III FZ 475/25

III FZ 475/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Pruszyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I SA/Po 691/24 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2025-04-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 105
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej w sprawie z zażalenia B. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 lipca 2025 r. sygn. akt I SA/Po 691/24 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi B. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 13 września 2024 r. nr 3001-IEW2.4120.23.2023, 3001-IEW2.4121.38.2023, 3001-IEW2.4123.59.2023 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 31 lipca 2025 r., sygn. akt I SA/Po 691/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyniku rozpoznania wniosku B. G. (dalej: skarżąca) odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zastrzeżeń do protokołu rozprawy z dnia 6 lutego 2025 r. oraz 10 kwietnia 2025 r. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał m.in., że zgłoszenie zastrzeżenia do protokołu (art. 105 p.p.s.a.) łącznie z uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminowi może nastąpić albo w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji aż do zamknięcia rozprawy, albo w środku odwoławczym. Tym samym szczególne uregulowanie ekskulpacji strony chcącej złożyć zastrzeżenie po upływie terminu wyłącza możliwość przywrócenia terminu na zasadach ogólnych (art. 85-89 p.p.s.a.).
Skarżąca w złożonym zażaleniu wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonego postanowienia z 31 lipca 2025 r., sygn. akt I SA/Po 691/24;
2. przywrócenie terminu do wniesienia zastrzeżeń do protokołów rozpraw z 6 lutego 2025 r. i 10 kwietnia 2025 r., doręczonych stronie w dniu 24 czerwca 2025 r.;
3. przyjęcie zastrzeżeń do protokołów jako złożonych w terminie i uwzględnienie zastrzeżeń zgłoszonych przez stronę w piśmie z 27 czerwca 2025 r. jako skutecznych procesowo;
4. informowanie pełnomocnika o wszelkich podejmowanych czynnościach w sprawie.
W zażaleniu wskazano następujące zarzuty:
1) naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne przyjęcie, że termin 7 dni na wniesienie zastrzeżeń do protokołu upłynął od dnia ogłoszenia wyroku (10 kwietnia 2025 r.), podczas gdy protokoły z rozpraw doręczono stronie dopiero 24 czerwca 2025 r., co uniemożliwiło dokonanie czynności w terminie bez winy strony;
2) naruszenie przepisów postępowania przez pominięcie obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności uchybienia terminu, nieuwzględnienie braku profesjonalnego pełnomocnika i stanu zdrowia strony oraz nie odniesienie się do istotnych argumentów z wniosku;
3) naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPC - poprzez ograniczenie prawa strony do sądu i realnego środka odwoławczego w sytuacji, gdy uchybienie terminu wynikało z działań (zaniechań) samego Sądu w zakresie doręczenia protokołów;
4) naruszenie zasady lojalności procesowej poprzez brak pouczenia strony o skutkach prawnych 7-dniowego terminu, w sytuacji gdy była reprezentowana przez osobę nieprofesjonalną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2025 r. poz. 1427; dalej: p.p.s.a.) sąd może postanowić o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej na wniosek strony, o ile do uchybienia terminu doszło bez jej winy. Z kolei z art. 87 § 1 p.p.s.a. wynika, że wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana. Z wnioskiem należy wystąpić w terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.), a wraz z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do treści art. 88 p.p.s.a. sąd odrzuca spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu.
Z kolei według art. 105 p.p.s.a. strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu, zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo gdy strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.
W przytoczonym art. 105 p.p.s.a. ustawodawca ograniczył czasowo możliwość zgłaszania zastrzeżeń do protokołu dotyczących uchybień przepisów postępowania sądowego. Zastrzeżenia te mogą być zgłoszone w toku posiedzenia, a jeśli strona nie była obecna na posiedzeniu może je złożyć na posiedzeniu następnym (po odroczeniu). W sytuacji, gdy strona nie była obecna podczas posiedzenia, na którym zostało ogłoszone orzeczenie kończące postępowanie, termin do zgłoszenia zastrzeżenia w ogóle się nie zamyka i strona może kwestionować określone uchybienia procesowe w skardze kasacyjnej bez ujemnych konsekwencji niezgłoszenia zastrzeżenia w terminie, o czym stanowi art. 105 zdanie drugie p.p.s.a. Rygory przewidziane w art. 105 p.p.s.a. nie mają zastosowania wobec przepisów postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu. Nadto przepis art. 105 p.p.s.a. przewiduje wyjątek, gdy strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy. Prawo powoływania się na takie uchybienia będzie w tym przypadku przysługiwało stronie w dalszym toku postępowania.
W świetle przedstawionych regulacji zgłoszenie zastrzeżenia może nastąpić albo w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do zamknięcia rozprawy, albo łącznie z uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminowi w środku odwoławczym. Tym samym szczególne uregulowanie ekskulpacji strony chcącej złożyć zastrzeżenie po upływie terminu wyłącza możliwość przywrócenia terminu na zasadach ogólnych (art. 85-89 p.p.s.a.). Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, gdy uchybienie danemu terminowi pociąga dla strony ujemne skutki procesowe, lecz mogą one zostać usunięte na innej drodze w sposób prostszy. Taki sposób usunięcia ujemnych skutków uchybienia terminowi w zgłoszeniu przez stronę zastrzeżenia przewiduje art. 105 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej obecna na rozprawie nie zgłosiła zastrzeżeń do protokołu, wobec tego pozbawiła się prawa do powoływania się na okoliczność uchybienia stanowiącego podstawę jej zastrzeżeń (w rozumieniu art. 105 p.p.s.a.), chyba, że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo gdy strona w dalszym toku postępowania (w skardze kasacyjnej) uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.
Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ani art. 6 ust. 1 EKPC. Brak możliwości przywrócenia terminu do wniesienia zastrzeżeń nie ogranicza prawa strony do sądu, gdyż strona może powołać się na uchybienia procesowe w środku odwoławczym (skardze kasacyjnej), jeśli uprawdopodobni, że nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy (art. 105 zdanie drugie p.p.s.a.). Przepisy p.p.s.a. nie nakładają też na sąd obowiązku pouczania stron o możliwości i skutkach wniesienia zastrzeżeń do protokołu.
W świetle powyższych uwag przyjąć należy, że wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia zastrzeżeń do protokołu rozprawy z 6 lutego 2025 r. oraz 10 kwietnia 2025 r. był niedopuszczalny. Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił wniosek, a zarzuty zażalenia nie podważają tej oceny.
Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.