III FSK 385/25

III FSK 385/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska /przewodniczący/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 945/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-12-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 64e § 2 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. S.A. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 945/24 w sprawie ze skargi S. S.A. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 6 czerwca 2024 r., nr 2401-IEE.7192.239.2024.8/AZ UNP: 2401-24-137986 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. S.A. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 945/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. S.A. z siedzibą w B. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 6 czerwca 2024 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że istota rozpoznawanego sporu sprowadza się do oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi przesłanka "ważnego interesu publicznego" w rozumieniu art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., uzasadniająca umorzenie kosztów egzekucyjnych. Sąd podkreślił, że z treści art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. wynika, że decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ egzekucyjny, przy zachowaniu ustawowych granic i po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania dowodowego, rozstrzyga, czy w realiach danej sprawy istnieje potrzeba odstąpienia od egzekwowania całości lub części kosztów. W szczególności ocena ta powinna uwzględniać rozumienie interesu publicznego jako wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów państwa czy sprawność działania administracji publicznej, przy czym wymóg "ważności" nakazuje badać, czy dana wartość ma doniosłe, szczególne znaczenie dla porządku prawnego i społecznego. Sąd wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w ramach przesłanki "ważnego interesu publicznego" organ powinien rozważyć, czy koszty egzekucyjne nie stały się nadmiernym obciążeniem, nieproporcjonalnym do podjętych czynności, co mogłoby przekształcić je w swoistą sankcję finansową. W niniejszej sprawie skarżąca powoływała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym stwierdzono niekonstytucyjność przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie braku określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych. Sąd jednak zaakcentował, że wyrok ten nie dotyczył wprost stosowania ulgi w postaci umorzenia kosztów, lecz odnosił się do przepisów regulujących ich ustalanie.
WSA w Gliwicach stwierdził, że organ egzekucyjny nie pominął istotnych okoliczności i przeprowadził pełną ocenę przesłanki "ważnego interesu publicznego". Ustalił, że koszty egzekucyjne określone w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 19 lutego 2021 r. na kwotę 103.540,80 zł zostały utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, a następnie ich prawidłowość została potwierdzona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/GI 1235/21 oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 435/22. Sąd przywołał te rozstrzygnięcia wskazując, że przesądzono w tych orzeczeniach o braku naruszenia art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w świetle wyroku TK, a także odrzucił argument skarżącej o konieczności stosowania limitu opłat do całego postępowania egzekucyjnego, a nie do każdego tytułu wykonawczego odrębnie. W ocenie Sądu organ egzekucyjny prawidłowo ustalił, że naliczone koszty nie mają charakteru rażąco wygórowanego, a tym samym nie doszło do całkowitego zerwania związku pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ustalonych opłat. Ponadto zdaniem WSA organ zastosował miarkowanie opłat, wyznaczając ich górny pułap, co odpowiadało standardom konstytucyjnym wskazanym w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. Sąd zaakcentował również, że liczba tytułów wykonawczych pozostaje w gestii wierzyciela, a organ egzekucyjny nie ma kompetencji do ich weryfikowania ani ograniczania. Z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie nie wykazano wystąpienia szczególnych okoliczności o charakterze doniosłym dla interesu publicznego, które uzasadniałyby umorzenie kosztów egzekucyjnych, Sąd podzielił stanowisko organu o braku podstaw do zastosowania ulgi przewidzianej w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).
Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną na podstawie art. 173 § 1 i § 2 oraz art. 177 § 1 w związku z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) złożył pełnomocnik skarżącej, który zaskarżył wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244) poprzez nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu przez WSA oceny potwierdzającej stanowisko DIAS, tj. że w realiach sprawy brak było ważnego interesu Skarżącej oraz interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych, w sytuacji w której w realiach sprawy interesy te istnieją i uzasadniały w pełni złożony wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych.
Wskazując na powyższe naruszenia pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, że skarżąca zrzeka się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. ani żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego wyroku.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd kasacyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej stanowiącej sformalizowany środek zaskarżenia, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów i wychodzenia poza ramy, które zostały nakreślone w skardze kasacyjnej. Wymaga to zatem prawidłowego określenia w skardze kasacyjnej podstaw zaskarżenia, tj. przede wszystkim precyzyjnego wskazania konkretnych przepisów prawa, którym, zdaniem autora skargi kasacyjnej, sąd pierwszej instancji uchybił.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że spór dotyczy tego, czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi przesłanka "ważnego interesu publicznego" w rozumieniu art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., uzasadniająca umorzenie kosztów egzekucyjnych. Sąd pierwszej instancji rozpoznał skargę przez pryzmat wskazanego przepisu.
Tymczasem jedyny zarzut skargi kasacyjnej wniesionej w tej sprawie wskazuje na naruszenie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244) poprzez nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu przez WSA oceny potwierdzającej stanowisko DIAS, tj. że w realiach sprawy brak było ważnego interesu Skarżącej oraz interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Powołany w skardze kasacyjnej przepis stanowi: "Art. 64e § 2. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone: 1) na wniosek: a) zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, (...)". Przepis w tym brzmieniu wszedł w życie na mocy art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.1553 z dnia 2019.08.19, dalej: ustawa zmieniająca) z dniem określonym w art. 15 ustawy zmieniającej, tj. po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia. Jednakże przepis ten nie znalazł zastosowania w rozpoznawanej sprawie, ponieważ egzekucja prowadzona była na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 15 września 2014 r., zatem zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej: "W postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11.ustawy zmieniającej". Wskazane wyjątki nie obejmują kwestii takich jak umorzenie kosztów egzekucyjnych, zatem do kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych należało stosować przepisy dotychczasowe (a nie - na zasadzie wyjątku - przepisy nowe). Na marginesie, nawet art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej przewiduje stosowanie przepisów dotychczasowych, a nie nowych: "Do postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, wszczętego i niezakończonego przed dniem wejścia w życia niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.". Należało o tym wspomnieć, ponieważ we wniosku z dnia 16 września 2016 r. Skarżąca wystąpiła o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych, dopiero później precyzując, że jest to wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na wystąpienie przesłanki interesu publicznego.
Reasumując, w sprawie nie miał zastosowania wskazany w skardze kasacyjnej art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 19 lutego 2021 r., dlatego też zarzut skargi kasacyjnej jest chybiony, co skutkuje oddaleniem skargi kasacyjnej. Gdyby zaś - kierując się samym tylko numerem przepisu wskazanego w skardze kasacyjnej - wziąć pod uwagę treść art. 64e § 2 pkt 1 (bez lit. a) u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., to mowa w nim o umorzeniu kosztów egzekucyjnych, "jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej". Na tego rodzaju przesłanki, jakie wymienia przepis, strona skarżąca się nie powoływała, ani też nie wskazuje w skardze kasacyjnej na wystąpienie tego rodzaju okoliczności, dlatego też przepis ten z oczywistych względów nie mógł zostać naruszony.
Ze wskazanych wyżej powodów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw została oddalona na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
s. Agnieszka Olesińska (spr.) s. Jolanta Sokołowska s. Wojciech Stachurski