III FSK 785/23

III FSK 785/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska
Bogusław Dauter /przewodniczący/
Bogusław Woźniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2389/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-27
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 174 pkt 2, art. 58 § 1 pkt 1, art. 3 § 2 pkt 4, art. 183 § 2 pkt 1, art. 189, art. 203 pkt 2 P.p.s.a. oraz 205 § 2, art. 176 § 2, art. 134, art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 166a § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Cezary Bajorek, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2389/22 w sprawie ze skargi B.P.O. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością II sp.k. z siedzibą w W. na postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście z dnia 2 września 2022 r. nr 1449-SEE-2.711.1025.15.2022.FOPL w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście na rzecz B.P.O. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością II sp.k. z siedzibą w W. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2389/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.P.O. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością II sp. k. z siedzibą w W. uchylił postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa – Śródmieście z 2 września 2022 r., nr 1449-SEE-2.711.1025.15.2022.FOPL w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na wypłatę środków pieniężnych z rachunku bankowego. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a."
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa – Śródmieście. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenie przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. poprzez rozpatrywanie skargi i wydanie merytorycznego orzeczenia w sytuacji, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien odrzucić skargę z uwagi na swoją niewłaściwość, co w konsekwencji doprowadziło do nieważności postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 183 § 2 pkt 1 P.p.s.a. z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej.
Zarzucając powyższe:
1) na podstawie art. 189 P.p.s.a. organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi,
2) na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. oraz 205 § 2 P.p.s.a., organ wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
3) na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a., organ wniósł o rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie.
Ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd nieważności postępowania z daleko posuniętej ostrożności procesowej zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenie przepisów prawa procesowego:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) — dalej u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ egzekucyjny przekroczył granicę uznania administracyjnego, nie dokonał prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, a zgoda na uwolnienie środków z zajętego rachunku nie stała na przeszkodzie celowi postępowania zabezpieczającego;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 77, art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) — dalej "K.p.a.", poprzez niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że organ egzekucyjny przekroczył granicę uznania administracyjnego oraz nie dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego i nie przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentacji, która podważałaby zasadność złożonego wniosku.
c) art. 134 P.p.s.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na zarzutach skargi i nieuwzględnienie faktu, że organ egzekucyjny przeprowadził postępowanie dowodowe i wydał rozstrzygnięcie zgodnie z przepisami prawa oraz z uwzględnieniem interesu społecznego i celów postępowania zabezpieczającego. Zarzucając powyższe:
1) na podstawie art. 188 P.p.s.a. organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi,
2) na podstawie art. 203 pkt 2 oraz 205 § 2 P.p.s.a., organ wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
3) na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a., organ wniósł o rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie.
B.P.O. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością II sp. k. z siedzibą w W. (Spółka) w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.
W przedmiocie wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi trzeba zauważyć, że kwestia dopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie zwolnienia z zabezpieczenia wierzytelności pieniężnej, o którym mowa w art. 166a § 2 u.p.e.a. była przedmiotem orzekania Naczelnego Sądu Administracyjnego m. in. w sprawach o sygn. akt III FSK 893/23 i III FSK 600/23.
Zgodnie z treścią art. 166a § 2 u.p.e.a. w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej.
W powołanym wyżej postanowieniu z 26 września 2023 r., sygn. akt III FSK 893/23 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: Zgodnie z treścią art. 166b u.p.e.a w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy Działu I i art. 168d tej ustawy. Przepis ten odsyła więc do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego w administracji. W Dziale I znajduje się również przepis art. 13 § 1 i 2 tej ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego (§ 1). Na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zobowiązanemu zażalenie (§ 2). Zauważyć należy, że art. 166a § 2 u.p.e.a. jest w postępowaniu zabezpieczającym odpowiednikiem art. 13 § 1 ustawy. Oba te przepisy przewidują bowiem możliwość zwolnienia odpowiednio spod zabezpieczenia i spod egzekucji z ważnych powodów składników majątkowych zobowiązanego.
Uznanie, iż w niniejszej sprawie skarżącej nie przysługuje środek w postaci zażalenia istotnie godzi w podstawowe reguły prawa. Każde bowiem rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 166a § 2 u.p.e.a. rodzi istotne skutki prawne dla zobowiązanego, gdyż w sposób istotny kształtuje jego sytuację prawną. Charakter rozstrzygnięcia dotyczy czynności materialnej - zwolnienie spod zabezpieczenia poprzez zgodę organu na wypłatę. Tym samym rozstrzygnięcie to powinno podlegać kontroli administracyjnej przez organ nadzoru. Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby przyzwolenie niekontrolowaną uznaniowość organu w tym zakresie, która w istotny sposób ma wpływ na majątek zobowiązanego. Nie może również umknąć z pola widzenia to, że postępowanie zabezpieczające ma na celu zapewnić warunki dla prowadzenia w przyszłości egzekucji należności pieniężnej. Podmiot, wobec którego prowadzone jest postępowanie zabezpieczające, a postępowanie to ma zabezpieczać wykonanie przyszłego obowiązku, byłby w gorszej procesowo sytuacji od podmiotu wobec którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, którego celem jest przymusowa realizacja tego obowiązku. Przepis art. 78 Konstytucji gwarantuje stronom postępowania sądowego lub postępowania administracyjnego prawo do zaskarżania orzeczeń lub decyzji wydanych w I instancji. Wyjątki od powyższej zasady oraz tryb postępowania określa ustawa. Ustawodawca w art. 166a § 2 ustawy egzekucyjnej nie wskazał wprost zarówno formy, jak i trybu zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia jednak zasadnym jest odesłania na podstawie art. 166b u.p.e.a. do odpowiedniego stosowania regulacji z Działu I tej ustawy, a zatem do treści art. 17 § 1 i art. 13 § 2 tej ustawy.
Nie sposób zatem zgodzić się z poglądem organu, że z żadnego przepisu ustawy egzekucyjnej nie wynika prawo wniesienia zażalenia na postanowienie wydane w trybie art. 166a § 2 u.p.e.a., tym samym, że postanowienie w przedmiocie zwolnienia składników majątkowych nie podlegało zaskarżeniu. Stwierdzić należy, iż gdyby intencją prawodawcy było wprowadzenie wyjątku od podstawowych zasad prawa, to stwierdziłby on jednoznacznie, że na niniejsze rozstrzygnięcie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, bądź wyłączyłby on odpowiednie stosowanie art. 13 § 2 ustawy egzekucyjnej. Skoro racjonalny prawodawca nie przewidział stosownych regulacji dotyczących zaskarżenia orzeczeń organu egzekucyjnego, to przyjąć należy, iż poprzez odesłanie zawarte w art. 166b ustawy miał on na myśli odpowiednie stosowanie m.in. art. 13 § 2 tej ustawy. Inna interpretacja może naruszać podstawowe zasady prawa, w tym przepisy art. 78 oraz art. 2 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego 2 dnia 9 lutego 2010 r., sygn. 5K 10/09; wyrok TK 2 dnia 27 marca 2007 r., sygn. 5K 3/05; wyrok TK 2 dnia 19 września 2007 r., sygn. 5K 4/06).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela przedstawioną wyżej ocenę prawną, stąd też stoi na stanowisku, że Spółce przysługiwało prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Przedstawione wyżej stanowisko może budzić wątpliwości w świetle art. 17 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istnieją prawnie doniosłe argumenty, które nakazują rozstrzygnąć wynikające z powołanego wyżej art. 17 § 1 u.p.e.a. wątpliwości na rzecz stanowiska, zgodnie z którym na postanowienia wydane na podstawie art. 166a § 2 u.p.e.a. przysługuje zażalenie.
Po pierwsze przemawia za tym wzgląd spójności aksjologicznej. Brak jest racjonalnego uzasadniania dla sytuacji, w której postanowienie wydane na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. podlega kontroli instancyjnej i sądowoadminsatrcyjnej, zaś w odniesieniu do postanowienia w swej istocie tożsamego, wydanego na podstawie art. 166a § 2 u.p.e.a. żaden środek zaskarżenie nie przysługuje.
Ponadto trzeba podkreślić, że uznanie, że w niniejszej sprawie skarżącej nie przysługuje środek w postaci zażalenia istotnie godziłoby w podstawowe reguły prawa. Każde bowiem rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 166a § 2 u.p.e.a. rodzi istotne skutki prawne dla podatnika, gdyż w sposób istotny kształtuje jego sytuację prawną. Tym samym rozstrzygnięcie to powinno podlegać kontroli administracyjnej przez organ nadzoru. Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby przyzwolenie niekontrolowaną uznaniowość organu w tym zakresie, która w istotny sposób ma wpływ na majątek zobowiązanego. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 października 2023 r., sygn. akt III FSK 600/23).
W zakresie zarzutów skargi kasacyjnej kwestionujących merytoryczną ocenę postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa Śródmieście Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że są one oczywiście bezzasadne. Mając bowiem na uwadze treść postanowienia z 2 września 2022 r. nr 1449-SEE-2.711.1025.15.2022.FOPL należy w pełni zgodzić się z Sądem I instancji, który ocenił, że organ w ogóle nie wypowiedział się w kwestii zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście wykazania przez stronę przesłanki "konieczności poniesienia wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej". Jakkolwiek ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy, to zadaniem organu jest te dowody ocenić. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wydaje się sugerować, że organ wyszedł z założenia, iż skoro uznanie administracyjne sprawia, że "organ nic nie musi", to w ogóle nie ma potrzeby analizowania dołączonych do wniosku dokumentów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne i prawidłowe są także wskazania co do dalszego postępowania zawarte w pkt 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy.
Bogusław Woźniak Bogusław Dauter Anna Dalkowska