III FSK 751/24

III FSK 751/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Anna Dalkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 894/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-11-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 110u
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 14 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "A." sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 894/23 w sprawie ze skargi "A." sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 6 kwietnia 2023 r. nr 2401-IEE.711.1147.2022. 2401-IEE.7192.37.2023.9.DJ UNP: 2401-23-085340 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "A." sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z 10 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 894/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. sp. z o.o. w W. (dalej: "Spółka", "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 6 kwietnia 2023 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości.
1.2. Postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 110u § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2022. 479, dalej: "u.p.e.a."), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach uchylił w całości postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z 28 października 2022 r., dotyczące oddalenia zarzutów spółki w sprawie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w K. i orzekł o uznaniu za zasadne zarzutów spółki z dnia 14 lipca 2022 r. do opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości położnej w K..
Na powyższe postanowienie skarżąca wywiodła skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił, wskazując, że organ nadzoru uznał prawidłowo, że wyjaśnienia wymaga ustalenie rzeczywistej powierzchni budynku stanowiącego odrębną własność oraz które z działek gruntu są zabudowane, a nadto jeżeli znajdują się na nich obiekty budowlane lub urządzenia konieczne jest ustalenie ich stanu. Dostrzeżone przez organ nadzoru braki i niejasności skutkowały koniecznością uchylenia postanowienia organu egzekucyjnego i uznanie za zasadne zarzutów spółki w zakresie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a..
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że nie były one uzasadnione i zmierzały do dokonania ustaleń wykraczających poza przedmiot rozstrzyganej sprawy. Należy bowiem zauważyć, że kwestia uzgodnienia treści przedmiotowej księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i toczącego się w tym przedmiocie postępowania nie ma związku z opisem i oszacowaniem spornej nieruchomości. Ponowne powołanie biegłego sądowego geodety nie znajduje uzasadnienia, skoro kwestia powierzchni zabudowy będzie podlegać ustaleniu przez uprawnionego do tego rzeczoznawcę majątkowego, a nie biegłego z innego zakresu.
1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wywiodła skarżąca, wnosząc uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sądowi pierwszej instancji.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023. 1634, dalej: "p.p.s.a.") zarzucono sądowi pierwszej instancji, że w skarżonym wyroku naruszył przepisy postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez wydanie skarżonego wyroku pomimo że stan faktyczny nie został ustalony nie tylko w zakresie dotyczącym powierzchni, stanu technicznego i wartości użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w K., ale również ze względu na toczące się przed sądem wieczystoksięgowym postępowanie o ustalenie treści ksiąg wieczystych dotyczących tej nieruchomości, w tym dotyczących wykreślenia 40 wpisów hipotecznych dokonanych na rzecz organów podatkowych, obciążających nieruchomość.
2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 113 par. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, poprzez wydanie skarżonego orzeczenia na podstawie niekompletnych akt sprawy, gdyż zarówno organ pierwszej i drugiej instancji nie dopełnił obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, także wskutek nieprzeprowadzenia zawnioskowanych dowodów, podczas gdy ich zgromadzenie jest warunkiem koniecznym ustalenia prawidłowego stanu faktycznego i dokonania jego oceny prawnej, ponieważ w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja, w której brak jest warunków formalnych do prowadzenia egzekucji z tej nieruchomości.
3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 110u u.p.e.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez zaaprobowanie tego, że organy obu instancji nie odniosły się, a w konsekwencji nie uwzględniły wniosków dowodowych zawartych w zażaleniu na postanowienie Naczelnika US w K. z dnia 28 października 2022 r.
4. naruszenie art. 145 § 1pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 2, art. 31 ust.3, art. 45, art. 184 Konstytucji RP oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 1 § 1 i § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez niewłaściwe sprawowanie kontroli nad działaniami organów administracji, gdyż postanowienia organów obydwu instancji zostały wydane z licznymi wadami uzasadniającymi ich uchylenie przez WSA.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna.
3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
3.3. W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest zatem wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia nie doszło, wyrok sądu pierwszej instancji byłby inny (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Lex. wydanie 3, Warszawa, str. 174).
W przedmiotowej sprawie, skarżący kasacyjnie zarzucał sądowi pierwszej instancji wydanie skarżonego orzeczenia na podstawie niekompletnych akt sprawy, gdyż zarówno organ pierwszej i drugiej instancji nie dopełnił obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, także wskutek nieprzeprowadzenia zawnioskowanych dowodów oraz zaaprobowanie tego, że organy obu instancji nie odniosły się, a w konsekwencji nie uwzględniły wniosków dowodowych zawartych w zażaleniu na postanowienie Naczelnika US w K. z 28 października 2022 r.
Stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe został uznany przez sąd pierwszej instancji za prawidłowy i wystarczający dla potrzeb rozstrzygnięcia. W orzecznictwie wielokrotnie zajmowano stanowisko, że samo zgłoszenie wniosków dowodowych przez stronę nie powoduje automatycznie konieczności ich uwzględnienia i przeprowadzenia dowodów przez organ. Przesłankami obowiązku uwzględnienia żądania przeprowadzenia dowodu, zgłoszonego przez stronę, jest to, aby okoliczność, która za pomocą dowodu ma zostać wyświetlona – była istotna dla sprawy, a po drugie, aby nie została ustalona za pośrednictwem dotychczas przeprowadzonych dowodów. Takie uwarunkowanie obowiązku uwzględnienia wniosku dowodowego wymaga, ażeby w ślad za postawieniem zarzutu, kasator wytłumaczył, o jaki konkretnie wniosek dowodowy chodzi, jakiego środka dowodowego i tezy dowodowej dotyczył, oraz aby wykazał, że dana okoliczność będąca istotną w sprawie, nie została udowodniona za pomocą dotychczas przeprowadzonych dowodów. Trzeba wobec tego odnotować, że w skardze kasacyjnej zabrakło wywodu pokazującego, że faktycznie mogło dojść do naruszenia prawa we wskazanym zakresie. Dodatkowo należy przypomnieć, że aby zarzut naruszenia przepisów procedury mógł zostać uwzględniony w postępowaniu kasacyjnym, konieczne jest wykazanie, że określone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem nie doszło do naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 113 par. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
3.4. Art. 110u § 1 u.p.e.a. przyznaje wszystkim uczestnikom postępowania prawo wniesienia zarzutów na czynność organu egzekucyjnego, jakim jest opis i oszacowanie wartości nieruchomości. W odniesieniu do tych zarzutów organ egzekucyjny "wypowiada się" w postanowieniu, na które przysługuje zażalenie. Ustawa nie określa podstaw tych zarzutów, ale należy przyjąć, że dopuszczalne jest podniesienie w zarzucie każdego uchybienia organu egzekucyjnego, dotyczącego tej czynności oraz uchybień rzeczoznawcy majątkowego.
W przedmiotowej sprawie, organ drugiej instancji wskazał, że w sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego operacie szacunkowym przedmiotowej nieruchomości ujęto wyłącznie pawilony handlowo-usługowe o łącznej powierzchni 2.946,06 m2, gdy tymczasem w wypisie z kartoteki budynków tam położonych wskazano zupełnie inne powierzchnie tj. 7.562 m2. Dyrektor stwierdził, że biegły przyjął powierzchnię wynikającą z dokumentu inwentaryzacji budowlanej jednej części gruntu tj. pawilony handlowe nr 1 i 2 (2 segmenty) sporządzonego w lipcu 2014 r. Zestawienie tych dwóch wartości pozwala na ustalenie różnicy powierzchni wynoszącą 4.616m2 co oznacza, że wycena mogła zaniżyć wartość szacunkową nieruchomości o co najmniej 78.841.280 zł.
Odnosząc się natomiast do istoty sporu, jaki zaistniał w przedmiotowej sprawie Sąd zwraca uwagę, że przewidziane w przepisach u.p.e.a. środki ochrony prawnej zostały ukształtowane w taki sposób, aby ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, kiedy dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne i nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, np. skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie.
Zarzuty zgłaszane na podstawie art. 110u § 1 u.p.e.a. nie mogą być zatem traktowane jako regulacja umożliwiająca kwestionowanie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości składających się na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. W przeciwnym razie deprecjacji uległoby znaczenie innych środków prawnych, określonych w u.p.e.a. Skoro bowiem zarówno w art. 33 § 1 u.p.e.a., jak i w art. 59 § 1 tej ustawy sformułowane zostały podstawy, w oparciu o które zobowiązany może kwestionować dopuszczalność prowadzonej egzekucji, to sprzeczne z założeniem niekonkurencyjności środków prawnych w ramach u.p.e.a. byłoby umożliwienie formułowania tego samego zarzutu w oparciu o odmienną podstawę prawną.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że organy obu instancji nie były uprawnione, w ramach wniesionego przez stronę środka zaskarżenia, do weryfikowania zarzutów dotyczących dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz istnienia podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym nie doszło w sprawie do naruszenia przez sąd pierwszej instancji wskazywanych przez stronę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 110u u.p.e.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a.
3.5. Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zarzut ten został wadliwie skonstruowany. Wskazane przepisy dotyczą samego rozstrzygnięcia sądu i zarzut ich naruszenia wymaga uprzedniego wykazania, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego. Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., albowiem go nie stosował, zaś w skardze kasacyjnej nie wykazano, aby sąd pierwszej instancji miał podstawy do zastosowania tego przepisu. Natomiast stwierdzając brak podstaw do uwzględnienia skargi sąd pierwszej instancji prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 151 p.p.s.a.
3.6. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 2, art. 31 ust.3, art. 45, art. 184 Konstytucji RP oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. albowiem autor skargi kasacyjnej podnosi postanowienia organów obydwu instancji zostały wydane z licznymi wadami uzasadniającymi ich uchylenie przez WSA jednakże nie wyjaśnia w treści uzasadnienia jakimi wadami były obarczone wskazane postanowienia, oraz czy miały one wpływ na wynik sprawy.
3.7. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a.
Agnieszka Olesińska Anna Dalkowska Wojciech Stachurski