III FSK 1394/23

III FSK 1394/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Dauter /przewodniczący sprawozdawca/
Dominik Gajewski
Jolanta Sokołowska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Rz 226/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-07-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "E." sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 226/23 w sprawie ze skargi "E." sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 23 lutego 2023 r., nr 1801-IEE.711.130.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "E." sp. z o.o. z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 11 lipca 2023 r., I SA/Rz 226/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę "E." sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 23 lutego 2023 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
1) w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 o.p. poprzez działania naruszające zasadę pogłębiania zaufania do organu ze względu na brak merytorycznej poprawności i staranności działania,
- art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że sprawa z wniosku z 28 października 2022 r. oparta jest na tych samych podstawach prawnych i faktycznych co sprawa zakończona wydaniem postanowienia z 30 sierpnia 2019 r. oraz wyrokiem WSA i NSA (I SA/Rz 34/16, I GSK 1065/16), w sytuacji gdy ww. wniosek zawierał odmienne okoliczności oraz fakty istotne w sprawie,
- art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 122, art. 124, art. 187 § 1, art. 191 o.p. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego sprawy i wskazanych we wniosku nowych okoliczności sprawy nieznanych dotychczas organowi, dokonanie dowolnej i wybiórczej jego analizy poprzez uznanie, że mój mocodawca nie wskazał nowych istotnych okoliczności sprawy;
- art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. przez bezzasadne uznanie, że wystąpiły przesłanki ustawowe do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego i niedopuszczalny był ponowny wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego;
- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku niewłaściwej kontroli legalności utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie,
- art. 2a o.p. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie rozszerzającej interpretacji przepisów prawa podatkowego naruszające zasadę in dubio pro tributario i rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść podatnika,
- art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 o.p. poprzez dokonanie wadliwej oceny materiału dowodowego będącej podstawą dokonanych ustaleń faktycznych.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w wysokości prawem przepisanej, w tym wynagrodzenia doradcy podatkowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Jej podstawowy zarzut dotyczy naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z jego treścią gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia tu dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania administracyjnego (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 18 grudnia 2024 r., II SA/Gl 683/24). Między innymi dlatego celem wprowadzenia i stypizowania w art. 61a k.p.a. obu wskazanych wyżej przesłanek było rozdzielenie postępowania wstępnego polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty. Innymi słowy ustawowe przyczyny odmowy wszczęcia postępowania mają charakter pierwotny, tzn. istnieją już w dacie wszczęcia postępowania, wynikają z treści złożonego żądania lub są znane organowi z urzędu. Za takim rozumieniem analizowanego przepisu przemawia zawarty w nim zwrot normatywny "nie może być wszczęte", akcentujący moment wszczęcia, a konkretnie odmowy wszczęcia. Przyczyny odmowy powinny być dla organu oczywiste, nienasuwające wątpliwości. Tylko wtedy bowiem istnieje możliwość przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i ewentualnego rozstrzygania merytorycznego o zasadności żądania strony. Jeszcze bardziej klarownie wywiódł to WSA w Gdańsku w wyroku z 12 grudnia 2014 r., (III SA/Gd 359/24), stwierdzając, że użyte przez ustawodawcę kategoryczne sformułowanie "nie może być wszczęte" wskazuje, że określone w art. 61a § 1 k.p.a. przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli być oczywiste, a ich stwierdzenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Na tym etapie postępowania organ bada jedynie kwestie formalnoprawne, analizując, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Z tych już chociażby względów przyjęcie zasadności rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia, o czym w dalszej części uzasadnienia, niezasadnym czyni zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania dowodowego, bo te mogą mieć zastosowanie ewentualnie tylko w postępowaniu wyjaśniającym. Co istotne jeszcze w sprawie niniejszej, to to, że strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania podatkowego, które nie mogły mieć w sprawie niniejszej zastosowania, bowiem ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odsyła w tym względzie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a nie Ordynacji podatkowej.
Sprawa niniejsza dotyczy drugiej przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, a mianowicie "innych uzasadnionych przyczyn" do których orzecznictwo sądów administracyjnych zalicza sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło uprzednio rozstrzygnięcie. Należy zauważyć, że tożsamość sprawy będzie istniała, gdy w sprawie występują te same podmioty, gdy dotyczy ona tego samego przedmiotu i opiera się ona na tym samym stanie prawnym, w niezmienionym stanie faktycznym sprawy nowej oraz poprzedniej, rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Taki stan rzeczy jest przeszkodą do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w nowej sprawie (zob. wyrok WSA w Krakowie z 4 grudnia 2024 r., III SA/Kr 1816/23).
Zasadnie w związku z tym sąd pierwszej instancji stwierdził, że w ramach niniejszego postępowania nie mogą być kwestionowane okoliczności dotyczące przedawnienia, które zostały już ustalone i ocenione w ramach wcześniejszego postępowania podatkowego i sądowoadministracyjnego. W związku z tym w trakcie postępowania egzekucyjnego dłużnik może podnosić zarzut przedawnienia tylko w tym zakresie, w którym organy tego nie badały czyli w zakresie nastąpienia przedawnienia już po wydaniu decyzji, czy też wyroku. Odmienne stanowisko prowadziłoby bowiem do podważania ostatecznych decyzji, czy też prawomocnych wyroków sądowych, poprzez ponowne badanie, na etapie postępowania egzekucyjnego okoliczności, jakie zostały już ocenione w trakcie postępowania podatkowego czy sądowego. Takie postępowanie jest oczywiście niedopuszczalne i w tego typu trybie nie może dochodzić do wzruszania tego typu aktów prawnych.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 2a o.p. to Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zasada in dubio pro tributario dotyczy wyłącznie rozstrzygnięcia na korzyść podatnika wątpliwości co do przepisów treści prawa podatkowego, nie zaś stanu faktycznego.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Dominik Gajewski