III FSK 254/24

III FSK 254/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-04-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Koziński
Dominik Gajewski /przewodniczący/
Sławomir Presnarowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 720/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-10-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 54
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Cezary Koziński, Protokolant inspektor sądowy, Anna Iwaszkiewicz-Broniarek, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 720/23 w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 6 marca 2023 r., nr 2401-IEE.7192.6.2023.6.JO w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od H. sp. z o.o. z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt: I SA/Gl 720/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") oddalił skargę H. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: "Skarżąca", "Strona"), na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "Dyrektor", "DIAS") z dnia 6 marca 2023 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku Skarżąca, żądając przeprowadzenia rozprawy, zaskarżyła go w całości wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.; dalej: "p.u.s.a. ") w zw. z art. 3 § 1 i 2 pkt 3 i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 54 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a."), poprzez przekroczenie zakresu przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego i rozstrzyganie co do istnienia podstaw wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, podczas gdy sprawa powinna być przedmiotem ponownego rozpoznania przez organ administracyjny;
2. art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez:
- uznanie, iż postawione w skardze na czynność egzekucyjną zarzuty nie zostały oparte na podstawie dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy i powinny być podnoszone w trybie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, bądź innego środka prawnego;
- brak analizy kwestii obciążenia Skarżącej opłatą egzekucyjną i błędne uznanie, że Skarżącej przysługują w tym zakresie inne środki prawne, a przez to ograniczanie prawa Skarżącej do sądu;
3. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1,, art. 80 oraz art. 81 i art, 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), poprzez brak udowodnienia okoliczności związanych z wymagalnością zaległości, oparcie rozstrzygnięcia jedynie na arbitralnych domysłach organu oraz rozstrzygnięcie wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść Skarżącej;
- art. 7 § 3 u.p.e.a., poprzez stosowanie środka egzekucyjnego, podczas gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym został wykonany;
- art. 64 § 4 u.p.e.a., poprzez naliczenie kwoty opłaty egzekucyjnej, podczas gdy nie powstał obowiązek jej zapłaty z uwagi na dobrowolne uiszczenie należności przez zobowiązaną oraz poprzez błędne określenie wysokości opłaty egzekucyjnej w oderwaniu od wymogu proporcjonalności, relacyjności do nakładu pracy i faktycznych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny;
- art. 60 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2657; dalej: "o.p."), poprzez nieprawidłowe określenie terminu zapłaty zobowiązania oraz analizę okoliczności prawnie irrelewantnych dla sprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i 2 pkt 3 i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 54 § 4 u.p.e.a., poprzez przekroczenie zakresu przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego i rozstrzyganie, co do istnienia podstaw wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Rozpatrywana sprawa nie powinna być przedmiotem ponownego rozpoznania przez organ administracyjny.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 3829/21, podkreślał że w postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej/postępowania zabezpieczającego, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych/zabezpieczających. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (zabezpieczających). Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić, w wyniku ich uwzględnienia, do tożsamych skutków procesowych (zob. wyroki NSA: z dnia 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1255/13, z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13, z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13, z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13, z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1202/17, z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3048/15, z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1370/17, z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 112/21).
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy zatem zauważyć, tak jak uczynił to WSA, iż argumentacja Skarżącej nie odnosi się do formalnej poprawności dokonanej czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, lecz zasadności jej zastosowania z uwagi na dobrowolne uregulowania zaległości w dniu 17 listopada 2022 r. oraz zasadności obciążenia Skarżącej opłatą egzekucyjną. Zarzut wygaśnięcia obowiązku w związku z zapłatą zaległości, czy zarzut nieistnienia obowiązku zapłaty zaległości objętej tytułem wykonawczym może być ponoszony na podstawie art. 33 § 2 pkt 5 i 1 u.p.e.a., a nie w trybie skargi na czynność egzekucyjną. Wniosek powyższy czyni bezzasadną argumentację skargi kasacyjnej w zakresie pozbawienia konstytucyjnego prawa do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i niezależny sąd. Skarżąca miała bowiem możliwość ochrony swoich praw w postępowaniu administracyjnym poprzez zastosowanie określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji instytucji umożliwiających ochronę w przypadku naruszenia prawa przez organ egzekucyjny. Brak podjęcia czynności w ramach przysługujących uprawnień, w tym przypadku skargi na czynność egzekucyjną, nie może być podstawą do formułowania zarzutów dotyczących tej czynności w ramach innych środków zaskarżenia przysługujących zobowiązanemu.
Podobnie Skarżąca nie mogła kwestionować zasadności obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi w niniejszej sprawie. Również w tym względzie zgodzić należy się z WSA, iż zobowiązanej przysługiwały w tym zakresie inne środki prawne. Kwestionując stanowisko WSA, co do możliwości złożenia zażalenia na postanowienie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku, w którym takiego postanowienia nie wydano, Skarżąca pomija regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym przepisy dotyczące wydawania tego rodzaju postanowień na wniosek zobowiązanego (art. 64c § 9 u.p.e.a.). Również zatem w tym przypadku Skarżąca nie korzysta z przysługujących jej uprawnień na gruncie ustawy egzekucyjnej, bezzasadnie zarzucając organom brak odniesienia do określonych aspektów podnoszonych w skardze na czynność egzekucyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje także zarzut naruszenia przez WSA przepisu art. 7 § 3 u.p.e.a., poprzez stosowanie środka egzekucyjnego, podczas gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym został wykonany. Właściwie WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocenił, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zawiadomieniem z dnia 17 listopada 2022 r. przesłanym do banku w tym samym dniu, w trybie art. 86b u.p.e.a., tj. za pomocą systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Z potwierdzenia odbioru komunikatu przekazanego przez [...] S.A. wynika, że zawiadomienie o zajęciu zostało odebrane przez bank 17 listopada 2022 r. o godz.: 09:28:22 (akta egzekucyjne k. 9). Z kolei w piśmie z dnia 29 listopada 2022 r. [...] S.A. wyjaśnił, że transakcja dokonania przelewu przez Spółkę do organu podatkowego kwoty 60.00,00 zł tytułem VAT została wykonana w dniu 17 listopada 2022 r. o godz. 12:04 (akta egzekucyjne k. 29). Organ egzekucyjny zawiadomił o zajęciu również Skarżącą, poprzez przesłanie jej wydruku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, odebranego przez nią w dniu 21 listopada 2022 r. Ponieważ zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dokonano z wykorzystaniem systemu informatycznego obsługującego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, dla Strony sporządzono wydruk zawiadomienia zgodnie z art. 26e § 2 u.p.e.a.
Co prawda Skarżąca nie kwestionuje powyższych ustaleń w skardze kasacyjnej, ale podejmuje próbę wykazania, że w świetle art. 60 § 1 pkt 2 o.p. doszło do zapłaty w dniu 17 listopada 2022 r. (dzień obciążenia rachunku bankowego podatnika). Wobec tego należy stwierdzić, że biorąc pod uwagę przedmiot omawianej sprawy, argumentacja taka jest zupełnie bezprzedmiotowa w kontekście postępowania egzekucyjnego. Skoro bowiem Strona nie kwestionuje zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego to istotnym jest to czy w dniu 17 listopada 2022 r. o godzinie 9.28 organ egzekucyjny mógł zastosować środek egzekucyjny polegający na zajęciu rachunku bankowego w trybie określonym w art. 86b u.p.e.a., tj. z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego. Innymi słowy rozstrzygnąć należy, czy na moment podjęcia czynności zajęcia organ miał wiedzę o uregulowaniu należności przez zobowiązanego. Z przedstawionego wyżej i niezakwestionowanego stanu faktycznego wynika, że organ takiej wiedzy nie posiadał i był w pełni uprawniony do podejmowania stosownych czynności. Co więcej przyjęcie stanowiska Skarżącej uniemożliwiałoby organowi egzekucyjnemu dokonywanie zajęć, zawsze bowiem mogłoby dojść do sytuacji, w której zajęcie dokonywane jest w tym samym dniu co wpłata zobowiązanego. Jest to widoczne zwłaszcza w sytuacji wykorzystania, tak jak w niniejszej sprawie, systemu teleinformatycznego.
Za chybiony należy uznać zarzut naruszenia przez WSA przepisu art. 64 § 4 u.p.e.a., poprzez naliczenie kwoty opłaty egzekucyjnej, podczas gdy nie powstał obowiązek jej zapłaty z uwagi na dobrowolne uiszczenie należności przez zobowiązaną oraz poprzez błędne określenie wysokości opłaty egzekucyjnej w oderwaniu od wymogu proporcjonalności, relacyjności do nakładu pracy i faktycznych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny. Należy podkreślić, że przesądzenie o prawidłowości zastosowania środka egzekucyjnego, umożliwia jednocześnie przyjęcie zasadności naliczenia opłaty egzekucyjnej. Jak zasadnie wskazał organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu, z uwagi na fakt, że zapłata należności pieniężnej nastąpiła po wszczęciu egzekucji, a wpłata została dokonana na indywidualny rachunek służący do rozliczeń podatkowych, zastosowanie do ustalenia wysokości opłaty egzekucyjnej miał przepis art. 64 § 5 u.p.e.a. zgodnie z którym, w przypadku zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie lub kosztów upomnienia organowi egzekucyjnemu lub wierzycielowi przez zobowiązanego lub przez podmiot wymieniony w art. 71ca § 1 pkt 3 i 5, po wszczęciu egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny pobiera opłatę egzekucyjną w wysokości 5% uzyskanych w ten sposób środków pieniężnych. Zatem kwestionowana opłata egzekucyjna za zajęcie rachunku bankowego ustalona na podstawie art. 64 § 4 u.p.e.a. nie została pobrana, ale została ustalona nowa w niższej wysokości, zgodnie z art. 64 § 5 u.p.e.a. W sytuacji dobrowolnej spłaty organy mają obowiązek zastosować miarkowanie opłaty. Zasadnym było wiec ustalenie opłaty egzekucyjnej nie w pierwotnie wskazanej wysokości 10% należnej w przypadku realizacji dokonanego zajęcia ale w wysokości 5% w związku z zapłatą należności wynikającej z tytułu wykonawczego dokonanej po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.
Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące naruszenia wymienionych w niej przepisów prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
Cezary Koziński Dominik Gajewski Sławomir Presnarowicz (spr.)