III FSK 50/24

III FSK 50/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Sz 267/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-09-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i uchylono zaskarżone postanowienie
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i pkt 2, art. 134 § 1, art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 59 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 i 4, art. 126.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Protokolant asystent sędziego Anna Rybak, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 września 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 267/23 w sprawie ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 lutego 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.15.2023.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz K. G. kwotę 1140 (słownie: tysiąc sto czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 267/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA) oddalił skargę K. G. (dalej: Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 23 lutego 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
WSA przedstawił następujący stan faktyczny:
Postępowanie w sprawie zainicjowane zostało pismem Skarżącego z dnia 24 października 2022 r., w którym zobowiązany, powołując się na art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.), złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 1 września 2022 r. dotyczący należności VAT za II kwartał 2022 r. Skarżący twierdził, że egzekucja jest niedopuszczalna, gdyż brak było podstaw do uznania, że uchyla się on od zapłaty zobowiązania (art. 6 § 1 u.p.e.a.). Podniósł, iż wystąpił z wnioskiem o odroczenie terminu płatności zaległości w VAT oraz że dnia 21 października 2022 r. dokonał zapłaty zobowiązania za III kwartał 2022 r., pomimo że ciążą na nim inne zobowiązania.
Organ wskazał, że pomimo wstrzymania realizacji zajęcia, dłużnik zajętej wierzytelności w dniu 19 października 2022 r. zrealizował zajęcie w całości. Przy czym rozliczenie wyegzekwowanej kwoty nastąpiło w dniu 4 listopada 2022 r., tj. po podjęciu zawieszonego dnia 15 września 2022 r. postępowania egzekwującego. Zawieszenie nastąpiło w związku z wniesieniem dnia 13 września 2022 r. zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W konsekwencji organy uznały, że wniosek Skarżącego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowy i umorzyły postępowanie w zakresie tego wniosku uznając, że wniosek o umorzenie wpłynął do organu egzekucyjnego po uzyskaniu środków z zajęcia, zaś wpływ środków zakończył to postępowanie - należności w całości wygasły wskutek ich zaspokojenia w wyniku realizacji zajęcia.
WSA uznał, że błędne jest stanowisko organów dotyczące zakończenia postępowania egzekucyjnego w dacie wpływu kwoty z zajęcia wierzytelności. W tej dacie nie zostało bowiem zakończone postępowanie egzekucyjne lecz egzekucja administracyjna, która jest częścią postępowania egzekucyjnego. Postępowanie to toczyło się jeszcze przed Dyrektorem IAS z zażalenia na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Zatem wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynął w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego. Tym samym błędem było zakończenie postępowania wszczętego tym wnioskiem na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: K.p.a.). Przepis ten dotyczy postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego, którego przesłanką umorzenia jest bezprzedmiotowość. Z kolei art. 59 u.p.e.a. wskazuje na konkretne przypadki obligatoryjnego i fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Obydwa te przepisy dotyczą podstaw umorzenia zupełnie innych procedur i nie mogą być dowolnie i wymiennie stosowane. W przypadku negatywnego rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, stosownie do art. 59 § 4 u.p.e.a. organ powinien stosować formułę "odmawia umorzenia".
Jednak zdaniem WSA wadliwość ta nie wpływa na legalność podjętego rozstrzygnięcia, gdyż rozstrzygnięcie organu w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego obok uznania, że doszło do zakończenia postępowania egzekucyjnego, zawiera także odniesienie się do meritum, tj. zarzutu niedopuszczalności egzekucji, tj. bezpodstawnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Poza tym organ pierwszej instancji, a w ślad za nim organ drugiej instancji uznali, że meritum tego wniosku powiela zgłoszone i rozpatrzone stanowisko uprzednio w ramach zarzutów gdzie wyjaśniono i rozstrzygnięto, dlaczego wierzyciel wystawił tytuł egzekucyjny, a do pozostałych argumentów organ odniósł się przy skardze na czynność egzekucyjną.
Sąd wyjaśnił, że argumentacja odnośnie do nieuzasadnionego obciążenia Skarżącego kosztami egzekucyjnymi na tym etapie postępowania nie może być przedmiotem kontroli sądu.
Skargę kasacyjną wniósł Skarżący. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie postanowienia pomimo stwierdzenia przez WSA naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a związanego z dokonaną przez Dyrektora IAS błędną wykładnią przepisów art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. polegającą na utożsamieniu pojęć "egzekucja administracyjna" oraz "postępowanie egzekucyjne", które następnie legło u podstaw niezastosowania art. 59 § 4 u.p.e.a.;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie przez WSA postanowienia pomimo stwierdzonego przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organ egzekucyjny przepisów art. 105 § 1 K.p.a. i art. 59 § 4 u.p.e.a. oraz błędnej oceny Sądu pierwszej instancji co do braku istotnego wpływu powyższych naruszeń na wynik sprawy z uwagi na błędne przekonanie o możliwości zastosowania art. 64c § 9 pkt 1 u.p.e.a., którego Skarżący nie miał możliwości zastosować w niniejszej sprawie;
3) art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez niestwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji nieważności zaskarżonego postanowienia, pomimo wystąpienia przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 i 4 w związku z art. 126 K.p.a.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów. Do skargi kasacyjnej nie zostały dołączone dokumenty.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na rozprawie w dniu 13 maja 2025 r. pełnomocnik Skarżącego przedłożyła niedołączone do skargi kasacyjnej dokumenty i wniosła o przeprowadzenie dowodu z.: zawiadomienia z dnia 4 listopada 2022 r. o uchyleniu zajęcia, które to pismo nie zawierało żadnego uzasadnienia oraz przyczyn uchylenia (załącznik nr 1); pisma z dnia 3 listopada 2022 r. – postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego), w którym również nie zawarto żadnej informacji o wykonaniu obowiązku (załącznik nr 2); postanowienia z dnia 28 listopada 2022 r. zawierającego pierwszą informację o fakcie wyegzekwowania obowiązku Skarżącego (załącznik nr 3), czyli już po terminie wynikającym z art. 64c § 9 pkt 1 lit. a) u.p.e.a.
Na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił odmówić dopuszczenia dowodu z postanowienia z dnia 28 listopada 2022 r. i postanowienia z dnia 3 listopada 2022 r. o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, jako że dokumenty te znajdują się w aktach administracyjnych oraz dopuścił jako dowód zawiadomienie o uchyleniu zajęcia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że zaskarżony wyrok narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. WSA błędnie bowiem uznał, że bez znaczenia dla legalności rozstrzygnięcia było zakończenie postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., wydaniem postanowienia o umorzeniu tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.
Organy zastosowały art. 105 § 1 K.p.a., ponieważ uznały, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, więc nie ma podstaw do rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że stanowisko organów jest nieprawidłowe, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, ale ta konstatacja powinna skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i zobowiązaniem organu do merytorycznego rozpoznania wniosku na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Nieprawidłowości jakiej dopuściły się organy nie może sanować, jak przyjął WSA, okoliczność, iż rozstrzygnięcie organu w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego zawiera "odniesienie się do meritum wniosku z dnia 24 października 2022 r., tj. zarzutu niedopuszczalności egzekucji, tj. bezpodstawnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego".
Postanowienie wydane na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. oznacza bezprzedmiotowość postępowania, która jest równoważna z nierozpoznawaniem sprawy co do meritum. Zatem w takim postanowieniu organ powinien wyłącznie wskazać powody, dla których uznał, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. Natomiast, jeśli wbrew przyjętej przez siebie podstawie rozstrzygnięcia, w takim postanowieniu zawrze stanowisko co do meritum, to nie jest ono wiążące, co oznacza, że jeśli zostanie wniesiona na nie skarga, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, WSA powinien ograniczyć się do kontroli w zakresie zasadności umorzenia postępowania ze względu jego bezprzedmiotowość. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, zaś granice sprawy wyznacza zaskarżone rozstrzygnięcie. Jeśli Sąd uzna, że konieczne było rozpoznanie sprawy co do meritum, powinien zastosować środki przewidziane w ustawie Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyłącznie merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy umożliwia sądowi jego kontrolę co do meritum.
Błędem WSA było też przyjęcie, że kwestia objęta wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego była już rozpoznawana przez organy w ramach innych środków zaskarżenia wniesionych przez Skarżącego, tj. zarzutów w sprawie egzekucji, skargi na czynności egzekucyjne. Wskazana w tym wniosku przesłanka z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. – niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie może bowiem być badana w ramach żadnego innego środka zaskarżenia. Na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązuje zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Przez wzgląd na tę zasadę tak organy jak i sąd w przypadku podniesienia przesłanki niewystępującej w ramach wniesionego środka zaskarżenia, odmawiają jej rozpoznania. Tak więc nawet, jeśli organ w którymś z wydanych postanowień, czy to w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji, czy skargi na czynności egzekucyjne nadmienił o dopuszczalności egzekucji, to i tak stanowisko to nie było wiążące i nie mogło podlegać ocenie, jako że wykraczało poza zakres rozstrzygnięcia.
Tylko w ramach rozpoznawania wniosku o umorzenie postepowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. może być rozważona podnoszona przez Skarżącego niedopuszczalność egzekucji administracyjnej w powiązaniu z kryterium z art. 6 § 1 tej ustawy, tj. nieuchylanie się zobowiązanego od zapłaty zobowiązania - ergo tylko w ramach skargi na rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. kwestia niedopuszczalności egzekucji może być poddana kontroli sądu.
Nieprawidłowości, których dopuścił się WSA skutkowały uchyleniem zaskarżonego wyroku, a ponieważ istota sprawy jest wyjaśniona na tyle dostatecznie, że możliwe było rozpoznanie skargi, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił również zaskarżone postanowienie. Organ rozpoznający ponownie niniejszą sprawę zobowiązany jest merytorycznie rozpoznać wniosek Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, oczywiście z uwzględnieniem zasady dwuinstancyjności postępowania.
Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 w związku z art. 126 K.p.a. Po pierwsze, wydanie postanowienia w oparciu o błędną podstawę prawną nie może być utożsamiane z wydaniem postanowienia bez podstawy prawnej, jak czyni to Skarżący. Po drugie, wbrew prezentowanemu w skardze kasacyjnej stanowisku zaskarżone postanowienie (również postanowienie organu pierwszej instancji) zostało skierowane do strony postępowania, którą jest Skarżący (adresatem jest Skarżący). Nie wystąpiła więc przesłanka z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.
Natomiast zgodnie z twierdzeniem Skarżącego, postanowienia nie zostały wysłane do niego, lecz do innej osoby, mimo braku w aktach administracyjnych pełnomocnictwa do występowania w jego imieniu przez tę osobę. Jednak w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu, który umożliwiłby Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę skutków tej nieprawidłowości.
W tym miejscu podkreślić należy, że w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS zawarł nieprawdziwe twierdzenie, że w aktach sprawy znajduje pełnomocnictwo udzielone przez Skarżącego doradcy podatkowemu J. C. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że niedopuszczalne jest przedstawianie nieprawdziwych informacji przez organ.
Przedłożony przez Skarżącego dokument jest istotny w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ wpływa na jego sytuację w tym postępowaniu, ale przez wzgląd na istotę występującego w sprawie sporu i granice skargi kasacyjnej, którymi mocą art. 183 § 1 P.p.s.a., jest związany Naczelny Sąd Administracyjny, pozostaje on bez znaczenia.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego postanowiono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.
sędzia B. Woźniak sędzia S. Presnarowicz sędzia J. Sokołowska