Pełny tekst orzeczenia III FSK 671/24

III FSK 671/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak /sprawozdawca/
Krzysztof Przasnyski
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 965/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-01-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 111, art. 18, art. 56 § 1 pkt 5, art. 56 § 3 i § 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2 i art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7 i art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1805
art. 755 § 1 pkt 3 i art. 360
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 11 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. S.A. z siedzibą w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 965/23 w sprawie ze skargi L. S.A. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 19 maja 2023 r., nr 2401-IEE.7192.149.2023.3/BKZ/ UNP: 2401-23-113094 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz L. S.A. z siedzibą w C. kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 12 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 965/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy ze skargi L. S. A. z siedzibą w C. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 19 maja 2023 r., nr 2401-IEE.7192.149.2023.3/BKZ/ UNP: 2401-23-113094 w przedmiocie skargi na czynności poborcy skarbowego. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".
Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy.
Organ egzekucyjne prowadzi egzekucję z nieruchomości położonej w C. przy ul. O. [...]; ul. P. [...], dla której IX Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Częstochowie założył księgę wieczystą KW nr [...]. Egzekucja prowadzona jest na wniosek wierzyciela: Prezydenta Miasta C. oraz przekazanej po rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym.
Organ egzekucyjny 24 listopada 2022 r. dokonał obwieszczenia o pierwszej licytacji nieruchomości należącej do Spółki.
W dniu 15 marca 2023 r. odbyła się licytacja wyżej opisanej nieruchomości. W jej toku Spółka złożyła skargę do protokołu z licytacji nieruchomości, w sprawie odmowy uwzględnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydział Gospodarczy z 8 marca 2023 r. sygn. akt [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr KW nr [...], wydanego w ramach zabezpieczenia roszczenia Spółki przeciwko F.R.C. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.
Spółka wniosła zażalenie na postanowienie z 15 marca 2023 r., a dotyczące nie uwzględnienia skargi złożonej przez Spółkę do protokołu z licytacji nieruchomości.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach postanowieniem z 19 maja 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.
Dyrektor wskazał na treść art. 111l ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." i wyjaśnił, że kontroli w tym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności poborcy skarbowego w toku licytacji, czyli czynności podejmowanie w toku licytacji zmierzające do zrealizowania środka egzekucyjnego. Zobowiązana w złożonej w dniu licytacji tj. 15 marca 2023 r. skardze do protokołu z licytacji nieruchomości podniosła, że postępowanie egzekucyjne winno zostać zawieszone a licytacja odwołana, gdyż postanowieniem z 8 marca 2023 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie Wydział Gospodarczy zawiesił postępowanie egzekucyjne z przedmiotowej nieruchomości. Komornik skarbowy rozpoznając tę skargę od razu stwierdził, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie z powodu braku podstaw do zawieszenia całego postępowania egzekucyjnego w stosunku do pozostałych wierzycieli, gdyż postanowienie Sądu Rejonowego dotyczy wyłącznie jednego wierzyciela cywilnoprawnego, tj. F.R.C.
Organ odwoławczy zgodził się z podjętym rozstrzygnięciem. Zawieszenie postępowania wobec jednego z wierzyciela cywilnoprawnego nie może skutkować zawieszeniem całego postępowania dotyczącego egzekucji z nieruchomości, co działałoby na niekorzyść pozostałych większościowych wierzycieli, w tym Prezydenta Miasta C. oraz przekazanej po rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Częstochowie.
W skardze na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła: (1) naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz naruszenie art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz (2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 755 § 1 pkt 3 i art. 360 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.) – dalej jako: "K.p.c." poprzez nieuwzględnienie zażalenia Spółki na czynność poborcy podatkowego polegającą na przeprowadzeniu licytacji nieruchomości pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, na mocy natychmiast wykonalnego postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie Wydziału Gospodarczego z 8 marca 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie.
Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 111l u.p.e.a. skargę na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji aż do jej zamknięcia zgłasza się ustnie komornikowi skarbowemu, który przyjmuje skargę do protokołu i natychmiast ją rozstrzyga, chyba że nie jest to możliwe. Rozstrzygnięcie komornika skarbowego ma moc postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Sąd I instancji nadmienił, że przy ocenie z jakim środkiem zaskarżenia bądź wnioskiem mamy do czynienia, m.in. w postępowaniu egzekucyjnym, zasadnicze znaczenie ma treść zawartych w nich żądań, oczekiwań osoby, od której one pochodzą, w tym przypadku zobowiązanej. Nie ma żadnego znaczenia jak zobowiązana nazwała czy zatytułowała zgłoszone żądania, gdyż rozstrzygająca jest ich treść, nie zaś nazwa.
W ocenie Sądu I instancji wniosek zobowiązanej nie dotyczył czynności poborcy podatkowego w toku licytacji nieruchomości przeprowadzonej 15 marca 2023 r., a tym samym nie mógł być zakwalifikowany jako skarga w rozumieniu art. 111l u.p.e.a.
Zdaniem Sądu I instancji uwzględniając treść protokołu licytacji uznać należało, że Spółka składała skargę na brak zawieszenia postępowania egzekucyjnego i odwołania licytacji. Oznacza to, że skarga zobowiązanej nie mogła zostać wpisana do protokołu jako skarga z art. 111l u.p.e.a. i jako taka nie mogła być rozpoznana przez komornika sądowego.
Sąd odnotował, że z treści art. 56 § 3 i § 4 u.p.e.a. wynika, że to organ egzekucyjny, nie zaś komornik skarbowy, rozstrzyga postanowieniem co do zasady o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego bądź o odmowie zawieszenia tego postępowania mając na uwadze treść art. 56 § 1 tej ustawy, a na tak wydane postanowienie przysługuje zażalenie. Tymczasem w niniejszej sprawie nie wynika, by postanowienie na podstawie art. 56 ust. 1 u.p.e.a. było w ogóle wydane.
Sąd I instancji zauważył, że utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organ odwoławczy z jednej strony wskazuje, że przedmiotem skargi na czynności poborcy skarbowego oraz kontroli w tym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności poborcy skarbowego w toku licytacji, czyli czynności podejmowanie w toku licytacji zmierzające do zrealizowania środka egzekucyjnego. Z drugiej zaś strony odnosi się do kwestii braku podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że zawieszenie postępowania wobec jednego z wierzyciela cywilnoprawnego nie może skutkować zawieszeniem całego postępowania dotyczącego egzekucji z nieruchomości. Podkreślenia zatem wymaga, że badając skargę na czynność poborcy skarbowego w trybie art. 111l u.p.e.a. i zażalenie wniesione na postanowienie komornika sądowego organ odwoławczy nie może wykraczać poza treść tego przepisu, to zaś uczynił w zaskarżonym postanowieniu.
Zdaniem Sądu I instancji zaskarżone postanowienie jako naruszające art. 111l u.p.e.a. należało uchylić. Organ nie doprowadził bowiem do nadania prawidłowego biegu zarzutowi skarżącej zgłoszonemu w toku licytacji, naruszając w ten sposób w pierwszej kolejności art. 7 i art. 8 K.p.a. w powiązaniu z art. 18 u.p.e.a. Natomiast zasadniczo żądanie skarżącej nie mogło być potraktowane jako skarga na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji i nie mogły być rozstrzygane w ramach takiej skargi, nawet jeśli zobowiązana żądanie zawieszenia postępowania egzekucyjnego i odwołania licytacji nazwała skargą.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła L. S. A. z siedzibą w C. (Spółka) zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 111l u.p.e.a. poprzez błędne zinterpretowanie treści skargi, jaką Spółka złożyła do protokołu licytacji z 15 marca 2023 r., a w konsekwencji także błędne zinterpretowanie przedmiotu i treści zarzutów, jakie Spółka zawarła w składanych następnie zażaleniu do organu oraz skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach - co doprowadziło do wydania w niniejszej sprawie orzeczenia, które z punktu widzenia samego brzmienia sentencji wyroku z 12 stycznia 2024 r. było co prawda zgodne z wnioskiem Spółki, ale którego uzasadnienie świadczy o tym, że Sąd I instancji wydając to rozstrzygnięcie tak naprawdę nie rozpoznał istoty niniejszej sprawy (ponieważ nie dokonał oceny poprawności i zgodności z prawem czynności podejmowanych podczas licytacji przeprowadzanej 15 marca 2023 r. już po tym, gdy pełnomocnik Spółki przekazał poborcy skarbowemu informację o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydziału Gospodarczego z 8 marca 2023 r. - podczas gdy:
a) z protokołu licytacji z 15 marca 2023 r. nie wynika, że przedmiotem skargi złożonej przez Spółkę był brak zawieszenia postępowania egzekucyjnego i odwołania licytacji (przedmiot skargi nie został przecież w ten sposób określony w protokole licytacji);
b) w sytuacji, w której zapis protokołu z 15 marca 2023 r. budził wątpliwości Sądu I instancji co do przedmiotu złożonej skargi, wątpliwości te należało wyjaśnić odwołując się do stanowiska, jakie Spółka zawarła w późniejszym zażaleniu oraz skardze do WSA w Gliwicach. Stanowisko to było bowiem w oczywisty sposób "kontynuacją" stanowiska przedstawionego przez Spółkę podczas licytacji w dniu 15 marca 2023 r.;
c) w związku z powyższym należy wskazać, że pierwszym i podstawowym zarzutem zawartym w złożonym zażaleniu na rozstrzygnięcie komornika skarbowego było: "oddalenie skargi Dłużnika na czynność poborcy podatkowego polegającą na przeprowadzeniu licytacji nieruchomości pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości", a z tak sformułowanego zarzutu nie sposób wyinterpretować, że przedmiotem zarzutów miał być "brak zawieszenia postępowania egzekucyjnego i odwołania licytacji", jak stwierdza WSA w Gliwicach na str. 18 uzasadnienia wyroku;
d) składanie przez Spółkę skargi na "brak zawieszenia postępowania egzekucyjnego" byłoby zresztą nielogiczne w sytuacji, w której skarżąca wskazywała, że postępowanie egzekucyjne zostało już zawieszone na mocy natychmiastowo wykonalnego postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydziału Gospodarczego z 8 marca 2023 r., sygn. akt [...];
e) w niniejszej sprawie zasadny jest zatem wniosek, że Sąd I instancji w niedopuszczalny sposób zinterpretował skargę złożoną do protokołu licytacji z 15 marca 2023 r. w taki sposób, że w przyjętym przez Sąd rozumieniu/brzmieniu nie mieściła się ona w zakresie czynności podlegających zaskarżeniu w trybie art. 111l u.p.e.a.
2. naruszenie art. 111l u.p.e.a. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni i w konsekwencji błędne uznanie, że skarga, jaką Spółka złożyła do protokołu licytacji z 15 marca 2023 r. w związku ze zignorowaniem przez poborcę skarbowego faktu zawieszenia postępowania egzekucji (i przeprowadzenie pomimo tego licytacji) nie mogła zostać uznana za skargę na czynności poborcy skarbowego w rozumieniu tego przepisu - wskutek czego w toku postępowania egzekucyjnego miał zostać nadany jej niewłaściwy bieg - podczas gdy:
a) oczywistym jest, że aby poborca mógł realizować czynności należące do jego kompetencji, po pierwsze musi faktycznie toczyć się egzekucja administracyjna skierowana przeciwko nieruchomości dłużnika, a po drugie egzekucja ta musi "być w toku" - a więc nie może być zawieszona;
b) niedopuszczalnym jest uznawanie, że prowadzenie przez poborcę licytacji w okresie zawieszenia egzekucji miałoby nie kwalifikować się do złożenia skargi z art. 111l u.p.e.a., skoro w oczywisty sposób rozważana tu kwestia stanowi "czynność poborcy skarbowego w toku licytacji" w rozumieniu tego właśnie przepisu - każdą czynność poborcy skarbowego przewidzianą w art. 111c i nast. u.p.e.a. w oczywisty sposób może on zrealizować tylko w ramach faktycznie toczącego się ("aktywnego") postępowania;
c) ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji precyzuje kompetencje poborcy skarbowego w zakresie licytacji nieruchomości, co nie oznacza jednak, że analiza skargi na jego czynności miałaby być dokonywana w oderwaniu od tego, czy licytacja prowadzona była w czasie, w którym faktycznie toczyła się "aktywna" egzekucja - licytacja nie toczy się przecież w próżni, lecz jest zakotwiczona w ramach konkretnego postępowania egzekucyjnego, a zatem z logicznego punktu widzenia żadna z czynności poborcy skarbowego nie może więc odbywać się w sytuacji, gdy brak jest postępowania egzekucyjnego lub gdy jest ono zawieszone - co z kolei uzasadnia objęcie przedmiotowej kwestii skargą zgłoszoną na podstawie art. 111l u.p.e.a.;
3. a w konsekwencji naruszenie art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, tj. niedokonanie wszechstronnych ustaleń co do poprawności i zgodności z prawem czynności podejmowanych podczas licytacji przeprowadzanej w dniu 15 marca 2023 r, w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne, w ramach którego toczyła się licytacja zostało zawieszone postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydziału Gospodarczego z 8 marca 2023 r., sygn. akt [...] - podczas gdy nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd I instancji doprowadziło do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego postanowienia z powołaniem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędnej argumentacji, która z kolei de facto cofnęła trwający spór z powrotem do stanu istniejącego w dniu 15 marca 2023 r.;
4. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez błędne uwzględnienie w podstawach prawnych powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, których naruszenie zostało powołane powyżej w pkt 1 i 2 zarzutów niniejszej skargi kasacyjnej (które zastosowane zostały przez Sąd I instancji w sposób błędny);
5. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez błędne nieuwzględnienie w podstawach prawnych powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego i postępowania egzekucyjnego w administracji, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenia art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez:
a) utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia z 15 marca 2023 r. pomimo tego, że zapadło ono w sytuacji zawieszenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, dla której prowadzone jest księga wieczysta nr [...] prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. pod numerem 2410-SEE.711.8512.2022,1.ZSZ na mocy natychmiast wykonalnego postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydziału Gospodarczego z 8 marca 2023 r., sygn. akt [...] (wydanego w ramach zabezpieczenia roszczenia L. S.A. przeciwko F.R.C. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności);
b) nieuwzględnienie tego, że w protokole licytacji z 15 marca 2023 r. wskazano, iż postanowienie Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydziału Gospodarczego z 8 marca 2023 r., sygn. akt [...], "nie zawiesza postępowania egzekucyjnego w administracji i licytacja nie została odwołana" - podczas gdy wniosek taki poczyniony został w wyniku zupełnie dowolnego pominięcia w protokole istotnej części sentencji postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z 8 marca 2023 r., a mianowicie pominięcia tej części sentencji postanowienia , która wprost odnosi się do niniejszego postępowania i wskazuje na prowadzący je organ i na numer tego postępowania - tj. pominięcia sformułowania "(...) Prowadzonej przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. pod numerem 2410-SEE.711.8512.2022.1.ZSZ (...)";
c) nieuwzględnienie celowego pominięcia w toku przeprowadzenia licytacji w dniu 15 marca 2023 r. wskazanych powyżej istotnych fragmentów sentencji tego postanowienia, aby nie stanęło ono na przeszkodzie przeprowadzeniu licytacji nieruchomości - podczas, gdy w ocenie skarżącej poborca skarbowy miał pełną świadomość związania go postanowieniem z 8 marca 2023 r. i konieczności odwołania licytacji, lecz intencjonalnie pominął on wskazane fragmenty sentencji postanowienia; jednoznacznie świadczy o tym zresztą dalsze postępowanie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C., który - będąc rzekomo niezwiązanym postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie - złożył wniosek o uzasadnienie przedmiotowego postanowienia, co w obowiązującym stanie prawnym jest konieczne, aby możliwe stało się zaskarżenie przedmiotowego postanowienia - w ocenie skarżącej okoliczności te zostały pominięte lub zlekceważone przez organ przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia z 19 maja 2023 r.;
d) stwierdzenie w uzasadnieniu postanowienia z 19 maja 2023 r., że Sąd Rejonowy w Częstochowie miał zawiesić postępowanie egzekucyjne wyłącznie w odniesieniu do wierzyciela F.R.C., a nie wobec pozostałych wierzycieli uczestniczących w egzekucji z nieruchomości - podczas gdy w żaden sposób nie wynika to z sentencji postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z 8 marca 2023 r., w którym jednoznacznie wskazano, że w ramach zabezpieczenia roszczenia następuje zawieszenie "całego" postępowania egzekucyjnego - w postanowieniu tym nie wskazano przecież na zawieszenie postępowania egzekucyjnego tylko w zakresie w jakim dotyczy ono wierzyciela F.R.C.;
e) w konsekwencji zasadny jest zarzut naruszenia przez organ (podobnie jak wcześniej przez organ I instancji) wyrażonej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady demokratycznego państwa prawnego i wyrażonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady praworządności, a także naruszenia przewidzianego w art. 6 K.p.a. obowiązku działania na podstawie przepisów prawa oraz przewidzianego w art. 7 K.p.a. obowiązku stania na straży praworządności oraz załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że organ dopuścił się tu selektywnego uwzględnienia (dostrzeżenia) jedynie tej części postanowienia z 8 marca 2023 r., która nie stała na przeszkodzie przeprowadzeniu licytacji oraz dokonania jej nieuprawnionej nadinterpretacji w taki sposób aby zawęzić zakres zastosowania postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie i w ten sposób utrzymać w mocy wcześniejsze, bezprawne czynności i orzeczenie organu I instancji; opisane postępowanie organu w sposób oczywisty naruszyło także przewidziany w art. 8 § 1 K.p.a. obowiązek prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i kierowania się m.in. zasadą bezstronności;
6. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez błędne nieuwzględnienie w podstawach prawnych powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego i postępowania egzekucyjnego w administracji, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenia art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a w zw. z art. 755 § 1 pkt 3 i art. 360 K.p.c. poprzez nieuwzględnienie zażalenia skarżącego na czynność poborcy podatkowego polegającą na przeprowadzeniu licytacji nieruchomości pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, dla której prowadzone jest księga wieczysta nr [...] prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. pod numerem 2410-SEE.711.8512.2022.1.ZSZ na mocy natychmiast wykonalnego postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydziału Gospodarczego z 8 marca 2023 r., sygn. akt [...] (wydanego w ramach zabezpieczenia roszczenia Spółki przeciwko F.R.C. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności).
Wskazując na powyższe zarzuty Spółka wniosła o:
1. oddalenie skargi kasacyjnej z jednoczesną zmianą uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia w zakresie, w jakim nie odpowiada ono prawu - tj. w zakresie szczegółowo omówionym w części uzasadnienia niniejszej skargi kasacyjnej zatytułowanym "wnioskowane zmiany uzasadnienia wyroku Sądu I instancji";
2. odstąpienie na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. od obciążenia skarżącego obowiązkiem zwrotu na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego w całości – w przypadku uwzględnienia wniosku wskazanego powyżej w pkt 1, w niniejszej sprawie zachodził będzie przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu powołanego powyżej przepisu, ponieważ pomimo oddalenia skargi kasacyjnej złożonej przez skarżącego, jego stanowisko zostanie uznane za poprawne merytorycznie, co w konsekwencji doprowadzi do korekty uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podważając tym samym poprawność stanowiska przedstawionego w niniejszej sprawie przez organ;
3. ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym uiszczonego wpisu i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym według norm przepisanych.
Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. skarżąca oświadczyła, że nie wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie i tym samym zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem wyrok Sądu I instancji podlega uchyleniu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadny jest zarzut naruszenia art. 3 § 1, w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 111l u.p.e.a. poprzez błędne zinterpretowanie treści skargi, jaką Spółka złożyła do protokołu licytacji z 15 marca 2023 r., a w konsekwencji także błędne zinterpretowanie przedmiotu i treści zarzutów, jakie Spółka zawarła w składanych następnie zażaleniu do organu oraz skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach - co doprowadziło do wydania w niniejszej sprawie orzeczenia, którego uzasadnienie świadczy o tym, że Sąd I instancji wydając to rozstrzygnięcie tak naprawdę nie rozpoznał istoty niniejszej sprawy (ponieważ nie dokonał oceny poprawności i zgodności z prawem czynności podejmowanych podczas licytacji przeprowadzanej w dniu 15 marca 2023 r.). Zasadny jest również zarzut naruszenie art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, tj. niedokonanie wszechstronnych ustaleń co do poprawności i zgodności z prawem czynności podejmowanych podczas licytacji przeprowadzanej w dniu 15 marca 2023 r, w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne, w ramach którego toczyła się licytacja zostało zawieszone postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydziału Gospodarczego z 8 marca 2023 r., sygn. akt [...].
Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.
Orzekanie "na podstawie akt sprawy", o którym mowa w art. 133 P.p.s.a. oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Naruszenie art. 133 § 1 P.p.s.a. może zatem stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wówczas, gdy sąd przyjął i wnioskował o jakimś fakcie na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy wbrew zasadzie wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu prawa naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na podstawie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym decyzją.
Według art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy", o jakim mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu.
Granice rozpoznania niniejszej sprawy wyznacza przepis art. 111l u.p.e.a., który stanowi, że skargę na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji aż do jej zamknięcia zgłasza się ustnie komornikowi skarbowemu, który przyjmuje skargę do protokołu i natychmiast ją rozstrzyga, chyba że nie jest to możliwe. Rozstrzygnięcie komornika skarbowego ma moc postanowienia, na które przysługuje zażalenie.
Mając na uwadze podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty należy ustalić, jaka była treść skargi Spółki zgłoszonej w toku licytacji komorniczej. Z protokołu licytacji przeprowadzonej w dniu 15 marca 2023 r. wynika, że skargę Spółki opisano jako: skargę odnośnie postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w Częstochowie sygn. akt [...] z dnia 8 marca 2023 r. Z akt sprawy wynika, że organy administracji publicznej załatwiające przedmiotową skargę w ramach stosownej procedury prawnej nie miały wątpliwości, że intencją Spółki było wskazanie, że skutkiem postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie było zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Przy czym w przeciwieństwie do Spółki organy administracji zajęły stanowisko, wedle którego skutek postanowienia Sądu Rejonowego odnosi się tylko do wierzytelności wynikającej z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Częstochowie V Wydział Gospodarczy z 3 lutego 2005 r., sygn. akt [...].
Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może budzić wątpliwości, że skarga Spółki dotyczyła tego, że organ egzekucyjny pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadził egzekucję z nieruchomości. Brak jest podstaw aby przyjąć, tak jak Sąd I instancji, że strona w istocie złożyła wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, który to wniosek powinien być rozpoznany w odrębnym postępowaniu. W szczególności zaś należy stwierdzić, że nie ma racji Sąd I instancji przyjmując, że "Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organ odwoławczy z jednej strony wskazuje, że przedmiotem skargi na czynności poborcy skarbowego oraz kontroli w tym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności poborcy skarbowego w toku licytacji, czyli czynności podejmowanie w toku licytacji zmierzające do zrealizowania środka egzekucyjnego. Z drugiej zaś strony odnosi się do kwestii braku podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że zawieszenie postępowania wobec jednego z wierzyciela cywilnoprawnego nie może skutkować zawieszeniem całego postępowania dotyczącego egzekucji z nieruchomości." Rzecz bowiem w tym, że organ nie odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego (i nie tego żądała Spółka) ale stwierdził, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego orzeczone postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie z 8 marca 2023 r. odnosi swój skutek tylko do tej części egzekucji, która jest prowadzona na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym wydanego przez Sąd Okręgowy w Częstochowie V Wydział Gospodarczy 3 lutego 2005 r.
Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że Sąd I instancji naruszył art. 133 § 1 P.p.s.a., albowiem Sąd nie orzekał na podstawie akt sprawy; nie da się z przedłożonych akt administracyjnych wyprowadzić wniosku, że Spółka żądała zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Nadto, trudno byłoby zaakceptować taki wniosek w sytuacji, gdy o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego do opisanej wyżej nieruchomości postanowił już Sąd Rejonowy. Ponadto Sąd I instancji naruszył przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. Przyjmując bowiem za przedmiot swoich ustaleń i ocen wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego wyszedł poza granice sprawy w rozumieniu tego przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że wadliwa jest wykładnia art. 111l u.p.e.a. przyjęta przez Sąd I instancji i zakładająca, że przedmiotem skargi z art. 111l u.p.e.a. mogą być tylko czynności wymienione w art. 111c § 2 u.p.e.a. Trzeba dostrzec, że powołany przepis nie stanowi katalogu czynności poborcy skarbowego w toku licytacji aż do jej zamknięcia ale zawiera enumeratywną listę informacji, które poborca skarbowy jest obowiązany podać do wiadomości obecnych na licytacji. Jednocześnie, skoro przedmiotem skargi, o której mowa w art. 111l u.p.e.a. są czynności poborcy skarbowego w toku licytacji aż do jej zamknięcia to w zakres tego pojęcia wchodzi także sytuacja, w której poborca skarbowy podejmuje czynności, gdy postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone.
Rzeczą Sądu I instancji w ponownie przeprowadzonym postępowaniu będzie ocena skutków prawnych postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z 8 marca 2023 r., sygn. akt [...] dla postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], prowadzonej przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. pod numerem 2410-SEE.711.8512.2022.1.ZSZ.
Odnośnie wniosku autora skargi kasacyjnej o oddalenie skargi kasacyjnej ze zmianą uzasadnienia zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sytuacji, w której Sąd I instancji wydając rozstrzygniecie nie rozpoznał istoty sprawy wnioskowane rozstrzygnięcie nie jest możliwe, albowiem naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Stwierdzone wyżej uchybienia czynią na tym etapie postępowania przedwczesną ocenę pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a.
Krzysztof Przasnyski Stanisław Bogucki Bogusław Woźniak