Pełny tekst orzeczenia III FSK 625/21

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 717/18 w sprawie ze skargi H.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od H.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 26 września 2018 r., I SA/Gl 717/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę H.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 24 kwietnia 2018 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

W skardze kasacyjnej skarżący na podstawie art. 174 p.p.s.a. zarzucił:

1. naruszenie art. 1 § 1 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. na skutek pominięcia przy rozpoznaniu przez sąd pierwszej instancji pełnego zakresu i przedmiotu skargi. Skarga z 21 maja 2018 r. obejmuje dwa merytorycznie powiązane postanowienia wydane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 23 § 5 i § 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) z uwagi na błędną wykładnię prawa oraz błędne zastosowanie w /w przepisów,

- art. 246 §1 o.p. z uwagi na pominięcie wskazanego przepisu przez organ w toku badania i oceny wniosku strony o wstrzymanie wykonania decyzji zawartego w piśmie strony z 28 grudnia 2017 r. o wznowienie postępowania w sprawie 15-tu decyzji prawomocnych UKS/IS z 11 stycznia 2011 r., obejmujących kwestionowany wymiar podatku vat za lata 2004/2005, objętych postanowieniem DIAS w Katowicach z 22 lutego 2018 r. o wznowieniu postępowania podatkowego w przedmiotowym zakresie,

3. naruszenie przepisów:

- art. 111 § 1 i § 2 p.p.s.a. z uwagi na pozostawienie bez rozpoznania postanowienia DIAS z 2 lutego 2018r. objętego skargą z dnia 21 maja 2018r., o czym w pkt. 1. Oba postanowienia objęte skargą są przedmiotowo i podmiotowo związane, a dla istoty wymagały łącznego rozpoznania.

Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji w ramach tzw. autokontroli w rozumieniu art. 179a p.p.s.a. i przyjęcie podstaw skargi kasacyjnej za usprawiedliwione, uchylenie zaskarżonego wyroku i ponowne rozpoznanie sprawy ze skargi z 21 maja 2018 r. obejmującej dwa postanowienia DIAS w Katowicach, przy uwzględnieniu zarzutów i przesłanek skargi wraz ze stanowiskiem strony skarżącej wyrażonym w piśmie przygotowawczym z 4 sierpnia 2018 r. oraz wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania, w trybie postępowania uproszczonego art. 119 p.p.s.a.

W przypadku nieuwzględnienia wniosku przez sąd pierwszej instancji, skarżący wniósł o skierowanie sprawy do NSA celem rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie i uchylenie wyroku w całości, zmianę orzeczenia sądu pierwszej instancji poprzez uchylenie w całości obu postanowień objętych skargą, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa przez organ nadzoru egzekucji administracyjnej tj. DIAS w Katowicach i obciążenie strony przeciwnej kosztami obu postępowań.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zarządzeniem z 17 listopada 2021 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego w sprawie powiązanej III FSK 4495/21 oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Żadna ze stron z tej możliwości nie skorzystała, a nadto nie sprzeciwiono się skierowaniu rozpoznania sprawy na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest oczywiście niezasadna.

Odnośnie do pierwszego ze stawianych zarzutów. Przepisy art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. zawierają normy o charakterze ustrojowym, stanowią one bowiem, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie oraz że kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne i inne akty wskazane w ustawie. Do przesłanek warunkujących naruszenie tych przepisów mogłoby dojść wówczas, gdyby sąd administracyjny odmówił rozpoznania skargi mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie (zob. wyrok NSA z 23 marca 2016 r., II GSK 2340/14). Żadna z tych przesłanek w sprawie nie zaistniała.

Przedmiotem kontroli sądu pierwszej instancji w niniejszej spawie była wyłącznie dopuszczalność wniesionego przez skarżącego zażalenia z 26 lutego 2018 r. na postanowienie o odmowie wstrzymania egzekucji administracyjnej i tę sprawę sąd pierwszej instancji rozpoznał w całokształcie, zgodnie z wymogami ustawowymi, w tym wskazanymi w art. 3 § 1 p.p.s.a.

W postępowaniu tym sąd nie badał zatem ani uprawnienia organu nadzoru do odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych, ani też podnoszonych w skardze kwestii związanych z wnioskiem strony z 28 grudnia 2017 r. o wznowienie postępowania w sprawach objętych decyzjami ostatecznymi z 5 sierpnia 2011 r., w tym zastosowania wobec skarżącego wstrzymania decyzji objętej wnioskiem o wznowienie postępowania na podstawie art. 246 § 1 o.p. Poza kontrolą sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie była także ocena prawidłowości postępowania wymiarowego, którego konsekwencją jest prowadzone aktualnie wobec strony postępowanie egzekucyjne.

Co prawda w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi istnieje przepis art. 135 p.p.s.a., który zawiera uprawnienie sądu administracyjnego do orzekania w głąb sprawy, pozwalające na usunięcie z obrotu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie niezgodnie z prawem. Nie dotyczy to jednak uprawnień procesowych stron, lecz odnosi się do fazy orzekania przez sąd administracyjny i kształtuje kompetencje tego sądu w przypadku uwzględnienia skargi. Innymi słowy istotą konstrukcji ukształtowanej przepisem art. 135 p.p.s.a. jest powiązanie obowiązku sądu orzekania "w głąb sprawy" z przesłanką niezbędności takiego rozstrzygnięcia dla jej końcowego załatwienia. Wyeliminowanie z obrotu prawnego innej niż zaskarżona do sądu decyzja organu podatkowego wchodzi w grę jedynie wówczas, gdy bez tego zabiegu załatwienie sprawy byłoby niemożliwe lub co najmniej utrudnione (por. wyrok NSA z 24 września 2015 r., I GSK 72/14). W sprawie niniejszej, co oczywiste, przesłanek do zastosowania tego przepisu nie było, chociażby z tego względu, że skarga na przedmiotowe postanowienie, o niedopuszczalności zażalenia, okazała się bezzasadna.

Zgodnie z art. 134 k.p.a., którego to przepisu skarżący w ogóle nie kwestionował, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Przepis ten ma także zastosowanie do zażaleń poprzez odesłanie z art. 144 k.p.a., w tym także do zażaleń składanych na postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym (poprzez odesłanie z art. 18 u.p.e.a.). Artykuł 134 k.p.a. obliguje zatem organ drugiej instancji do badania, w pierwszej kolejności, dopuszczalności zażalenia. Cytowany przepis nie określa jakie warunki decydują o dopuszczalności bądź niedopuszczalności zażalenia, wynikają one jednak z innych przepisów procesowych stanowiących o przedmiocie zaskarżenia i toku postępowania. Niedopuszczalność zażalenia może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Dokonując oceny przesłanki podmiotowej, badaniu podlega złożenie zażalenia przez legitymowany podmiot - stronę postępowania w sprawie. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje natomiast przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości zaskarżenia postanowienia w toku instancji. Niedopuszczalne jest bowiem zażalenie na postanowienie, co do którego ustawodawca nie przewidział uprawienia do jego zaskarżenia (wyrok WSA Olsztynie z 6 stycznia 2013 r., II SA/Ol 410/13).

Co najistotniejsze przedmiotowe postanowienie nie ma charakteru oceny merytorycznej, a jest jedynie formalnym stwierdzeniem, że zażalenie nie może zostać rozpoznane (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 27 stycznia 2011 r., II SA/Wr 640/10; wyrok NSA z 1 sierpnia 2012 r., GSK 1005/11), czego skarżący zdaje się nie zauważać, pomijając w swoich zarzutach istotę sprawy, a mianowicie regulację z art. 134 p.p.s.a.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 23 § 6 i § 8 u.p.e.a. Zgodnie z art. 23 § 8 u.p.e.a. na postanowienie o wstrzymaniu czynności egzekucyjnych lub wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego służy zażalenie wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Natomiast na podstawie art. 23 § 6 u.p.e.a. organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać z urzędu, na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Z powyższych przepisów wynika zatem, że w obowiązującym stanie prawnym (od dnia 1 stycznia 2016 r.), wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego może nastąpić wyłącznie z urzędu, a zażalenie przysługuje tylko na postanowienie wstrzymujące (tamujące) czynności egzekucyjne lub postępowania egzekucyjne. Ponadto uprawnienie to przysługuje wyłącznie wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Wykładnia językowa i systemowa omawianych przepisów jest jasna, jednoznaczna i nie może budzi żadnych wątpliwości.

W sprawie nie mógł być rozważany zarzut naruszenia art. 246 § 1 o.p. ponieważ nie mieści się on w granicach sprawy, której dotyczy skarga. W przepisie tym wskazano, że organ podatkowy właściwy w sprawie wznowienia postępowania wstrzyma z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji (...), co wskazuje, jak słusznie podniósł organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że jest to zupełnie inny tryb postępowania, odrębny od postępowania egzekucyjnego mającego zastosowanie w niniejszej sprawie.

Zupełnie bezpodstawny jest zarzut naruszenia przepisów art. 111 § 1 i § 2 p.p.s.a. Regulacja ta dotyczy sytuacji, w której kilka spraw toczących się przed sądem administracyjnym może być połączone do wspólnego rozpoznania. Sytuacja taka w ogóle nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie, nie było więc żadnych podstaw do zastosowania tego przepisu przez sąd pierwszej instancji.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).

sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Paweł Borszowski sędzia del. WSA Bogusław Woźniak