III KK 195/16

Sygn. akt III KK 195/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 czerwca 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Józef Dołhy (przewodniczący) SSN Józef Szewczyk (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki Protokolant Łukasz Biernacki na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w sprawie M. M. skazanego z art. 244a § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 22 czerwca 2016 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego na korzyść od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w G. z dnia 19 maja 2014 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem zaocznym z dnia 19 maja 2014 r., sygn. akt II K …/14, Sąd Rejonowy w G. uznał oskarżonego M. M. za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów z art. 244a k.k. i za to przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. skazał go na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby, oddając go w tym okresie pod dozór kuratora sądowego. Na podstawie 2 art. 72 § 2 k.k. i art. 49 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do uiszczenia świadczenia pieniężnego w kwocie 1000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Na podstawie art. 626 § 1 k.p.k., art. 627 k.p.k. zasądził od oskarżonego poniesione przez Skarb Państwa wydatki w kwocie 40 zł, a na podstawie art. 1, art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych wymierzył oskarżonemu na rzecz Skarbu Państwa opłatę w wysokości 180 zł. Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu 24 lipca 2014 r. Od powyższego wyroku zaocznego kasację na korzyść skazanego M. M. wniósł Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, tj. art. 6 k.p.k., art. 139 § 1 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) i art. 479 § 1 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) polegające na błędnym uznaniu, że dwukrotnie awizowane i niepodjęte w terminie wezwanie do stawiennictwa na rozprawę, wysłane na adres zamieszkania oskarżonego, zostało mu doręczone i że zaistniały warunki do rozpoznania sprawy pod nieobecność oskarżonego, a następnie wydania wyroku zaocznego, w sytuacji gdy oskarżony w tym czasie był pozbawiony wolności, co w konsekwencji pozbawiło go prawa do obrony. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w G., w sprawie o sygn. akt II K …/14, doszło do rażącego naruszenia prawa M. M. do obrony, poprzez pozbawienie go możliwości osobistego udziału w rozprawie głównej na skutek błędnego przyjęcia, że został on prawidłowo poinformowany o jej terminie i miejscu. Zgodnie z art. 479 § 1 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) w postępowaniu uproszczonym, w sytuacji nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego prawidłowo powiadomionego o terminie rozprawy, sąd mógł orzekać 3 pod nieobecność oskarżonego wyrokiem zwykłym, pod warunkiem jednakże, że obecny na rozprawie był jego obrońca. Gdy zaś prawidłowo powiadomiony obrońca nie stawił się, lub gdy oskarżony nie miał obrońcy – orzec wyrokiem zaocznym. Orzekanie wyrokiem zaocznym było zatem wykluczone, gdy nie powiadomiono lub nieprawidłowo powiadomiono oskarżonego lub jego obrońcę o terminie rozprawy, co stało się powodem ich niestawiennictwa. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że zawiadomienie o terminie rozprawy przed Sądem Rejonowym w G. wraz z odpisem aktu oskarżenia zostało wysłane do oskarżonego M. M. na ostatni wskazany przez niego adres zamieszkania. Zawiadomienie to, po podwójnym awizowaniu w dniach 9 kwietnia 2014 r. oraz 17 kwietnia 2014 r., wróciło z adnotacją „nie podjęto w terminie”, a zarządzeniem z dnia 19 maja 2014 r. zostało uznane za doręczone (k. 54). Z protokołu rozprawy, która miała miejsce w dniu 19 maja 2014 r. i na której zapadł kwestionowany wyrok wynika, że w rozprawie tej nie uczestniczył oskarżony (k. 55). Sąd Rejonowy w G. rozpoznał jednak sprawę, uznając jego zawiadomienie o terminie rozprawy za prawidłowe. Sąd uznał nieobecność oskarżonego na rozprawie za nieusprawiedliwioną i na podstawie art. 479 § 1 k.p.k. postanowił prowadzić postępowanie bez jego udziału i odczytać wyjaśnienia oskarżonego. Po przeprowadzeniu przewodu sądowego i po ujawnieniu dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, Sąd Rejonowy wydał wyrok zaoczny, skazując M. M. za zarzucane mu w akcie oskarżenia czyny. W toku postępowania przed Sądem Rejonowym w G. oskarżony M. M. nie korzystał z pomocy obrońcy. Bezspornym jest, że już od dnia 1 marca 2014 r. M. M. nieprzerwanie był pozbawiony wolności i przebywał w Areszcie Śledczym w W. (k. 21 akt wykonawczych, k. 71-78). Zatem wysłanie zawiadomienia o terminie rozprawy w dniu 19 maja 2014 r. na adres miejsca zamieszkania oskarżonego, a następnie uznanie go za prawidłowo doręczone, nie spełniało wymogu należytego powiadomienia o terminie czynności procesowej, w której M. M. miał prawo uczestniczyć i nie dawało dostatecznych podstaw do zastosowania instytucji przewidzianej w art. 139 § 1 k.p.k. Fakt pozbawienia oskarżonego wolności nie mógł być bowiem utożsamiany z własną decyzją oskarżonego o zmianie miejsca 4 zamieszkania, czy zaniechania tam pobytu, o której obowiązany był zawiadomić organ prowadzący postępowanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2003 r., III KK 257/02, R-OSNKW 2003, poz. 2535; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2006 r., V KK 495/05, LEX nr 193092). W konsekwencji uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały zrealizowane przesłanki do wydania przez sąd pierwszej instancji wyroku zaocznego. Nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie doszło do rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, wskazanych w skardze Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego. Takie rażące naruszenie prawa miało przy tym istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, bowiem ograniczało oskarżonego w realizacji jego prawa do obrony. Uchybienia tego nie mógł przy tym sanować fakt nie poinformowania przez skazanego o pozbawieniu wolności, ani okoliczność, że z przyczyn niezależnych fakt ten nie był znany Sądowi pierwszej instancji. W konsekwencji Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w G. z dnia 19 maja 2014 r. i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Kierując się powyższą argumentacją Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. eb