III FSK 19/26

III FSK 19/26 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski /przewodniczący/
Krzysztof Przasnyski
Tomasz Kolanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Sygn. powiązane
III SA/Wa 858/25 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-06-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 111
art. 249 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 858/25 w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 stycznia 2025 r., nr 1401-IOM.614.11.2024.2.EO w przedmiocie podatku od spadków i darowizn oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 858/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 27 stycznia 2025 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn.
Powyższy wyrok dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej: CBOSA).
Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
1) naruszenie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 248 § 1 i 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej: "O.p."), poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i odmowę uwzględnienia skargi, podczas gdy wyżej wskazana decyzja Dyrektora IAS rażąco narusza art 1 ust. 1 punkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2023 r., poz. 1774 ze zm., dalej: "u.p.s.d."), gdyż opodatkowuje czynność, która nigdy nie była darowizną i co więcej podatnik T. M. nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na to, aby jego brat W. posiadał w stosunku do niego tzw. animus donandi, tj. wolę obdarowania będącą subiektywnym elementem występującym po stronie darczyńcy, brak także jakiegokolwiek oświadczenia darczyńcy.
Powyższe naruszenie, w ocenie skarżącej, skutkowało bezzasadnym oddaleniem skargi.
2) naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a., poprzez niezasadne oddalenie wniosków dowodowych skarżącej o przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów:
- historii rachunku bankowego W. M. za lata 2020-2022 - dla wykazania faktu, że materiał dowodowy, jakim dysponował Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] nie pozwalał na przyjęcie, iż W. M. obdarował swego brata T. w styczniu 2022 r., jakąkolwiek kwotą a zatem nie było podstaw do opodatkowania takiej czynności prawnej;
- odpisu formularza SD-3 złożonego przez T. M. 16 września 2022 r. (w aktach sprawy) - dla wykazania faktu, iż zgłaszając rzekomą darowiznę do Naczelnika Urzęduj Skarbowego w [...] T. M. na formularzu podał nr telefonu: [...] - to jest numer telefonu należący do jego żony, która to z racji wykonywanej pracy pozostawała w stałych relacjach z pracownikami US w [...];
- postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po W. M. - dla wykazania, że zmarł on przed wydaniem decyzji w przedmiocie ustalenia T. M. zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn, a zatem w postępowaniu mającym ustalić wysokość zobowiązania podatkowego de facto nie było możliwe ustalenie, czy w danym stanie faktycznym zaistniała czynność prawna stanowiąca podstawę prawną opodatkowania, podczas gdy w sposób oczywisty były one niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości sprawy. Taką wątpliwością jest to czy skarżona decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa czy też nie.
W ocenie skarżącej powyższe naruszenie skutkowało bezzasadnym oddaleniem skargi.
Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji, rozpoznanie sprawy na postępowaniu niejawnym, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, zgodnie z treścią art. 203 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z ustawą.
Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Zarządzeniem z 15 maja 2026 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji i organów orzekających w sprawie, że skarżąca nie miała uprawnienia do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w stosunku do innego podmiotu – T. M. Organ prawidłowo zatem odmówił skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej T. M. zobowiązania w podatku od spadków i darowizn.
Podstawą prawną postanowienia organu był art. 249 § 1 O.p. Wymienione w tym przepisie przesłanki negatywne nie są jedynymi, na co wskazuje użyty w treści art. 249 § 1 O.p. zwrot "w szczególności". Jak zasadnie podnosi się w piśmiennictwie, przepis ten stanowi również podstawę do odmowy wszczęcia przedmiotowego postępowania w innych przypadkach, w tym w sytuacji, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot, który nie jest stroną (por. K. Teszner [w:] Ordynacja podatkowa. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, Gdańsk 2025, art. 249). Naczelny Sąd Administracyjny podzielając powyższy pogląd zauważa, że skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia art. 249 § 1 O.p., co już czyni ją niezasadną.
W konsekwencji nie może zostać uznany za zasadny zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., gdyż oferowane dowody nie mogły modyfikować roli procesowej skarżącej i powodować, że stałaby się ona stroną postępowania w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od darowizny.
Organ był zatem zobowiązany do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej na podstawie art. 249 § 1 O.p. Powoływane przez skarżącą, jako naruszone art. 247 § 1 pkt 3 oraz art. 248 § 1 O.p., wobec odmowy wszczęcia postępowania, nie mogły zostać naruszone. Skoro nie było podstawy do prowadzenia postępowania, ani analizowania przesłanki do stwierdzenia nieważności, to brak było podstaw uznania, że doszło do naruszenia wymienionych przepisów.
Rację można przyznać skarżącej, która w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje na możliwość wszczęcia przez organ postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji – z urzędu. Wskazuje, że skoro można z urzędu badać, czy nie nastąpiły w danej sprawie przesłanki nieważności decyzji, to tym bardziej powinno się to czynić w przypadku domagania się stwierdzenia nieważności przez obywatela informującego organy o takim przypadku. Przywołuje na poparcie tej tezy zasadę ad maiori ad minus. Zasada ta znajdować mogłaby zastosowanie, gdyby przepis umożliwiałby wszczęcie postępowanie jedynie z urzędu, a z inicjatywą wystąpiłaby strona. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Organ może wszcząć postępowanie z urzędu, bez znaczenia prawnego pozostaje źródło wiedzy o możliwej nieważności decyzji, w tym czy nastąpiło to na podstawie informacji uzyskanej od obywatela. Zagadnienie to pozostaje poza zakresem rozpoznawanej sprawy. Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że organy mają obowiązek weryfikacji wniosku, w tym zbadania, czy pochodzi on od uprawnionego podmiotu, co też uczyniły w niniejszej sprawie.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
sędzia NSA Tomasz Kolanowski sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski