Pełny tekst orzeczenia III FSK 920/23

III FSK 920/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Jolanta Sokołowska
Stanisław Bogucki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Po 18/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-03-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 162 § 1 i 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Anna Iwaszkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w P. (dawniej: P. S.A. z siedzibą w P.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Po 18/23 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w P. (dawniej: P. S.A. z siedzibą w P.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 17 października 2022 r., nr SKO-4231/401/22 w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2017-2021 oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 10.03.2023 r. o sygn. I SA/Po 18/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. S.A. z siedzibą w P. (obecnie O. S.A. z siedzibą w P.; dalej: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z 17.10.2022 r., nr SKO-4231/401/22, wydane w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2017-2021. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Poznaniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego), która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułowała również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2, a także art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U.UE.C. z 2007 r. Nr 303, str. 1 ze zm., dalej: Karta) przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżąca ponosi bezwzględną odpowiedzialność za działania osób, którymi posłużyła się do dokonania czynności w ramach w swojej działalności, co narusza zasadę proporcjonalności i doprowadziło do ograniczenia prawa skarżącej do sądu, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przez oddalenie skargi, podczas gdy postanowienie powinno zostać uchylone jako wydane z naruszeniem art. 162 § 1 i 2 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: o.p.) oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 47 Karty polegającym na odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji i uznaniu, że w niniejszej sprawie skarżąca ponosi winę za uchybienie terminowi, co doprowadziło do ograniczenia prawa skarżącej do sądu, a także naruszenia zasady proporcjonalności.
2.2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej wyrok WSA w Poznaniu odpowiada prawu i dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.).
3.2. Według art. 162 o.p., dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie:
1) uchybienie terminowi;
2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie;
3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz
4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany.
W skardze kasacyjnej nie jest przez skarżącą kwestionowane, że przesyłka polecona zawierająca decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2017-2021 została doręczona 18.07.2022 r. w kancelarii głównej skarżącej spółki, tj. pod wskazany przez skarżącą adres korespondencyjny. Bezsporne jest także niezachowanie przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy wystąpienia we wszczętym postępowaniu wpadkowym o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji podatkowej organu pierwszej instancji przesłanki uprawdopodobnienia braku winy skarżącej w uchybieniu temu terminowi.
3.3. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię art. 162 o.p., polegającą na uznaniu, że ponosi odpowiedzialność za działania osób, którymi posłużyła się do dokonania czynności w ramach w swojej działalności. Odnosząc się do tego zarzutu należy stwierdzić, że przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności istotne jest rozróżnienie samej przeszkody od okoliczności wskazujących na brak po stronie wnioskodawcy winy w uchybieniu terminowi, tj. okoliczności, które świadczą o tym, że wnioskodawca dołożył należytej staranności, aby mimo zaistnienia danej przeszkody dokonać czynności w stosownym terminie. W regułach starannego działania zawarta jest odpowiedzialność strony postępowania podatkowego za dobór osób, które reprezentują ją w stosunku do podmiotów zewnętrznych, w tym organów państwowych i doręczycieli pocztowych. Owe dobory osób są sprawami wewnętrznej organizacji danego podmiotu gospodarczego i odpowiedzialności za podejmowane w tym zakresie decyzje nie można przenosić na inne osoby fizyczne lub prawne. Strona postępowania ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich osób, przy pomocy których dokonuje czynności procesowych, w tym również pełnomocników profesjonalnych. Odpowiedzialność za działania tych osób jest oceniana pod względem należytej staranności działań samej strony postępowania. Ponosi ona konsekwencje działań swoich pracowników oraz innych osób, którym powierzyła wykonanie określonych czynności.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafna jest ocena WSA w Poznaniu, że w świetle art. 162 § 1 o.p. w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Nie można przyjąć, aby uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącej, która miała podjąć czynność procesową, jeżeli przyczyną tego było niedziałanie osób, którymi skarżąca się posługuje. Jeżeli skarżąca korzysta z usług zleceniobiorcy i w tym zakresie powierza mu korespondencję od organów podatkowych, to za brak należytego działania pracownika zleceniobiorcy odpowiedzialność ponosi także sama skarżąca.
3.4. Zauważyć należy, że naruszenie art. 162 o.p. skarżąca powiązała z zarzutem naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 47 Karty, polegającym na odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji i uznaniu, że w niniejszej sprawie skarżąca ponosi winę za uchybienie terminowi, co doprowadziło do ograniczenia prawa skarżącej do sądu, a także naruszenia zasady proporcjonalności.
Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi o tym, że "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". W myśl natomiast art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, "ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw". O ile art. 45 ust. 1 Konstytucji RP pozytywnie formułuje prawo do sądu, o tyle art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zawiera zakaz zamykania drogi sądowej dla dochodzenia naruszonych wolności i praw, stanowi zatem dopełnienie (uzupełnienie, rozwinięcie) prawa do sądu. Prawo każdego do sądu oznacza, że nikomu nie można zamykać drogi sądowej - w zakresie wyznaczonym w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Artykuł 31 ust. 3 Konstytucji RP z kolei przewiduje, że "ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw".
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przy stosowaniu art. 162 o.p. ww. przepisów konstytucyjnych, należy zauważyć, że w żadnym systemie prawnym nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony swych praw na drodze sądowej. Samo ukształtowanie postępowania przed sądem w sposób respektujący określone procedury (co do zasad inicjowania postępowania, terminów procesowych i materialnych, opłat, reprezentacji stron przed sądem, rygorów postępowania dowodowego etc.) stanowi istotne i rzeczywiste ograniczenie prawa do sądu, konieczne jednak ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasada legalizmu czy zaufanie do prawa. Te powszechnie przyjęte i ogólnie stosowane we wszystkich rodzajach postępowania formalne rygory proceduralne wyznaczają bardzo wyraźnie granice, w jakich może być realizowane prawo do sądu, a jednocześnie tworzą punkt odniesienia przy ocenie tych formalnych restrykcji, które sięgają dalej i wyznaczają węziej pole, w jakim może dokonywać się ochrona sądowa określonego prawa. Standardem demokratycznego państwa prawnego jest także to, że organy władzy publicznej, w tym również sądy, działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Sędziowie zaś podlegają zarówno Konstytucji, jak i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Nie jest dopuszczalne niezastosowanie przez sąd – czy zawieszenie albo odmowa, względnie pominięcie ustawy, której przysługuje domniemanie konstytucyjności. Nie jest również rolą sądów administracyjnych weryfikowanie rozwiązań ustawodawczych.
3.5. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione wyżej rozumienie art. 162 § 1 i 2 o.p. nie narusza art. 47 Karty. Zgodnie z tym przepisem, każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii Europejskiej zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w art. 47 Karty. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela. Pomoc prawna jest udzielana osobom, które nie posiadają wystarczających środków, w zakresie w jakim jest ona konieczna dla zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.
Wskazane przepisy Karty praw podstawowych, w tym jej art. 47, państwa członkowskie Unii Europejskiej obowiązane są stosować jednak wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii Europejskiej (art. 51 ust. 1 Karty), Karta praw podstawowych nie rozszerza bowiem zakresu zastosowania prawa Unii Europejskiej poza kompetencje Unii Europejskiej, nie ustanawia nowych kompetencji ani zadań Unii Europejskiej, ani też nie zmienia kompetencji i zadań określonych w traktatach (art. 51 ust. 2 Karty). Ograniczenia z art. 51 ust. 1 Karty nie zmieniło wejście w życie w dniu 1.12.2009 r. traktatu z Lizbony, od kiedy to na mocy nowego art. 6 ust. 1 Karty, Karta praw podstawowych ma taką samą rangę prawną, jak traktaty. Przepis ten uściśla, że przepisy Karty praw podstawowych nie rozszerzają w żaden sposób kompetencji Unii Europejskiej określonych w traktatach. Poszanowanie praw podstawowych chronionych na mocy Karty praw podstawowych konieczne jest w sytuacji, gdy mające zastosowanie w sprawie przepisy mieszczą się w zakresie stosowania prawa Unii Europejskiej. Dla skuteczności zarzutu naruszenia przepisów Karty praw podstawowych niezbędne jest zatem wskazanie innych przepisów prawa unijnego, których naruszenie skutkowało naruszeniem przepisów Karty praw podstawowych.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wskazała innych, poza przepisami Karty praw podstawowych, przepisów unijnych, których naruszenia miałby dopuścić się organ podatkowy. Skarżąca w zarzutach skargi wskazuje wyłącznie przepisy krajowe, do których naruszenia doszło jej zdaniem w postępowaniu podatkowym. Skarżąca nie powołała jednak żadnego innego, poza przepisami Karty praw podstawowych, przepisu prawa unijnego. W konkretnym przypadku instytucji przywrócenia terminu, uregulowanej w art. 162 o.p, nie mamy przy tym do czynienia z regulacją będącą przedmiotem harmonizacji w ramach prawa Unii Europejskiej.
3.6. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Poznaniu, który na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę skarżącej. W konsekwencji, ponieważ postawione w skardze kasacyjnej zarzuty nie okazały się zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił.
sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jolanta Sokołowska