III FSK 334/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T.K. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora IAS w Warszawie w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki H.M. Sp. z o.o. Skarżący zarzucił naruszenie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, argumentując, że bezskuteczność egzekucji nie zachodziła, gdy istniała możliwość zabezpieczenia lub wyegzekwowania należności, a organ egzekucyjny nie podjął wszystkich możliwych czynności. Kwestionował również moment badania bezskuteczności egzekucji oraz rozkład ciężaru dowodu. NSA oddalił skargę kasacyjną, wskazując, że bezskuteczność egzekucji jest kluczową przesłanką odpowiedzialności subsydiarnej członka zarządu, a jej prawidłowość nie podlega badaniu w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności podatkowej. Sąd podkreślił, że postępowanie egzekucyjne i postępowanie w sprawie odpowiedzialności członka zarządu są odrębnymi procedurami. NSA odrzucił również argumenty dotyczące momentu badania bezskuteczności egzekucji oraz rozkładu ciężaru dowodu, wskazując, że były członek zarządu odpowiada za zaległości powstałe w czasie jego kadencji, a nie za działania następców.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przesłanki bezskuteczności egzekucji w kontekście odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, a także zakres kontroli sądowej nad postępowaniem egzekucyjnym w ramach sprawy o odpowiedzialność podatkową.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2015 r. w zakresie art. 116 O.p. (choć zasady interpretacji mogą być nadal aktualne).
Zagadnienia prawne (5)
Czy przesłanka bezskuteczności egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej zachodzi również wówczas, gdy w czasie prowadzonej wobec spółki egzekucji istnieje możliwość wyegzekwowania należności publicznoprawnych lub ich zabezpieczenia, a organ egzekucyjny nie podejmuje wszystkich możliwych czynności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bezskuteczność egzekucji oznacza sytuację, w której w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji nie doszło do zaspokojenia wierzyciela. Prawidłowość postępowania egzekucyjnego nie podlega badaniu w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że bezskuteczność egzekucji jest kluczową przesłanką odpowiedzialności subsydiarnej członka zarządu. Sąd administracyjny rozpoznający skargę na decyzję w sprawie odpowiedzialności członka zarządu nie bada rozstrzygnięć zapadłych w toku postępowania egzekucyjnego wobec spółki, w tym postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ponieważ wykraczałoby to poza granice sprawy.
Czy przesłanka bezskuteczności egzekucji wobec spółki, w wypadkach dotyczących byłych członków zarządu, powinna być badana na okres przed wydaniem decyzji o odpowiedzialności podatkowej, czy też na okres pełnienia funkcji przez członka zarządu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Bezskuteczność egzekucji należy badać na moment, gdy organ orzeka o odpowiedzialności członka zarządu, a nie na okres pełnienia przez niego funkcji. Odpowiedzialność byłych członków zarządu wynika z art. 116 § 4 O.p.
Uzasadnienie
NSA odrzucił argument, że bezskuteczność egzekucji należy badać w czasie pełnienia funkcji przez skarżącego. Podkreślono, że art. 116 § 4 O.p. przewiduje odpowiedzialność byłych członków zarządu, a egzekucja może być prowadzona zarówno w czasie pełnienia funkcji, jak i po jej zaprzestaniu. Odpowiedzialność dotyczy zaległości powstałych w czasie, gdy członek zarządu zarządzał spółką.
Czy były członek zarządu, który nie dysponuje instrumentami prawnymi do pozyskania dokumentów spółki, może skutecznie wykazać przesłanki egzoneracyjne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stawianie byłym członkom zarządu innych wymagań co do ciężaru wykazania przesłanek uwalniających od odpowiedzialności nie ma uzasadnienia w art. 116 O.p. Przepis wymaga wskazania mienia, a nie jego udokumentowania.
Uzasadnienie
NSA uznał, że nie ma podstaw do stawiania byłym członkom zarządu innych wymagań co do ciężaru dowodzenia przesłanek egzoneracyjnych. Przepis art. 116 O.p. wymaga wskazania mienia, z którego egzekucja jest możliwa, a nie jego udokumentowania. Członek zarządu może to uczynić składając oświadczenie lub powołując się na dane ze sprawozdań finansowych.
Czy członek zarządu, który nie był odpowiedzialny za sprawy finansowe spółki, może być obciążony odpowiedzialnością podatkową na podstawie art. 116 O.p.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, każdy członek zarządu, niezależnie od wewnętrznego podziału obowiązków, ponosi odpowiedzialność za zaległości spółki.
Uzasadnienie
NSA uznał za niezasadny zarzut, że brak odpowiedzialności za sprawy finansowe wyłącza odpowiedzialność podatkową. Przepis art. 116 O.p. dotyczy wszystkich członków zarządu, a wewnętrzna organizacja pracy w zarządzie jest prawnie nieistotna z punktu widzenia tej odpowiedzialności.
Czy hipoteki obciążające nieruchomość spółki wpływają na ocenę bezskuteczności egzekucji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wysoka wartość hipotek obciążających nieruchomość może uzasadniać ocenę, że egzekucja z tej nieruchomości byłaby wątpliwa lub niemożliwa do zaspokojenia wierzytelności publicznoprawnych.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że wpisane hipoteki na łączną kwotę 39.500.000 zł na nieruchomości spółki, przy wierzytelnościach publicznoprawnych, trafnie oceniono jako czynnik utrudniający zaspokojenie. Wierzytelności zabezpieczone hipoteką są zaspokajane zgodnie z kolejnością ustanowienia zabezpieczenia, co czyniło wyegzekwowanie należności wątpliwym.
Przepisy (7)
Główne
O.p. art. 116 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Za zaległości podatkowe spółki odpowiadają solidarnie członkowie zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał przesłanek egzoneracyjnych. Przepisy stosuje się również do byłych członków zarządu.
O.p. art. 116 § § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu.
Pomocnicze
u.k.w.i.h. art. 12
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Reguluje pierwszeństwo ograniczonych praw rzeczowych ujawnionych w księdze wieczystej.
u.k.w.i.h. art. 65 § ust. 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Zawiera definicję hipoteki.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy.
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.
u.p.e.a. art. 6 § § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
W razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych mających na celu efektywne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Błędna wykładnia art. 116 § 1 O.p. poprzez uznanie, że przesłanka bezskuteczności egzekucji zachodzi, gdy w czasie egzekucji istnieje możliwość wyegzekwowania lub zabezpieczenia należności. • Niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 O.p. poprzez badanie bezskuteczności egzekucji na okres po rezygnacji z funkcji członka zarządu. • Naruszenie art. 116 O.p. w aspekcie rozkładu ciężaru dowodzenia przesłanek egzoneracyjnych dla byłych członków zarządu. • Błędne uznanie, że nie ma znaczenia fakt, iż skarżący nie był odpowiedzialny za kwestie finansowe spółki. • Błędna wykładnia art. 12 i art. 65 § 1 u.k.w.i.h. poprzez uznanie, że hipoteki są zaspokajane z nieruchomości w wysokości sumy hipoteki. • Naruszenie przepisów postępowania (art. 1 § 1 i 2, art. 3 § 2 pkt 1, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.) poprzez przyjęcie niepełnego stanu faktycznego i nierozważenie całokształtu materiału dowodowego. • Naruszenie art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 6 § 1 u.p.e.a. poprzez akceptację zaniechania przez organ czynności zmierzających do wszczęcia egzekucji z nieruchomości lub dokonania zabezpieczenia.
Godne uwagi sformułowania
bezskuteczność egzekucji zasadniczo jako sytuację, w której w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki, nie doszło do zaspokojenia wierzyciela • Kwestia prawidłowości przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego nie podlega badaniu w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu. • Postępowanie z art. 116 § 1 O.p. nie służy bowiem przeprowadzaniu kontroli prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego. • Ewentualna wadliwość postępowania egzekucyjnego powinna być podnoszona i skarżona przewidzianymi środkami w tym właśnie postępowaniu. • Nie można się również zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, który dowodzi, że przesłankę bezskuteczności egzekucji należy badać czasie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu...
Skład orzekający
Jacek Brolik
przewodniczący sprawozdawca
Marek Kraus
członek
Tomasz Zborzyński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki bezskuteczności egzekucji w kontekście odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, a także zakres kontroli sądowej nad postępowaniem egzekucyjnym w ramach sprawy o odpowiedzialność podatkową."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2015 r. w zakresie art. 116 O.p. (choć zasady interpretacji mogą być nadal aktualne).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy odpowiedzialności osobistej za długi spółki, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie wśród przedsiębiorców i prawników. Wyjaśnia kluczowe kwestie związane z bezskutecznością egzekucji i granicami odpowiedzialności członków zarządu.
“Czy możesz odpowiadać za długi spółki, nawet jeśli nie zarządzałeś finansami? NSA wyjaśnia kluczowe zasady odpowiedzialności członka zarządu.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.