III FSK 384/24

III FSK 384/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik /przewodniczący/
Jolanta Sokołowska
Wojciech Stachurski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1001/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-15
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 29, art. 33 § 1, art. 54 § 1, art. 89
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Ewa Gil, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej V. S.K.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1001/23 w sprawie ze skargi V. S.K.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 stycznia 2023 r., nr 1401-IEE2.711.1.211.2022.8.ASP w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od V. S.K.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 15 listopada 2023 r., III SA/Wa 1001/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę V. spółka komandytowo - akcyjna z siedzibą w W. (dalej: ,,Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 31 stycznia 2023 r., 1401-IEE2.711.1.211.2022.8.ASP, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa – Śródmieście z 18 listopada 2022 r. o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną, polegającą na zajęciu w Izbie Administracji Skarbowej w Warszawie "innej wierzytelności pieniężnej" z tytułu zwrotu kosztów postępowań sądowych, w tym postępowania kasacyjnego. Zawiadomienie o dokonaniu tej czynności doręczono Spółce 12 października 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa. Wskazał, że czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego została dokonana w oparciu o art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 z poźn. zm., dalej: "u.p.e.a."). Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zawierało wszystkie niezbędne elementy wskazane w art. 67 § 2 u.p.e.a. Sąd ocenił, że w sprawie nie doszło też do naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 w zw. z art. 29 u.p.e.a. Podkreślił, że skarga na czynność egzekucyjną stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Poza przedmiotem postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną pozostają zatem zarzuty dotyczące ewentualnej wadliwości postępowania egzekucyjnego jako takiego skutkujące – zdaniem Spółki – koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty te nie mogą być rozpoznawane w ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynność egzekucyjną.
Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Spółki. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") zarzucił:
I. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. uchybienie art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez:
1) błędne uznanie, że organ egzekucyjny nie naruszył przepisu art. 89 § 1 u.p.e.a., wydając zawiadomienie bez wskazania konkretnej wierzytelności, co z kolei nie pozwoliło stronie na dokładne utożsamienie zobowiązania, którego dotyczyło przedmiotowe zawiadomienie;
2) błędne stanowisko, że organy nie naruszyły przepisu art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 29 u.p.e.a. poprzez:
- uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie było możliwości podjęcia rozstrzygnięcia co do umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy wystąpiła przesłanka niedopuszczalności egzekucji administracyjnej;
- brak przeprowadzenia analizy kwestii zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego w sprawie, w sytuacji, gdy wystąpiła przesłanka niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego, mianowicie wynikająca z braku wymaganej wierzytelności;
3) błędne twierdzenie, że organy nie naruszyły przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że doręczenie zawiadomienia bez zbadania dopuszczalności egzekucji administracyjnej było prawidłowe, natomiast w ocenie strony brak zbadania dopuszczalności egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, doprowadziło do wszczęcia niedopuszczalnej egzekucji administracyjnej, która w realiach niniejszej sprawy jest bezprzedmiotowa, a w konsekwencji powinna zostać umorzona;
4) błędnie twierdzenie, że organy nie naruszyły przepisu art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm., dalej "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez uznanie, że organ egzekucyjny, dokonując zajęcia wierzytelności przedmiotowym zawiadomieniem, działał z poszanowaniem zasady wyrażonej w powyższych przepisach;
II. naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez pominięcie przez WSA w uzasadnieniu rozstrzygnięcia kwestii przedawnienia się egzekwowanego zobowiązania.
W oparciu o powyższe zarzuty, pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie przedmiotowego wyroku oraz orzeczenie co do istoty sprawy lub ewentualne przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, zgodnie z właściwymi przepisami. Wniósł również o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od Spółki na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć i podkreślić, że w tej sprawie sąd pierwszej instancji rozpatrywał skargę na postanowienie wydane w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Słusznie sąd zwrócił uwagę, że skarga ta jest jednym ze środków ochrony prawnej, przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym. W orzecznictwie i literaturze ugruntowane jest już stanowisko, że skarga na czynność egzekucyjną ma charakter środka subsydiarnego i nie będzie dopuszczalna, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie. Nie ma przy tym znaczenia, czy zobowiązany nie wykorzystał innych środków prawnych, czy też nie przyniosły one żądanego rezultatu (zob. szerzej: P. M. Przybysz, komentarz do art. 54 u.p.e.a. [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025; a także wyroki NSA: z 2 marca 2012 r., II FSK 1896/10; z 10 lipca 2012 r., II FSK 2556/10; z 18 listopada 2015 r., II FSK 259413; z 25 sierpnia 2020 r., II FSK 1324/18; z 21 listopada 2021 r., III FSK 125-126/21 oraz III FSK 331-332/21; z 29 marca 2022 r., III FSK 611/21).
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. podstawą skargi na czynność egzekucyjną może być dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, bądź też zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Natomiast zgodnie z art. 33 § 1 oraz art. 33 § 2 pkt 1-2, 5 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, którego przedmiotem może być między innymi nieistnienie obowiązku; określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z właściwego orzeczenie, dokumentu lub przepisu prawa, czy też wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części.
Z powyższego wynika, że podnoszona przez Spółkę kwestia przedawnienia egzekwowanego obowiązku mogła być rozpatrywana w ramach postępowania wywołanego zarzutem, o którym mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a., nie zaś w ramach skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Rację ma oczywiście autor skargi kasacyjnej, że w myśl art. 29 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Przepis ten nie daje jednak podstaw, aby w ramach skargi na czynność egzekucyjną zobowiązany mógł kwestionować dopuszczalność samej egzekucji. Zakres tego środka ochrony prawnej nie obejmuje kwestii objętych zarzutami, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a., jak też badania podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Dlatego sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że brak merytorycznego odniesienia się do tych kwestii przez organ administracyjny nie może być poczytywany jako stanowiący naruszenie prawa. W zaskarżonym postanowieniu organ słusznie przyjął, że kwestie te nie mogą być rozpoznawane w trybie art. 54 u.p.e.a. Jeżeli strona uważa, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone, powinna w tym zakresie złożyć odrębny wniosek.
Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4 p.p.s.a., powiązane z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 29 u.p.e.a., a także art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (pkt I. 2-4 skargi kasacyjnej).
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4 p.p.s.a., powiązany z art. 89 § 1 u.p.e.a. (pkt I.1. skargi kasacyjnej). Przepis art. 89 § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zgodnie zaś z art. 67 § 2 u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności powinno zawierać: dane zobowiązanego; nazwę wierzyciela; nazwę i adres siedziby organu egzekucyjnego; oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; określenie stosowanego środka egzekucyjnego; numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia; kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; kwotę kosztów egzekucyjnych; wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; pouczenie o skutkach zajęcia; datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymuje poglądy prezentowane w orzecznictwie, na które powołał się również sąd pierwszej instancji, że przywołane przepisy nie określają wymogu podania tytułu prawnego wierzytelności, która może być przedmiotem zajęcia (wyrok NSA z 15 września 2022 r., III FSK 771/21). Z przepisów u.p.e.a. nie można ponadto wywieść zakazu występowania z czynnością egzekucyjną zajęcia wierzytelności u "trzeciodłużnika" (dłużnika zajętej wierzytelności) bez uprzedniego ustalenia przez organ, czy na dany moment wierzytelność mogąca podlegać zajęciu przysługuje, w jakiej kwocie i na rzecz jakiego podmiotu. Oczywistym jest, że przedmiotem zajęcia może być co do zasady wierzytelność istniejąca, tj. zindywidualizowana, powstała na kanwie określonego stosunku prawnego między określonymi jego stronami, co jednocześnie nie oznacza, że ważność i dopuszczalność tego rodzaju czynności egzekucyjnej de facto zależy od jej skuteczności. Należy rozróżnić pojęcie skuteczności zajęcia, tj. zajęcia wierzytelności istniejącej na moment dokonywania czynności mogące doprowadzić do przymusowego ściągnięcia dochodzonego roszczenia publicznoprawnego, od dopuszczalności zajęcia, tj. formalnej możności wystąpienia przez organ egzekucyjny z zawiadomieniem do "trzeciodłużnika" o zajęciu przysługujących względem niego wierzytelności podatnika. Przyjęcie odmiennego stanowiska, po pierwsze przeczyłoby celowi regulacji zawartej w art. 89 § 2 u.p.e.a., dotyczącej uprawnienia dochodzenia należności z wierzytelności przyszłych oraz art. 89 § 3 u.p.e.a., traktującej o obowiązkach informacyjnych "trzeciodłużnika", zaś po drugie - unicestwiło lub co najmniej utrudniło osiągnięcie celu przyświecającego przymusowej egzekucji w postaci realności ściągnięcia należności podatkowych (wyrok NSA z 8 września 2021 r., III FSK 2233/21).
Z wydanego w tej sprawie zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z 12 października 2022 r. wynika, że dotyczy ono wierzytelności "z tytułu zwrotu kosztów postępowań sądowych, w tym z tytułu kosztów postępowania kasacyjnego sygn. akt I FSK 193/19." W zawiadomieniu tym podane zostały wszystkie wymagane elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a., w tym kwotę należności głównej, kwotę odsetek oraz kwotę kosztów egzekucyjnych (vide: k. 44 akt administracyjnych sprawy). Zawiadomienie to nie narusza więc art. 89 § 1 w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez "pominięcie przez WSA w uzasadnieniu rozstrzygnięcia kwestii przedawnienia się egzekwowanego zobowiązania" (pkt II skargi kasacyjnej). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji wskazał, że w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną nie ma możliwości stawiania zarzutów dotyczących ewentualnej wadliwości postępowania egzekucyjnego jako takiego skutkujące – zdaniem Skarżącej – koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności z uwagi na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, czy też brak wymaganej wierzytelności (s. 11 uzasadnienia wyroku). Jak już wyżej wspomniano, dotyczy to także zarzutów związanych z przedawnieniem zobowiązania podatkowego.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
SNSA Wojciech Stachurski SNSA Jacek Brolik SNSA Jolanta Sokołowska