Pełny tekst orzeczenia III FSK 817/21

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. sp. z o.o. z siedzibą w D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 751/18 w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od E. sp. z o.o. z siedzibą w D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem 26 września 2018 r., I SA/Gd 751/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę E. sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 1 czerwca 2018 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi wobec przyjęcia, że skarżąca nie dochowała określonego przepisami prawa terminu do dokonania czynności w postaci wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, tj. terminu 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o danej czynności egzekucyjnej, w sytuacji gdy skarga została wniesiona w terminie 14 dni od dnia skutecznego zawiadomienia skarżącej o zajęciu działek gruntów o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2,1760 ha;

2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 44 § 1-4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018, poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi wobec przyjęcia, że w sprawie doręczenia skarżącej przesyłki z 10 lipca 2017 r. zastosowanie znajdzie domniemanie doręczenia zastępczego przesyłki, w sytuacji gdy dla przyjęcia domniemania koniecznym jest aby przesyłka była przechowywana w placówce przez okres 14 dni, a adresat za pośrednictwem odpowiedniego zawiadomienia, które jest jednokrotnie powtarzane, był powiadomiony o możliwości jej odbioru, co nie miało miejsca w stanie faktycznym niniejszej sprawy;

3) art. 106 § 3 p.p.s.a. przez pominięcie wniosku dowodowego skarżącej dotyczącego dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z protokołu kontroli sanitarnej z 19 lipca 2017 r. - na okoliczność jego treści, w szczególności charakteru prowadzonej przez skarżącą działalności, obecności osób umocowanych do odbioru przesyłek w imieniu skarżącej w dacie rzekomo nieskutecznej próby doręczenia przesyłki zawierającej zawiadomienie o zajęciu nieruchomości, jako nie mającego - zdaniem sądu pierwszej instancji - znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, podczas gdy z dowodu tego wynika obecność osób uprawnionych do odbioru kierowanych do skarżącej przesyłek w dniach 17 lipca 2017 r. - 31 lipca 2017 r., co nie uprawniało operatora pocztowego do awizowania przesyłek doręczanych skarżącej a zatem był to dowód niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powodował nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie;

4) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w treści uzasadnienia argumentacji skarżącej zgodnie z którą na przesyłce z 10 lipca 2017 r. znajduje się wyłącznie pieczęć urzędu pocztowego i data awizowania przesyłki, brak jest z kolei wyraźnej adnotacji, że doręczyciel zawiadomił adresata o przesyłce w sposób zgodny z przepisami prawa;

5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., poprzez wadliwe oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy administracji obydwu instancji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i przyjęcia:

— domniemania doręczenia zastępczego przesyłki z 10 lipca 2017 r. zawierającej zawiadomienie o zajęciu działek gruntów o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2,1760 ha, w sytuacji gdy na przesyłce z 10 lipca 2017 r. znajduje się wyłącznie pieczęć urzędu pocztowego i data awizowania przesyłki, brak jest z kolei wyraźnej adnotacji, że doręczyciel zawiadomił adresata o przesyłce w sposób zgodny z przepisami prawa:

— że skarżąca nie dochowała określonego przepisami prawa terminu do dokonania

czynności w postaci wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, w sytuacji gdy

skarżąca nadała przesyłkę w terminie 14 dni od dnia skutecznego doręczenia jej

zawiadomienia o zajęciu działek gruntów o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2,1760 ha;

— domniemania doręczenia zastępczego przesyłki z 10 lipca 2017 r. zawierającej zawiadomienie o zajęciu działek gruntów o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2,1760 ha, w sytuacji gdy z dowodu z protokołu kontroli sanitarnej z 19 lipca 2017 r. wynika obecność osób uprawnionych do odbioru kierowanych do skarżącej przesyłek w dniach 17 lipca 2017 r. - 31 lipca 2017 r., co nie uprawniało operatora pocztowego do awizowania przesyłek doręczanych

skarżącej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi kasacyjnej, a to uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości, a także o zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zarządzeniem z 5 lipca 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną (skarga kasacyjna z dnia 6 lutego 2019 r.) oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Odnośnie do pierwszego ze stawianych zarzutów. Zgodnie z art. 54 § 1 i § 4 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na powyższe czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, ze w stanie faktycznym sprawy niniejszej przedmiotowa skarga zobowiązanego została wniesiona po upływie terminu na jej złożenie, o czym szczegółowo przy rozważaniu pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

W sprawie niniejszej zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej (zajęcia działek gruntów) zostało sporządzone 10 lipca 2017 r. i doręczone zobowiązanemu w trybie art. 44 k.p.a. 31 lipca 2017 r. W tym miejscu należy przypomnieć, że podstawowym sposobem doręczania pism w postępowaniu administracyjnym, jest doręczenie bezpośrednie stronie (lub pełnomocnikowi strony) w jej mieszkaniu, miejscu pracy, lokalu organu administracji publicznej, lub też w każdym miejscu, gdzie stronę można zastać - co wynika z art. 42 § 1-3 k.p.a. W następnej kolejności Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje doręczenie zastępcze - dorosłemu domownikowi, sąsiadowi strony lub dozorcy domu, za pokwitowaniem, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi, o czym stanowi art. 43 k.p.a. Dopiero w razie niemożności doręczenia pisma bezpośrednio stronie, lub w trybie zastępczym, w grę wchodzi tzw. "fikcja doręczenia", o czym stanowi art. 44 k.p.a., (do którego odwołuje się art. 45 k.p.a.). W myśl tego przepisu w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 - operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 2188) przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego, bądź pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (§ 1 pkt 1 i 2). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty zawiadomienia (§ 3). Zgodnie zaś z § 4 art. 44 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że przepis art. 44 k.p.a. ustanawiając zastępczy tryb doręczenia korespondencji umożliwia przyjęcie fikcji prawnej, że pismo, którego adresat nie odebrał z placówki pocztowej lub z urzędu gminy (miasta) w określonym terminie, zostało doręczone z upływem ostatniego dnia terminu. Innymi słowy, zastępcza forma doręczenia pism przewidziana w art. 44 k.p.a. rodzi domniemanie prawne, że pismo zostało doręczone adresatowi. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Co ważne, domniemanie prawne, o jakim mowa w art. 44 § 4 k.p.a., rodzi wyłącznie prawidłowo dokonane doręczenie zastępcze. W świetle brzmienia art. 44 § 4 i § 1 k.p.a. nie budzi wątpliwości, że skutek w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi należy wiązać z upływem 14 dni od dnia pozostawienia w skrzynce odbiorczej strony pierwszego "awizo" (np. vide: wyrok NSA z 16 lipca 2020 r., OSK 3233/19, wyrok WSA w Warszawie z 16 kwietnia 2019 r., VI SA/Wa 187/19). Warunek ten został w sprawie niniejsze spełniony.

Wbrew odmiennym wywodom skargi kasacyjnej (zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.) sąd pierwszej instancji odniósł się do tych okoliczności w pisemnym uzasadnieniu wyroku, w szczególności stwierdzając, że strona skarżąca nie zakwestionowała skutecznie prawidłowości dokumentu urzędowego jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru. Brak jest również akceptacji dla twierdzenia skarżącego, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak jest adnotacji doręczyciela, że zawiadomił adresata o przesyłce w sposób zgodny z przepisami prawa, co skutkuje wadliwością doręczenia. Otóż na potwierdzeniu odbioru wydrukowana jest informacja, z której wynika, że pismo pozostawiano na okres 14 dni do dyspozycji adresata w placówce pocztowej, pismo było podwójnie awizowane, zostało umieszczone pod wskazanym adresem we właściwym miejscu, informacje te zostały urzędowo potwierdzone i nie wymagały dodatkowych odręcznych informacji doręczyciela. Tak więc prawidłowo skutek doręczenia nastąpił w dniu 31 lipca 2017r.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest dopuszczalne, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki: 1) jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości; 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przesłanka pierwsza jest spełniona, jeżeli bez dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Przesłanka druga związana jest bezpośrednio z zasadą koncentracji materiału dowodowego i zasadą szybkości postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie została spełniona pierwsza z wskazanych przesłanek, bowiem nawet przy założeniu, obecności w spółce osób uprawnionych do odbioru korespondencji, nie pozbawia skutku doręczenia zastępczego dokonanego w trybie art. 44 k.p.a., tym bardziej że przedmiotowy protokół datowany był na dzień 19 lipca 2017 r., a przesyłka była po raz pierwszy awizowana w dniu 17 lipca 2017 r.

Z przyczyn podniesionych wyżej za niezasadne należało także uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj., art. 5, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. albowiem sąd pierwszej instancji prawidłowo odniósł się do ustaleń faktycznych, które w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów nie mogły budzić wątpliwości, jak też strona skarżące żadnego z elementów stany faktycznego skutecznie nie zakwestionowała.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Mirella Łent