III KK 232/26
POSTANOWIENIE
Dnia 10 września 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Piotr Mirek
w sprawie J.F. i M.F.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
wniosku obrońcy skazanych o wyłączenie sędziego
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 k.p.k.,
postanowił
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego S.S. od udziału w
rozpoznaniu sprawy o sygnaturze akt III KK 232/26.
UZASADNIENIE
Obrońca skazanych J.F. i M.F. - adwokat B.M. wniósł o wyłączenie od
udziału w sprawie III KK 232/26 sędziego S.S. W uzasadnieniu wniosku
podniesiono, że skazanym przypisano przestępstwo oszustwa, a analiza
dotychczasowego orzecznictwa sędziego S.S. w sprawach o przestępstwa tego
rodzaju wskazuje, że jest ono co do zasady korzystne dla pokrzywdzonych,
zwłaszcza w przypadkach, gdy przestępstwa te są związane z działalnością
instytucji finansowych, co może wywołać uzasadnioną wątpliwość co do
bezstronności wymienionego sędziego.
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
III KK 232/26
2
Argumentacja przedstawiona we wniosku nie jest zasadna, niemiej jednak
skutkiem zainicjowanego wnioskiem niniejszego incydentalnego postępowania
stało się wyłączenie SSN S.S. od udziału w sprawie, z urzędu.
Odnosząc się do argumentacji przedstawionej we wniosku zauważyć trzeba,
że w myśl art. 41 § 1 k.p.k., sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego
rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w
danej sprawie. Wdaje się oczywistym, że okoliczność taką stanowi uzewnętrznienie
przez sędziego swojego poglądu na sprawę przed wydaniem orzeczenia i to
zarówno w wypowiedzi na sali sądowej, jak i poza nią, czy też orzekając w sprawie
w kwestii incydentalnej. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Wniosek
nie odwołuje się do jakiejkolwiek wypowiedzi sędziego S.S. dotyczącej
przydzielonej mu sprawy. Co więcej, nie odwołuje się nawet do wyrażonego przez
niego abstrakcyjnego zapatrywania wiążącego się z jednak z niniejszą sprawą, lecz
do bliżej niesprecyzowanej, subiektywnej i niepopartej żadnymi faktami oceny
dokonanej przez stronę postępowania.
Co zaś się tyczy powodów wyłączenia SSN S.S., to zgodnie z art. 42 § 1
k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony.
W literaturze przedmiotu wskazuje się, że wyłączenie sędziego z urzędu odnosi się
do trybu wyłączenia z powodu zarówno okoliczności wskazanych w art. 40 k.p.k.,
jak i okoliczności określonych w art. 41 § 1 k.p.k. (zob. D. Świecki [w:] B.
Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania
karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, art. 42). Pogląd ten, który
uznać należy za słuszny, znajduje zastosowanie również w niniejszej sprawie, co
czyni koniecznym uwzględnienie z urzędu okoliczności, które wprawdzie nie zostały
podniesione w aktualnie rozpoznawanym wniosku, lecz są znane Sądowi
Najwyższemu z urzędu.
Z punktu widzenia standardów procesu karnego, których utrzymaniu służy
stosowanie przepisu art. 41 § 1 k.p.k. postąpienie odmienne czyniłoby
rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego zupełnie niezrozumiałym, zarówno dla strony,
jak i postronnego obserwatora. Trudno przecież pominąć, że w niniejszej sprawie
Sąd Najwyższy wcześniej orzekł o wyłączeniu sędziego Sądu Najwyższego
III KK 232/26
3
znajdującego się takiej samej sytuacji prawnej jak sędzia objęty wnioskiem o
wyłączenie. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy wyłączył
sędziego Sądu Najwyższego R.W., któremu pierwotnie przydzielono sprawę, od
udziału w jej rozpoznaniu. Wskazując na wystąpienie w odniesieniu do tego
sędziego sytuacji określonej w art. 41 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy stwierdził, że
„biorąc udział w rozpoznaniu niniejszej sprawy sędzia Sądu Najwyższego R.W., jak
słusznie wywodzi obrońca, musiałby rozstrzygać co do podnoszonego w kasacji
zarzutu wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
z uwagi na nienależytą obsadę Sądu odwoławczego, wobec tego, że w jego
składzie zasiadali sędziowie powołani na urząd sędziego na wniosek KRS, którą
ukształtowano na mocy wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., samemu
będąc powołanym na urząd sędziego Sądu Najwyższego właśnie z udziałem
kwestionowanej KRS. Tym samym SSN R.W. wypowiadałby się odnośnie do
okoliczności, która i jego bezpośrednio dotyczy. Tego rodzaju sytuacja w odbiorze
zewnętrznym mogłaby zostać odczytana jako postąpienie nieutrwalające obrazu
sądu jako działającego w warunkach bezstronności”. Tożsama sytuacja zachodzi w
odniesieniu do sędziego Sądu Najwyższego S.S., który został powołany na ten
urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw. W takim układzie procesowym zachodzi identyczność sytuacji
prawnej sędziów, których dotyczy zarzut kasacji, jak i sędziego, który miałby tę
kasację rozpoznać.
Kierując
się powyższym
Sąd
Najwyższy
wyłączył sędziego
Sądu
Najwyższego S.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygnaturze akt III KK 232/26.
Niezależnie od powyższego zwrócić trzeba uwagę na aktualną również w
tym przypadku kwestię podniesioną w cytowanym wcześniej postanowieniu Sądu
Najwyższego z dnia 1 lipca 2026 r. Wskazano w nim na funkcjonujący w
orzecznictwie Sądu Najwyższego kierunek wykładni, „stosownie do którego przepis
art. 41 § 1 k.p.k. musi być intepretowany w taki sposób, aby gwarantować stronie
prawo do rozpoznania jej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd ustanowiony
ustawą. Uwzględnić więc należy to, czy rozpoznanie sprawy przez określonego
III KK 232/26
4
sędziego będzie stanowiło o realizacji standardu niezależności i bezstronności,
który jest gwarantowany przez przepisy art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1
EKPCz i art. 47 Karty Praw Podstawowych (por. np. postanowienie SN z dnia 16
września 2022 r., III KK 339/22)”. W tym kontekście istotnym jest, że zgodnie z
poglądem wyrażonym w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,
BSA I-4110-1/20, nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
zachodzi wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd
sędziego
Sądu
Najwyższego
na
wniosek
Krajowej
Rady
Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami wspomnianej ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r.
[WB]
[r.g.]Pełny tekst orzeczenia
III KK 232/26
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.