Jaśle z 27 września 2023 r., zatwierdzonym 29 września 2023 r. przez asesora Prokuratury Rejonowej w Jaśle,
‎
o sygn. akt [...], zostało umorzone, na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 322 k.p.k. i art. 305 § 3 k.p.k., dochodzenie w sprawie zmuszania przemocą R.Z. 8 marca 2023 r. w O., przez L.Z. do określonego zachowania polegającego na przepisaniu domu mieszkalnego i wykonania badań DNA na ojcostwo tj. o przestępstwo określone w art. 191 § 1 k.k. - wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa (k. 38 akt).
Wskutek zażalenia złożonego przez pokrzywdzonego Sąd Rejonowy w Jaśle postanowieniem z 12 lutego 2024 r., sygn. II Kp 220/23, uchylił powyższe postanowienie, wskazując na potrzebę kontynuowania postępowania przygotowawczego w celu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania interweniujących 8 marca 2023 r. policjantów i zabezpieczenia dokumentów wytworzonych w trakcie interwencji, a także przesłuchania innych świadków wskazywanych przez pokrzywdzonego. Sąd nakazał też rozważenie czy nie doszło do realizacji znamion przestępstwa z art. 190a § 1 k.k. i 217 § 1 k.k. (k. 49 -51).
Z uwagi na możliwość zaistnienia przestępstwa z art. 190a § 1 k.k., prokurator 2 kwietnia 2024 r. wszczął w sprawie śledztwo, do którego postanowieniem z 29 kwietnia 2024 r. dołączył sprawę o sygn. akt […] prowadzoną z wniosku R.Z. o naruszenie miru domowego przez L.Z. w okresie od 26 lutego 2024 r. do 27 lutego 2024 r. (odpowiednio: k. 79 i k. 109).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w Jaśle z 23 maja 2024 r., zatwierdzonym 27 maja 2024 r. przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Jaśle, sygn. [...], śledztwo w sprawie zaistniałego w okresie od bliżej nieustalonego dnia września 2022 r. do 8 marca 2022 r. (tak w oryginale – uwaga SN) w O. woj. [...], uporczywego nękania R. i W.Z., poprzez wielokrotne zmuszanie ich do przepisania na rzecz syna należącego do nich domu w T. poprzez wysyłanie wiadomości sms, a także kilkukrotne osobiste odwiedziny, w czasie których stosował wobec nich agresywne słowne namowy, czym wzbudzono u pokrzywdzonych uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia i udręczenia oraz istotnie naruszyło ich prywatność, tj. o czyn z art. 190a § 1 k.k., zostało częściowo umorzone, na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 322 k.p.k. i art. 305 § 3 k.p.k. - wobec braku danych dostatecznie uzasadniających jego podejrzenie (k. 155).
Sąd Rejonowy w Jaśle postanowieniem z 17 września 2024 r., sygn. akt
‎
II Kp 181/24, po rozpoznaniu zażalenia pokrzywdzonego, powyższe postanowienie utrzymał w mocy (k. 195-196 akt śledztwa).
Postanowieniem z 5 czerwca 2024 r., ogłoszonym podejrzanemu 20 września 2024 r., prokurator przedstawił L.Z. zarzuty popełnienia dwóch przestępstw kwalifikowanych z art. 191 § 1 k.k. oraz z art. 193 k.k. (k. 175).
Natomiast postanowieniem z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt [...], Prokurator Prokuratury Rejonowej w Jaśle postanowił umorzyć śledztwo przeciwko L.Z. podejrzanemu o to, że:
I.
8 marca 2023 r. w O., woj. [...], zastosował przemoc fizyczną w stosunku do ojca R.Z., polegającą na duszeniu, szarpaniu i wyrywaniu telefonu, w celu zmuszenia go do przepisania mu należącego do ojca domu, znajdującego się w miejscowości Trzcinica i wykonania testu DNA na ojcostwo, tj. o czyn z art. 191 § 1 k.k. - wobec ustalenia, iż brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia (art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.),
II.
w bliżej nieustalonym okresie między 24 lutego 2024 r. a 26 lutego
‎
2024 r., w T. woj. [...], pod nieobecność właściciela wdarł się do należącego do R.Z. domu, pomimo braku zgody na jego obecność, wyrażoną m.in. słownie oraz przez fakt wymeldowania, a następnie w okresie 26-27 lutego 2024 r. wbrew wyraźnemu żądaniu właściciela, wyrażonemu słownie oraz poprzez zgłoszoną interwencję policji o naruszenie miru domowego, nie opuścił tego domu, zamykając przy tym bramę wejściową na linę i kłódkę, unieruchamiając zamki i montując kamery, tj. o czyn z art. 193 k.k. - wobec braku znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.) (k. 307-310 akt śledztwa).
Powyższe postanowienie zostało w całości zaskarżone przez pokrzywdzonego, który skierował zażalenie do Prokuratury Rejonowej w Jaśle (k. 312-314).
Prokurator zarządzeniem z 18 grudnia 2024 r. przyjął zażalenie pokrzywdzonego i przekazał je do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jaśle (k. 315).
W piśmie przesyłającym zażalenie do Sądu prokurator wskazał, iż rozpoznaniu przez Sąd podlega zażalenie w zakresie czynu opisanego w punkcie II, bowiem w zakresie czynu opisanego w punkcie I zażalenie podlega rozpoznaniu przez prokuratora nadrzędnego, co wynika z faktu, że postępowanie w sprawie o ten czyn było już umorzone postanowieniem prokuratora z 27 września 2023 r., które na skutek zażalenia pokrzywdzonego zostało uchylone postanowieniem Sądu Rejonowego w Jaśle z 12 lutego 2024 r. (k. 1 akt II Kp 373/24).
Sąd Rejonowy w Jaśle, po rozpoznaniu zażalenia pokrzywdzonego w całości postanowieniem z 30 stycznia 2025 r., sygn. akt II Kp 373/24, zażalenia nie uwzględnił i zaskarżone postanowienie prokuratora utrzymał w mocy (k. 8-10 akt II Kp 373/24).
Następnie postanowieniem z 19 marca 2025 r., sygn. akt [...], Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krośnie, po rozpoznaniu zażalenia pokrzywdzonego, utrzymał w mocy postanowienie prokuratora z 10 grudnia 2024 r.
‎
o umorzeniu śledztwa przeciwko L.Z. w zakresie czynu I (k.322-324 akt śledztwa).
Kasację od postanowienia Sądu Rejonowego w Jaśle z 30 stycznia 2025 r.
‎
o sygn. akt II Kp 373/24, w części utrzymującej w mocy postanowienie prokuratora
‎
w zakresie rozstrzygnięcia przyjętego w jego punkcie I, na niekorzyść podejrzanego L.Z., wniósł Prokurator Generalny. Zarzucił on „rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 118 § 3 k.p.k. i art. 330 § 2 k.p.k., polegające na merytorycznym rozpoznaniu zażalenia pokrzywdzonego R.Z., w części złożonej na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Jaśle z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt [...] o umorzeniu w pkt I, na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., wobec braku danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa, śledztwa przeciwko L.Z., podejrzanemu o popełnienie czynu z art. 191 § 1 k.k., mimo, że zażalenie w tym zakresie zostało złożone na postanowienie wydane w trybie art. 330 § 2 k.p.k. i podlegało rozpoznaniu przez prokuratora nadrzędnego, tj. przez Prokuratora Okręgowego w Krośnie”
i wniósł
„o uchylenie zaskarżonego postanowienia”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle zapadło z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, wskazanych w zarzucie sformułowanym
‎
w nadzwyczajnym środku zaskarżenia.
W myśl art. 330 § 2 k.p.k. jeżeli organ prowadzący postępowanie nadal nie znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie
‎
o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia. Postanowienie to podlega zaskarżeniu, a właściwym do jego rozpoznania organem jest wyłącznie prokurator nadrzędny.
Wobec takiej regulacji prawnej należy uznać, że organem właściwym do rozpoznania zażalenia pokrzywdzonego R.Z. na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Jaśle z 10 grudnia 2024 r. o sygn. [...], w zakresie czynu opisanego w punkcie I, zarzuconego L.Z. był Prokurator Okręgowy w Krośnie. Kwestionowane wskazanym zażaleniem postanowienie prokuratora, było przecież w odniesieniu do czynu opisanego w punkcie I postanowieniem ponownym, w rozumieniu art. 330 § 2 k.p.k., wydanym po uchyleniu przez Sąd pierwszego postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego zatwierdzonego przez prokuratora 29 września 2023 r. pod sygn. [...]. Chociaż pierwsze postanowienie zostało wydane w fazie in rem, a kolejne - in personam, to nie ulega wątpliwości, iż obydwa wydane postanowienia umarzały postępowanie w zakresie tego samego czynu z art. 191 § 1 k.k. W tej sytuacji zażalenie w tym zakresie przysługiwało do prokuratora nadrzędnego.
Należyta kontrola środka odwoławczego powinna była doprowadzić Sąd Rejonowy w Jaśle do stwierdzenia swojej właściwości tylko w części dotyczącej zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania przeciwko L.Z. podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 191 § 1 k.k., co słusznie zaznaczył Prokurator Rejonowy w Jaśle w piśmie z 18 grudnia 2024 r., wraz z którym zażalenie zostało przesłane Sądowi (k.1 akt II Kp 373/24). Natomiast w pozostałym zakresie Sąd powinien był wykluczyć swoją kognicję i przekazać zażalenie do rozpoznania Prokuratorowi Okręgowemu w Krośnie.
Uchybienie to miało istotny wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia. Nieprawidłowe postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle wykreowało
stan rei iudicatae
i spowodowało, że w obrocie prawnym funkcjonują dwa prawomocne orzeczenia różnych organów odnoszące się do tego samego przedmiotu postępowania, przy czym późniejsze postanowienie prokuratora zostało wydane
‎
z rażącym naruszeniem powagi rzeczy osądzonej i jako takie może być kwestionowane także w kontekście ewentualnego ustalenia, czy pokrzywdzony skutecznie nabył uprawnienia do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. W celu wyeliminowania takiej możliwości uzasadnione było uwzględnienie niniejszej kasacji.
Z tych powodów Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Rejonowego
‎
w Jaśle w zaskarżonej części.
Eugeniusz Wildowicz      Andrzej Tomczyk     Włodzimierz Wróbel
[WB]
[r.g.]