III FSK 319/24

III FSK 319/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Paweł Borszowski
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 639/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-08-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 15 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 24 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 639/23 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 lutego 2023 r., nr 2401-IEE.711.19.2022.3/LF/ UNP: 2401-23-040980 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 639/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej jako: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 lutego 2023 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gliwicach wniosła Skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając ten wyrok w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") i w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U. z 2023 r. poz. 1626, dalej jako: "rozporządzenie Ministra Finansów"), poprzez uznanie, że wszczęcie egzekucji mogło nastąpić bez uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez akceptację błędnego ustalenia organu, iż Skarżącej zostało doręczone administracyjne wezwanie do zapłaty zajętej wierzytelności (wezwanie do przekazania należnej kwoty organowi egzekucyjnemu) oraz poprzez ustalenie, że zajęcie wierzytelności zawierające administracyjne wezwanie do zapłaty zostało doręczone Skarżącej w dniu 22 listopada 2022 r.
Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżony wyrok oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego poprzez zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto pełnomocnik Skarżącej oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych.
Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.)
i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
W przypadku postawienia wyłącznie zarzutów procesowych, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, koniecznym warunkiem dla ich skuteczności jest wykazanie przez składającego skargę kasacyjną, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy, czyli że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, wynik sprawy byłby inny. Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podstawę kasacyjną może stanowić naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 października 2019 r., sygn. akt II GSK 592/17, z 13 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 2714/19).
Spór w sprawie koncentruje się na zgodności z prawem kontroli sądowoadministracyjnej postanowienia wydane w sprawie wniesionego zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut Skarżącego zawarty w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z uwagi na zastosowany w sprawie szczególny tryb wystawienia tytułu wykonawczego wobec dłużnika zajętej wierzytelności na podstawie art. 71b w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a., podkreślenia wymagało, że zgodnie z tym przepisem, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
Przedmiotowa sprawa dotyczy egzekucji zajętej wierzytelności w ramach egzekucji świadczeń podatkowych. Jak stanowi art. 89 § 1 i § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności polega na tym, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72–85 u.p.e.a., przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.
Stosownie do § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów, egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt
II FSK 2118/18, że zajęcie wierzytelności – por. art. 67 § 2 pkt 7 i 8 u.p.e.a. oraz art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. – zawiera administracyjne wezwanie do zapłaty zajętej wierzytelności poprzez przekazanie należnej kwoty podatkowemu organowi egzekucyjnemu. Egzekucja świadczenia na podstawie art. 71b u.p.e.a. stanowi konsekwencję niewykonania przez dłużnika zajętej wierzytelności tego zajęcia - dłużnik z tytułu zajęcia wezwany bowiem został: aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Jak wynika z akt administracyjnych, postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 14 listopada 2022 r. stanowiło podstawę do wystawienia dnia 17 listopada 2022 r. wobec Skarżącej tytułu wykonawczego, celem przymusowego ściągnięcia należności określonych w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 21 września 2022 r. Odpis tego tytułu wykonawczego został doręczony Skarżącej dnia 22 listopada 2022 r. Wraz z tytułem wykonawczym doręczono Skarżącej zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 17 listopada 2022 r.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarówno Sąd I instancji jak i organ odwoławczy prawidłowo wskazały na brak obowiązku doręczenia Skarżącej upomnienia przed wszczęciem egzekucji na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów.
W konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania wymienionych w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej okazały się bezzasadne.
W ten sam sposób należało ocenić zarzuty naruszenia przepisów postępowania wymienione w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej. Nie mogła bowiem odnieść pożądanego skutku argumentacja Skarżącej, nakierowana na kwestionowanie kompetencji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. do żądania od skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, przekazania kwoty tejże wierzytelności. Zdaniem Skarżącej kompetencja ta przysługiwała Dyrektorowi Oddziału ZUS w S.
Rację ma bowiem Sąd I instancji wskazując, że sądowoadministracyjna kontrola postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 lutego 2023 r. dotyczyła zarzutu z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. i musi ograniczyć się do prawidłowości rozpoznania przez organ tego zarzutu. To właśnie treść zarzutu zgłoszonego przez Skarżącą wyznaczyła granice sprawy administracyjnej, a następnie sądowoadministracyjnej.
Zobowiązany nie może zgłosić nowych podstaw zarzutów w toku postępowania w sprawie zarzutów oraz ewentualnego postępowania zażaleniowego, ani tym bardziej w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Podobnie sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego w postępowaniu przed tym sądem (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2296/14). W sprawie administracyjnej zainicjowanej zarzutami z art. 33 u.p.e.a. obowiązek organu (wierzyciela) sprowadza się do zbadania zasadności konkretnego zarzutu lub zarzutów wniesionych przez zobowiązanego (por. wyrok NSA z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 4334/21). Zatem podnoszone przez Skarżącą zagadnienie nie mieści się w ramach zarzutu braku wymaganego doręczenia upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.). Ta argumentacja, w istocie, dotyczy braku istnienia po stronie Skarżącej - jako dłużnika zajętej wierzytelności - obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty tej wierzytelności. Powinna zatem zostać przez Skarżącą ujęta w ramach osobnego zarzutu, którego podstawa została wskazana w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.. Takiego zarzutu Skarżąca w środku zaskarżenia z 29 listopada 2022 r. jednak nie podniosła. Dlatego w zaskarżonym wyroku prawidłowo oceniono, że ta kwestia wykracza poza granice niniejszej sprawy i nie mogła w jej ramach być przedmiotem oceny.
Jedynie na marginesie zauważyć należy, że zagadnienie, czy Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. mógł wydać postanowienie określające wobec Skarżącej obowiązek przekazania kwoty zajętej wierzytelności, czy też do tego uprawniony był Dyrektor Oddziału ZUS, było przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 107/23 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 24 września 2024 r., sygn. akt III FSK 141/24 oddalił skargę kasacyjną Skarżącej od wspomnianego wyroku WSA w Gliwicach.
Z powyższych względów bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a.
Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., która winna uwzględniać wymogi logicznego rozumowania i zasady doświadczenia życiowego. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę – w ramach motywowania podjętego rozstrzygnięcia - jest ustosunkowanie się do wszystkich twierdzeń wniosku dotyczących istotnych okoliczności faktycznych czy prawnych, a także zarzutów podnoszonych przez strony w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły zasad wynikających ze wspomnianych przepisów, działając z uwzględnieniem zasady przewidującej w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a.. Dlatego prawidłowo Sąd pierwszej instancji oddalił skargę.
Z tych względów skarga kasacyjna, jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14
ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
s. Paweł Borszowski s. Stanisław Bogucki s. Krzysztof Przasnyski (spr.)