III FSK 3486/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 października 2023 r. oddalił skargę kasacyjną M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wcześniej oddalił skargę skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku. Decyzja ta orzekała o solidarnej odpowiedzialności M. S., jako członka zarządu Spółki, za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za październik i grudzień 2014 r. wraz z odsetkami. Skarżący podnosił zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, twierdząc, że wykazał brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość oraz wskazał mienie spółki. Zarzucał również naruszenia przepisów postępowania, w tym brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego i nieprzeprowadzenie istotnych dowodów. NSA uznał skargę kasacyjną za niezasadną. Sąd podkreślił, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek zwalniających z odpowiedzialności (brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, wskazanie mienia) spoczywa na członku zarządu. Stwierdzono, że choroba psychiczna skarżącego nie zwalnia go z odpowiedzialności, jeśli nie wpłynęła na faktyczne prowadzenie spraw spółki i nie uniemożliwiła zgłoszenia wniosku o upadłość. Wskazane przez skarżącego mienie (prawo użytkowania wieczystego) nie zostało uznane za wystarczające do zaspokojenia zaległości. Sąd odrzucił również zarzuty procesowe, uznając, że organy podatkowe i sąd pierwszej instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo. Rozprawa odbyła się w trybie niejawnym ze względu na przepisy związane z pandemią COVID-19.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących odpowiedzialności członków zarządu za zaległości spółki, w szczególności w kontekście braku winy, wpływu stanu zdrowia oraz wskazania mienia do egzekucji.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie powstania zaległości podatkowych. Interpretacja przesłanki 'braku winy' jest rygorystyczna i wymaga obiektywnego miernika staranności.
Zagadnienia prawne (4)
Czy członek zarządu spółki może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, powołując się na brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość z powodu choroby psychicznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sama choroba psychiczna nie zwalnia z odpowiedzialności, jeśli nie wpłynęła na faktyczne prowadzenie spraw spółki i nie uniemożliwiła zgłoszenia wniosku o upadłość.
Uzasadnienie
Ciężar dowodu braku winy spoczywa na członku zarządu. Choroba psychiczna musi bezpośrednio uniemożliwiać zgłoszenie wniosku o upadłość, a nie tylko wpływać na ogólne rozeznanie w sprawach spółki, zwłaszcza gdy członek zarządu nadal aktywnie prowadził sprawy spółki i posiadał pełną zdolność do czynności prawnych.
Czy wskazanie przez członka zarządu prawa wieczystego użytkowania nieruchomości stanowi mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wartość tego prawa jest niższa niż obciążenia hipoteczne lub nie pozwala na efektywną egzekucję.
Uzasadnienie
Wskazane mienie musi nadawać się do efektywnej egzekucji i realnie umożliwiać zaspokojenie zaległości. Prawo wieczystego użytkowania nieruchomości, którego wartość jest niższa od obciążeń hipotecznych, nie spełnia tego kryterium.
Czy wniesienie skargi przez spółkę na decyzję wymiarową zawiesza postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie w sprawie odpowiedzialności osób trzecich nie jest obwarowane koniecznością prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie głównego zobowiązania.
Uzasadnienie
Możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania wobec osoby trzeciej nie jest uzależniona od prawomocności decyzji wymiarowej, wystarczy jej ostateczność. Wniesienie skargi nie stanowi zagadnienia wstępnego.
Czy sąd pierwszej instancji miał obowiązek przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego na wniosek strony?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeśli jest to niezbędne i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.
Uzasadnienie
W tej sprawie sąd uznał zebrany materiał dowodowy za wystarczający, a wnioskowane dowody (przesłuchania świadków, opinie biegłych) nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w kontekście zastosowania przepisów o odpowiedzialności osób trzecich.
Przepisy (14)
Główne
o.p. art. 116 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Określa przesłanki odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki, w tym konieczność wykazania braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość lub wskazania mienia spółki.
o.p. art. 116 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Określa zakres odpowiedzialności członków zarządu, obejmujący zaległości powstałe w czasie pełnienia obowiązków.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania.
Pomocnicze
o.p. art. 108 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Dotyczy odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, w tym warunków jej orzekania.
o.p. art. 201 § § 1a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Reguluje kwestię zawieszenia postępowania w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej.
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji lub postanowienia sądu pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 106 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających przez sąd.
p.p.s.a. art. 90 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy rozpoznawania spraw na posiedzeniu niejawnym lub na rozprawie.
p.u.n. art. 10
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze
Definicja niewypłacalności dłużnika.
p.u.n. art. 11 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze
Definicja niewykonywania wymagalnych zobowiązań.
p.u.n. art. 11 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze
Definicja niewypłacalności w przypadku przekroczenia wartości majątku przez zobowiązania.
p.u.n. art. 21 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze
Obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
ustawa COVID art. 15 zzs4 § ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19
Podstawa prawna do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w okresie pandemii.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spełnienie pozytywnych przesłanek odpowiedzialności członka zarządu (pełnienie funkcji, bezskuteczność egzekucji). • Niewykazanie przez członka zarządu przesłanek negatywnych (brak winy w niezgłoszeniu upadłości, wskazanie mienia). • Choroba psychiczna skarżącego nie stanowiła przeszkody w zgłoszeniu wniosku o upadłość, gdyż nie wpłynęła na faktyczne prowadzenie spraw spółki. • Wskazane przez skarżącego mienie (prawo wieczystego użytkowania) nie nadawało się do efektywnej egzekucji w stopniu umożliwiającym zaspokojenie zaległości. • Prawidłowe ustalenie przez organy podatkowe terminu właściwego do zgłoszenia wniosku o upadłość. • Wniesienie skargi przez spółkę na decyzję wymiarową nie zawiesza postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 116 § 1 o.p. poprzez uznanie odpowiedzialności skarżącego mimo wykazania braku winy i wskazania mienia. • Naruszenie art. 116 § 1 w zw. z art. 108 i art. 201 § 1a o.p. poprzez uznanie istnienia zaległości mimo skargi spółki. • Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 p.p.s.a.) w zakresie nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego (data wniosku o upadłość, wpływ choroby psychicznej, wskazanie mienia). • Naruszenie przepisów postępowania w zakresie nieuwzględnienia wniosków dowodowych (przesłuchania świadków, opinie biegłych). • Naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez WSA. • Naruszenie art. 278 KPC w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez samodzielną ocenę dowodów przez WSA. • Naruszenie art. 90 § 1 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wbrew wnioskowi o rozprawę. • Naruszenie art. 139 § 1 i art. 140 § 1 o.p. poprzez przewlekłość postępowania.
Godne uwagi sformułowania
ciężar wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu spółki spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od tej odpowiedzialności • badając przesłankę 'braku winy' w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, powinno przyjmować się obiektywny miernik staranności • choroba psychiczna, na którą cierpiał Skarżący sama w sobie nie uzasadnia braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki • wskazane mienie musi nadawać się do efektywnej egzekucji • możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich nie jest obwarowana koniecznością prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie.
Skład orzekający
Anna Juszczyk-Wiśniewska
członek
Paweł Borszowski
przewodniczący
Wojciech Stachurski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących odpowiedzialności członków zarządu za zaległości spółki, w szczególności w kontekście braku winy, wpływu stanu zdrowia oraz wskazania mienia do egzekucji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie powstania zaległości podatkowych. Interpretacja przesłanki 'braku winy' jest rygorystyczna i wymaga obiektywnego miernika staranności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy odpowiedzialności osobistej za długi spółki, co jest częstym problemem dla przedsiębiorców. Wyjaśnia, kiedy choroba psychiczna lub wskazanie majątku nie chroni przed odpowiedzialnością, co ma duże znaczenie praktyczne.
“Choroba psychiczna nie chroni przed długami spółki? NSA wyjaśnia, kiedy członek zarządu odpowiada osobiście.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.