III FSK 1563/25

III FSK 1563/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski /przewodniczący/
Jacek Pruszyński
Tomasz Kolanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1082/25 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-08-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 115 § 1, art. 115a, art. 115b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 1082/25 w sprawie ze skargi S. S.A. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 21 lutego 2025 r., nr 1401-IEE3.7192.27.2025.2.DR w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz S. S.A. z siedzibą w P. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 1082/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi S. S.A. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 21 lutego 2025 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 20 grudnia 2024 r., a także zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.
Powyższy wyrok dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej: CBOSA).
Organ w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), to jest:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., w zw. z art. 115a § 4 i § 5 oraz art. 115b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a." - to jest w brzmieniu obowiązującym przed zmianą ustawy wprowadzoną ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r., poz. 1553) poprzez błędne ustalenie stanu sprawy skutkujące brakiem rozstrzygnięcia jej istoty, polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie winien zostać zastosowany przepis art. 115a § 5 u.p.e.a., który odnosi się do wydania postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji oraz że pismo strony należało uznać za środek zaskarżenia na postanowienie w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji przysługujący wierzycielowi, w sytuacji, gdy organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości na podstawie art. 115b u.p.e.a., a nie wzmiankowane przez sąd postanowienie w sprawie podziału kwoty, które stosownie do procedury określonej w art. 115a § 4 u.p.e.a jest odrębnym rodzajem rozstrzygnięcia, co więcej wydawanym na wniosek, a ponadto sąd rozstrzygał z pominięciem treści pisma strony z 20 listopada 2024 r., zatytułowanego jako skarga na postanowienie w sprawie planu podziału (zawierającego odniesienie do przepisu art. 54 u.p.e.a.) oraz bez uwzględnienia szczególnych okoliczności, że strona była jedynym wierzycielem uczestniczącym w podziale, gdyż stała się nabywcą na skutek przejęcia nieruchomości,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 17 § 1, art. 115a § 4 i § 5 oraz art. 115b § 1 u.p.e.a. poprzez błędne ich zastosowanie oraz dokonanie wadliwej wykładni rozszerzającej cytowanych przepisów polegającej na uznaniu, że w przypadku dokonania czynności postępowania egzekucyjnego w postaci sporządzenia planu podziału kwoty z egzekucji z nieruchomości - wierzycielowi przysługuje środek zaskarżenia, pomimo tego, że w zakresie sporządzenia planu podziału kwoty ustawodawca nie przewidział stosownie do art. 115b u.p.e.a. środka zaskarżenia, zatem zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a. w takim przypadku zażalenie nie przysługuje,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a"), w zw. z art. 17 § 1, art. 18, art. 115a § 5 oraz art. 115b u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie przywołanych przepisów i uznanie, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do formalnego zakończenia sprawy, poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, w sytuacji, gdy w postanowieniu wykazano zaistnienie okoliczności uzasadniających wydanie takiego postanowienia, to jest brak przepisu umożliwiającego wierzycielowi, w szczególności wierzycielowi, który na skutek dokonanej czynności egzekucyjnej stał się nabywcą nieruchomości - wniesienie środka zaskarżenia od postanowienia w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, co stanowiło uzasadnioną przyczynę wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Organ, z ostrożności procesowej, z uwagi na wskazaną przez WSA podstawę prawną uchylenia wyroku WSA, zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, co stanowi podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to jest:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 17 § 1, art. 115a § 4 i § 5 oraz art. 115b u.p.e.a. poprzez błędne ich zastosowanie oraz dokonanie wadliwej wykładni rozszerzającej cytowanych przepisów polegającej na uznaniu, że w przypadku dokonania czynności postępowania egzekucyjnego w postaci sporządzenia planu podziału kwoty z egzekucji z nieruchomości - wierzycielowi przysługuje środek zaskarżenia, pomimo tego, że w zakresie sporządzenia planu podziału kwoty ustawodawca nie przewidział stosownie do art. 115b u.p.e.a. środka zaskarżenia, zatem zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a. w takim przypadku zażalenie nie przysługuje,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 61a § 1 k.p.a., w zw. z art. 17 § 1, art. 18, art. 110b, art. 115a § 5 oraz art. 115b u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie przywołanych przepisów i uznanie, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do formalnego zakończenia sprawy, poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, w sytuacji, gdy w postanowieniu wykazano zaistnienie okoliczności uzasadniających wydanie takiego postanowienia, to jest brak przepisu umożliwiającego wierzycielowi, w szczególności wierzycielowi, który na skutek dokonanej czynności egzekucyjnej stał się nabywcą nieruchomości - wniesienie środka zaskarżenia od postanowienia w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, co stanowiło uzasadnioną przyczynę wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Organ wniósł w przypadku stwierdzenia, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, w przypadku braku podstaw do zastosowania art. 188 p.p.s.a., na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie od strony przeciwnej, na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Zarządzeniem z 12 maja 2026 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna została oddalona, ponieważ wyrok sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Bezspornym w sprawie jest to, że rozpoznawana sprawa dotyczyła prowadzonej egzekucji z nieruchomości, w której jednym z wierzycieli podmiotu zobowiązanego – D. Sp. z o.o. była skarżąca – S. S.A. Spółka ta złożyła wniosek o przejęcie egzekwowanej nieruchomości po drugiej licytacji.
Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia 17 października 2023 r. organ egzekucyjny udzielił skarżącej przybicia za cenę 710.216,50 zł, w dniu 28 sierpnia 2024 r. wydał postanowienie o przyznaniu Spółce własności nieruchomości, które stało się prawomocne w dniu 17 października 2024 r.
W dniu 25 października 2024 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. na podstawie art. 115b § 1 u.p.e.a. wydał w stosunku do zobowiązanego postanowienie w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, które doręczył również jego wierzycielom i organom egzekucyjnym, które zawierało pouczenie o przysługującej zobowiązanemu możliwości wniesienia skargi na czynność egzekucyjną.
Istotnym w sprawie jest również to, że dniu 20 listopada 2024 r. skarżąca wniosła pismo zatytułowane: "Skarga na postanowienie NUS w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z nieruchomości oraz wniosek o wydanie postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji".
Zdaniem NSA między innymi wniosek ten stał się powodem sporu, który następnie został przeniesiony na etap postępowania sądowego. Skarżąca konsekwentnie domagała się rozstrzygnięcia kwestii podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Sąd rozstrzygając sprawę dokonał ponadto analizy wzajemnej relacji pomiędzy art. 115a oraz 115b u.p.e.a.
W skardze kasacyjnej organ zarzuca "błędne ustalenie stanu sprawy skutkujące brakiem rozstrzygnięcia jej istoty, polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie winien zostać zastosowany przepis art. 115a § 5 u.p.e.a., który odnosi się do wydania postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji (...)".
Sąd pierwszej instancji przyjął zatem, biorąc pod uwagę treść pisma skarżącej, że ta domagała się kontroli merytorycznej w zakresie planu podziału kwot uzyskanych z egzekucji z nieruchomości, wywodząc je również z dokonanej wykładni u.p.e.a. i możliwości zaskarżenia postanowienia, tym bardziej, że zachodziła w sprawie przesłanka do jego zastosowania, gdyż w sprawie wystąpił zbieg egzekucji (art. 115 § 1 u.p.e.a.).
Organ egzekucyjny w skardze kasacyjnej podnosi, że wydał postanowienie w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości na podstawie art. 115b u.p.e.a., a nie wzmiankowane przez sąd postanowienie w sprawie podziału kwoty, które stosownie do procedury określonej w art. 115a § 4 u.p.e.a jest odrębnym rodzajem rozstrzygnięcia. Nie berze jednak pod uwagę, że wniosek skarżącej dotyczył "wydania postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji" (a nie planu podziału). Ponadto zgodzić się należy z wywodem Sądu, który to stwierdził, że art. 115b u.p.e.a. "stosuje się, gdy sporządzany jest plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, jednocześnie nie występuje zbieg egzekucji.". Zwraca ponadto uwagę, że sprawy z egzekucji z nieruchomości dotyczą dużych kwot zobowiązań, wierzytelności i opłat egzekucyjnych, często występują też zbiegi egzekucji. Wierzyciel w egzekucji z nieruchomości nie powinien zatem być pozbawiony praw, które przysługiwałyby wierzycielom przy drobniejszych postępowaniach egzekucyjnych.
W takim przypadku Sądowi pierwszej instancji nie można zarzucić błędnego ustalenia stanu sprawy. Zasadnie stwierdził ponadto, że organy – poprzez uznanie, że skarżącej nie przysługiwało zażalenie na postanowienie w sprawie "planu podziału" kwoty uzyskanej z egzekucji na podstawie art. 115a § 5 u.p,e.a. – naruszyły wskazany przepis (dokonując jego błędnej wykładni - co stanowi naruszenie prawa materialnego), czego konsekwencją było błędne zastosowanie art. 61 a §1 k.p.a.
W istocie Sąd konsekwentnie stwierdził, że postanowienia winny obejmować kwestie podziału kwoty z egzekucji tj. regulacji zawartej w art. 115a u.p.e.a.
W związku z tym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., w zw. z art. 115a § 4 i § 5 oraz art. 115b u.p.e.a.
Nie są zasadne także pozostałe zarzuty procesowe. Opierają się bowiem na założeniu, że skoro w zakresie sporządzenia planu podziału na podstawie art. 115b u.p.e.a. nie przysługuje skarżącej środek zaskarżenia, to tym samym doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. Jest ono nietrafne, gdyż nie uwzględnia stanu sprawy, w którym Sąd wyraził ocenę, zgodnie z którą na podstawie art. 115a u.p.e.a., środek zaskarżenia planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości przysługuje wierzycielom, jeżeli do sprzedawanej rzeczy (nieruchomości) wystąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej.
Zwrócił też uwagę, że w postanowieniu z dnia 25 października 2024 r., organ nie zawarł pouczenia o możliwości złożenia środka zaskarżenia (zażalenia), a mając na uwadze zasadę nieszkodzenia skarżącej należy umożliwić skorzystanie ze środka zaskarżenia.
Ocena powyższa i wskazania co do dalszego postępowania pozwolą w tym zawiłym stanie sprawy, spowodowanym z jednej strony działaniami organu, z drugiej nieprecyzyjnemu formułowaniu wniosków procesowych przez skarżącą - zakończyć ją poprzez wydanie postanowienia merytorycznego, gwarantując skarżącej zachowanie praw przysługujących wierzycielom w postępowaniach egzekucyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał w tej sytuacji za niezasadny również zarzut naruszenia prawa materialnego, który to w znacznej części opiera się na argumentach wspierających zarzuty naruszenia prawa procesowego.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną O kosztach postępowania orzeczono zgodne z art. 204 § 2 p.p.s.a.
sędzia NSA Tomasz Kolanowski sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia NSA Jacek Pruszyński