III FSK 1339/23

III FSK 1339/23 - Postanowienie S NSA
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący/
Wojciech Kręcisz /sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz
Robert Sawuła
Małgorzata Pocztarek
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
I SA/Rz 40/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-06-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Umorzono postępowanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 5a § 4, art. 6 § 1 pkt 6, art. 7 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1, art. 187
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku T.V. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie ze skargi kasacyjnej T.V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 40/23 w sprawie ze skargi T.V. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 31 października 2022 r. nr 1801-IOD.4123.9.2022 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia: umorzyć postępowanie.
Uzasadnienie
T. V. (dalej: strona, skarżący kasacyjnie, wnioskodawca) wywiódł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 40/23 oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., nr 1801-IOD.4123.9.2022, w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu wraz ze spółką za zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2015 r. i 2016 r., odsetki za zwłokę oraz koszty postępowania. Zarządzeniem z dnia 16 stycznia 2025 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył termin rozprawy w sprawie powyższej skargi kasacyjnej na dzień 26 lutego 2025 r. w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), sędziowie NSA Jacek Pruszyński, Anna Sokołowska, sędzia zastępca sędzia NSA Anna Dalkowska. W terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia dokonanego na podstawie art. 5a § 4 zdanie trzecie ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267; dalej: p.u.s.a.), pełnomocnik skarżącego kasacyjnie, pismem z dnia 5 lutego 2025 r. (w którym omyłkowo wskazano rok 2024) wniósł o zbadanie spełnienia przez sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności, wyłączenie sędziego Anny Dalkowskiej od orzekania w sprawie ze względu na niespełnienie wymogu niezawisłości i bezstronności w tej sprawie oraz pominięcie przy wyznaczaniu do rozpoznania tego wniosków sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: Pawła Borszowskiego, Dominika Gajewskiego, Mariusza Goleckiego, Zbigniewa Łobody, Marka Olejnika, Jacka Pruszyńskiego, Wojciecha Stachurskiego, Bogusława Woźniaka, Gabrieli Zalewskiej-Radzik.
Skarżący kasacyjnie podniósł, że głównym i zasadniczym powodem wystąpienia z wnioskiem jest wydanie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w dniu 23 listopada 2023 r. (skarga nr 50849/21) wyroku pilotażowego w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce, w którym stwierdzono, że naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji w Polsce mają źródło we wzajemnie powiązanych problemach systemowych związanych z nieprawidłowym funkcjonowaniem ustawodawstwa krajowego i praktyki, spowodowanych przez m.in wadliwą procedurą powoływania sędziów z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ustanowionej na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r. oraz brak niezależności Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Zdaniem wnioskodawcy, jeżeli z wyroku tego wynika, że Polska łamie systemowo prawa człowieka, a mianowicie prawo do rzetelnego procesu gwarantowane przez art. 6 ust. 1 Konwencji, to obowiązkiem Sądu jest zapewnienie, aby standard ten nie został naruszony w sprawie skarżącego.
Podniósł, że zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W umowach międzynarodowych prawo to zostało zagwarantowane w art. 6 ust. 1 Konwencji oraz w art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz w art. 47 Karty Praw Podstawowych. Z kolei Traktat o Unii Europejskiej w art. 19 ust. 1 stanowi, że Państwa Członkowskie ustanawiają środki zaskarżenia niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii.
Wnioskodawca podkreślił, że z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), wszedł w życie art. 5a p.u.s.a., który przewiduje możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. W uzasadnieniu do projektu tej ustawy wskazano, że celem tej instytucji jest zapewnienie uczestnikom postępowania sądowego lub sądowoadministracyjnego gwarancji procesowych, że nie występują jakiekolwiek wątpliwości odnośnie do bezstronności i niezawisłości sędziego orzekającego w sprawie, zaś powodem wprowadzenia tej instytucji do systemu prawnego było podważanie statusu sędziów, którzy zostali powołani przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Ustawa o KRS doprowadziła do sprzecznego z Konstytucją RP trybu wyboru sędziów-członków Krajowej Rady Sądownictwa co spowodowało, że organ ten utracił gwarancje niezależności. W konsekwencji, tryb powołania, względnie promocji sędziów na wyższe stanowiska z udziałem tego organu był wadliwy, co znajduje potwierdzenie w szeregu orzeczeń zarówno trybunałów międzynarodowych, jak i polskich sądów. Skład Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowany ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. jest sprzeczny z art. 187 Konstytucji RP, co powoduje, że organ ten nie spełnia wymogów niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej, a powołany z jego udziałem sędzia nie może być uznany za niezawisłego i bezstronnego.
Odwołując się do oceny obiektywnych warunków postrzegania sądu jako niezawisłego i bezstronnego, wnioskodawca przypomniał, że zgodnie z kryteriami wskazanymi w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18, Sąd Najwyższy w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA 1-4110-1/20, przedstawił koncepcję indywidualnego testu niezawisłości sędziego, która została rozwinięta w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22 (OSNK 2022, nr 6, poz. 22). W jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, zaś ocena wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego powinna uwzględniać cały zespół kryteriów.
Do uchwały tej odwołał się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22. Stwierdził, że przesłanka spełniania przez sędziego sądu administracyjnego wymogów "niezawisłości i bezstronności" ma charakter autonomiczny z akcentem na niezawisłość, jako kategorię szerszą od bezstronności – tj. obejmującą również bezstronność jako brak powiązań sędziego (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) mających wpływ na orzekanie w postępowaniu sądowym na każdym jego etapie – oraz wyjaśnił, że na pojęcie "niezawisłości" składa się wiele elementów, takich jak: 1) bezstronność w stosunku do uczestników postępowania, 2) niezależność wobec organów pozasądowych, 3) samodzielność sędziego wobec władzy, 4) niezależność od czynników politycznych, 5) wewnętrzna niezależność sędziego. Wskazano, że określenie "niezawisłość" jest szersze niż "bezstronność".
Skarżący kasacyjnie podkreślił w związku z powyższym, że obowiązkiem Sądu jest takie ukształtowanie składu orzekającego, aby jednostka nie miała wątpliwości, że w sprawie nie dojdzie do naruszenia praw człowieka oraz praw podstawowych.
Podniósł, że w obecnej sytuacji takie wątpliwości (podejrzenia) istnieją. W ocenianym okresie istniał wymóg udziału w procedurze nominacyjnej zgromadzenia sędziów, które miało wyłączną kompetencję do inicjowania postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa, a jego udział w procedurze nominacyjnej sędziów miał zasadnicze znaczenie z punktu widzenia zasady podziału władzy. Wykluczenie zgromadzenia sędziów z udziału w procedurze nominacyjnej sprawia zaś, że procedura ta jest niezgodna z krajowym porządkiem ustawowym i konstytucyjnym, prowadząc tym samym do wadliwego ukształtowania składu właściwego sądu.
Wnioskodawca podkreślił, że tożsama sytuacja występuje w niniejszej sprawie, albowiem SNSA Anna Dalkowska brała udział w procedurze nominacyjnej, w której wykluczono zgromadzenie sędziów oraz kolegium sądu, zaś uzyskanie opinii zgromadzenia sędziów było "warunkiem sine qua non" ważności procedury nominacyjnej.
Istotne jest również – jak podniósł – że odnośnie do SNSA Anny Dalkowskiej w postanowieniu z dnia 7 października 2024 r., sygn. akt III FSK 605/24, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przebieg kariery zawodowej oraz okoliczności towarzyszące jej wyborowi na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i działania podejmowane po jej powołaniu na to stanowisko, mogą budzić obiektywnie uzasadnione co najmniej wątpliwości co do jej niezawisłości i bezstronności.
W ocenie skarżącego kasacyjnie, SNSA Anna Dalkowska, powołana do pełnienia urzędu w dniu 23 lutego 2021 r., nie spełnia konstytucyjnego, konwencyjnego i traktatowego standardu niezawisłości i bezstronności i w związku z tym jej udział w składzie orzekającym w sprawie będzie prowadził do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych, zaś wątpliwości odnośnie do jej niezawisłości i bezstronności są związane zarówno z trybem i okolicznościami powołania, jak i dotychczasową działalnością oraz zachowaniem po powołaniu.
Zdaniem wnioskodawcy, SNSA Anna Dalkowska nie posiada odpowiednich kwalifikacji merytorycznych i doświadczenia do zajmowania urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, co oznacza, że powołanie jej na ten urząd nastąpiło na podstawie innych niż merytoryczne powodów, a w szczególności, udziału w latach 2017 – 2021 (i obecnie) w grupie polityczno–prawniczej skupionej wokół byłego Ministra Sprawiedliwości Z. Z. i korzystającej z politycznego wsparcia partii związanych z tym politykiem, promującej się nawzajem, udzielającej wsparcia i realizującej program ww. polityka i partii politycznej, a obecnie broniącej status quo wprowadzonych w systemie wymiaru sprawiedliwości zmian oraz aktywnego udziału w przygotowywaniu, wdrażaniu i obronie zmian w systemie wymiaru sprawiedliwości polegających na poddaniu kontroli politycznej sądów i sędziów.
Skarżący kasacyjnie podniósł, że jakkolwiek SNSA Anna Dalkowska spełniała formalne wymogi powołania na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego (wiek, ukończone studia prawnicze, obywatelstwo), to jednak nie spełniała kryterium merytorycznego w postaci wyróżniania się wysokim poziomem wiedzy w dziedzinie administracji publicznej oraz prawa administracyjnego i innych dziedzin prawa związanych z działaniem organów administracji publicznej (art. 6 § 1 pkt 6 w zw. z art. 7 § 1 p.u.s.a.), a konkretnie z dziedziny prawa podatkowego i finansowego, niezbędnego przy pełnieniu urzędu w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazał, że SNSA Anna Dalkowska została powołana do orzekania bez jakiegokolwiek doświadczenia orzeczniczego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, nie orzekała także w wojewódzkim sądzie administracyjnym. Nie posiada także wybitnych osiągnięć naukowych z zakresu prawa finansowego, jakkolwiek posiada tytuł naukowy doktora nauk prawnych, co nie jest jednoznaczne z wyróżnianiem się w tej dziedzinie. Również wykaz publikacji SNSA Anny Dalkowskiej nie wskazuje na jej zainteresowanie prawem finansowym lub podatkowym. Obszarem jej zainteresowań, który może mieć znaczenie, jest jedynie egzekucja administracyjna (stosowana dla zobowiązań podatkowych), jednakże w warstwie procedury podatkowej oraz materialnego prawa finansowego nie wykazywała zainteresowań naukowych lub dydaktycznych. Zasadniczo doświadczenie i praktyka sędzi ogniskowały się na prawie cywilnym materialnym, a na prawie administracyjnym – w odniesieniu do kwestii nieruchomościowych (silnie związanych z prawem rzeczowym – także cywilnym). Sędzia bezpośrednio przed powołaniem pełniła funkcję urzędniczą (jako sędzia delegowana) w departamencie prawa administracyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości, ale zajmowała się tam sprawami z zakresu nieruchomości i reprywatyzacji. Po późniejszym awansie na stanowisko polityczne – podsekretarza stanu w tym ministerstwie – także nie zajmowała się sprawami podatkowymi lub finansowymi (te należą do właściwości Ministra Finansów w administracji rządowej).
Zdaniem skarżącego kasacyjnie, doświadczenie orzecznicze SNSA Anny Dalkowskiej polega na orzekaniu wyłącznie w sądzie rejonowym, a więc najniższego szczebla, w sprawach o mniejszym ciężarze gatunkowym i stopniu skomplikowania podczas, gdy wojewódzki sąd administracyjny ma pozycję odpowiadającą sądowi apelacyjnemu w sądownictwie powszechnym, zaś Naczelny Sąd Administracyjny – pozycję Sądu Najwyższego. Powołanie SNSA Anny Dalkowskiej nastąpiło więc z pominięciem 2 szczebli pośrednich. Wnioskodawca podniósł, że według dostępnych publicznie informacji, SNSA Anna Dalkowska w 2011 r. nieskutecznie ubiegała się o rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W tamtym czasie Krajowa Rada Sądownictwa nie uznała, że ma ona kwalifikacje do awansu o dwa stopnie zawodowe. Tymczasem około 10 lat później Krajowa Rada Sądownictwa (ukształtowana w swoim składzie przez czynniki polityczne, tzn. przez większość sejmową składającą się z polityków partii P.) uznała, że sędzia nie tylko zasługuje na awans, ale na awans z przeskokiem – od razu do poziomu najwyższego z możliwych.
Wnioskodawca podniósł, że przy rekomendowaniu SNSA Anny Dalkowskiej eksponowano pozytywne opinie wydane na jej temat, przy czym opinie te pochodziły od dyrektora Departamentu Prawa Administracyjnego MS – ówczesnego przełożonego sędzi, Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, w którym sędzia była w delegacji od 2017 r., a następnie podsekretarzem stanu – w której wskazano na wysoki poziom wiedzy w dziedzinie prawa m.in. podatkowego, co budzi zasadnicze wątpliwości mając na uwadze pełnione funkcje i dostępne publikacje SNSA Anny Dalkowskiej – jak również od Prezesa Sądu Okręgowego w G., tj. osoby powołanej przez Ministra Sprawiedliwości. Opinie te pochodzą przede wszystkim z Ministerstwa Sprawiedliwości lub od osoby zależnej od Ministra Sprawiedliwości w wykonywaniu funkcji prezesa sądu. W ocenie skarżącego kasacyjnie, pozytywna ocena sędzi ze strony kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości z okresu 2015-2023 nie jest pozytywną rekomendacją w sensie obiektywnym, ponieważ pochodzi od osób z tego samego środowiska polityczno– prawnego.
Zdaniem strony, powyższe okoliczności potwierdzają, że kryterium decyzji o rekomendowaniu (a w efekcie powołaniu Anny Dalkowskiej do pełnienia urzędu w Naczelnym Sądzie Administracyjnym) nie była wyróżniająca się wiedza merytoryczna z zakresu prawa podatkowego albo finansowego – niezbędna dla wykonywania roli w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Znajomość przez SNSA Annę Dałkowską zagadnień procedury egzekucyjnej – cywilnej albo administracyjnej oraz ogólnego prawa administracyjnego – nie jest wystarczającą okolicznością uzasadniającą tak istotny awans, w szczególności na urząd sędziego w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Krajowa Rada Sądownictwa wykazała się zatem swobodnym podejściem do wymagań, jakie należy stawiać osobom ubiegającym się o urząd – czyniąc ze słabości zalety (np. doświadczenia z innych niż prawo finansowe dziedzin traktowano jako atut różnorodności).
W ocenie wnioskodawcy, istnieją więc co najmniej wątpliwości odnośnie do legalności działania całej Krajowej Rady Sądownictwa i podejmowanych przez nią decyzji. Natomiast niniejszy wniosek nie opiera się wyłącznie na tej okoliczności. Na przykładzie sędzi zastrzeżenia ogólne dotyczące Krajowej Rady Sądownictwa i jej upolitycznienia materializują się w konkretnym przypadku osoby, która została powołana nie z powodów merytorycznych, ale relacji politycznych i przynależności do grupy decydentów w Krajowej Radzie Sądownictwa i Ministerstwie Sprawiedliwości.
W odniesieniu do konkursu, w którym uczestniczyła SNSA Anna Dalkowska we wniosku wskazano również, że z uchwały w tej sprawie wynika, iż sędzia w trakcie procedury zadeklarowała rezygnację z funkcji w Ministerstwie Sprawiedliwości w razie powołania. Jednakże tak się nie stało – po powołaniu przez Prezydenta na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego zwlekała ponad 2 miesiące z rezygnacją. W tym czasie sytuacja ta odbiła się bardzo negatywnym echem w opinii publicznej, wpływając niekorzystnie na autorytet Państwa i sądownictwa. Skarżący kasacyjnie podniósł również, że począwszy od 2017 r. sędzia związała się zawodowo z Ministerstwem Sprawiedliwości. W jego ocenie, powierzenie jej funkcji zastępcy dyrektora, potem dyrektora departamentu (urzędniczej), a następnie podsekretarza stanu (politycznej) – świadczy jednoznacznie o pełnym zaufaniu, jakim cieszyła się u kierownictwa politycznego Ministerstwa Sprawiedliwości, w czasie gdy Ministerstwo to było odpowiedzialne za kolejne bardzo negatywne w treści i skutkach zmiany legislacyjne dotyczące sądownictwa i prawa do sądu. Zdaniem wnioskodawcy, SNSA Anna Dalkowska była doceniana i dobrze wynagradzana – w różnych formach, w związku z jej zaangażowaniem, lojalnością i realizacją zamierzeń politycznych jej zwierzchnika – przez Ministra Sprawiedliwości, a dzięki kolejnym powołaniom do Naczelnego Sądu Administracyjnego i Krajowej Rady Sądownictwa uzyskała dalsze korzyści, zabezpieczenia i przywileje.
W ocenie skarżącego kasacyjnie, pełnienie przez sędzię urzędu świadczy o braku niezbędnej refleksji w jego sprawowaniu. SNSA Anna Dalkowska – pełniąc swoje funkcje w Krajowej Radzie Sądownictwa – przygotowuje skargi do Trybunału Konstytucyjnego i reprezentuje Radę przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do zmian, które mają na celu sanowanie sytuacji w wymiarze sprawiedliwości i doprowadzenie do zgodności z Konwencją i prawem Unii Europejskiej. SNSA Anna Dalkowska dobrowolnie angażuje się w pracę organu, którego status jest kwalifikowany w wiążącym orzecznictwie unijnym i międzynarodowym jako niezgodny z prawem unijnym i międzynarodowym. Dlatego też, w ocenie Wnioskodawcy, przed powołaniem (mianowicie od 2017 r., kiedy rozpoczęła się jej błyskawiczna kariera i awanse) i po powołaniu na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, postawa SNSA Anny Dalkowskiej nie daje rękojmi niezawisłości i bezstronności w sporze strony z administracją podatkową.
Wnioskodawca zwrócił uwagę na bliskie relacje SNSA Anny Dalkowskiej z osobami, którym mają być lub mogą być postawione zarzuty karne. Sędzia sprawując stanowisko polityczne w kierownictwie Ministerstwa Sprawiedliwości, współpracowała z innymi politykami, ze Z. Z. na czele. Części z nich postawiono zarzuty, części zarzuty grożą. Nie daje rękojmi niezawisłości i bezstronności osoba, która mimo takich okoliczności nie widziała niczego niestosownego ze skorzystania z poparcia ww. osób w procedurze kandydowania do Krajowej Rady Sądownictwa. Fakt ten dowodzi w ocenie strony wystarczająco, że SNSA Anna Dalkowska aprobowała ich postępowanie i zgadzała się z nim, mimo podnoszonych wielokrotnie i przez wiele osób zastrzeżeń i krytyki.
W rekapitulacji, skarżący kasacyjnie przytoczył również fragmenty uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2024 r., sygn. akt III FSK 605/24, w którym Sąd ten wskazał z jakich powodów SNSA Anna Dalkowska nie spełnia standardu niezależności i bezstronności.
W piśmie z dnia 12 lutego 2025 r. sędzia Anna Dalkowska wniosła, na podstawie art. 19 p.p.s.a., o wyłącznie jej od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej T. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 40/23, wskazując, że na gruncie zawodowym znany jest jej osobiście pełnomocnik skarżącego kasacyjnie, zaś na podstawie art. 5a § 11 p.u.s.a. o wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego w celu umożliwienia ustnego wysłuchania po rozpatrzeniu wniosku o wyłączenie.
Postanowieniem z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 1339/23, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 19 p.p.s.a. wyłączył SNSA Annę Dalkowską od rozpoznania sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Odpowiadając na wniosek skarżącego kasacyjnie o zbadanie spełnienia przez sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności oraz wyłączenie sędziego Anny Dalkowskiej od orzekania ze względu na niespełnienie wymogu niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 40/23 oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., nr 1801-IOD.4123.9.2022 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu wraz ze spółką za zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2015 r. i 2016 r., odsetki za zwłokę oraz koszty postępowania, w punkcie wyjścia wymaga przypomnienia, że prawną podstawę tego wniosku oraz zawartego w nim żądania stanowił art. 5a § 1 p.u.s.a.
Zgodnie z tym przepisem prawa, dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Z art. 5a § 2 p.u.s.a. wynika natomiast, że wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 1, może być złożony wobec sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną.
2. Przywołane przepisy prawa wyznaczają więc prawne ramy działania w sprawie zainicjowanej wnioskiem, o którym w nich mowa, zobowiązując do badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z punktu widzenia okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu w relacji do okoliczności sprawy, których kontekst (odnoszący się do sprawy oraz wnioskodawcy) mógłby uzasadniać ocenę odnośnie do zaistnienia (potencjalnego) ryzyka naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy.
3. Wniosek T. V. z dnia 5 lutego 2025 r. złożony w sprawie III FSK 1339/23 został oparty na podstawie art. 5a § 1 i § 4 p.p.s.a. i dotyczy "zbadania spełnienia przez SNSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności" oraz "wyłączenia SNSA Anny Dalkowskiej od orzekania w sprawie ze względu na niespełnienie wymogu niezawisłości i bezstronności w tej sprawie".
Co nie mniej istotne, wniosek ten spełnia wymogi, o których stanowi art. 5a § 5 p.u.s.a.
Zawiera bowiem żądanie stwierdzenia, że w sprawie skarżącego zachodzą wobec sędziego NSA Anny Dalkowskiej przesłanki wskazane w art. 5a § 1 p.u.s.a. oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie, co jest oczywiste, gdy podkreślić, że: 1) okoliczności wskazywane przez wnioskodawcę dotyczą powołania sędzi Anny Dalkowskiej na urząd sędziego NSA przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) oraz postępowania po powołaniu (co, najogólniej rzecz ujmując, ogniskuje się na wskazywaniu braku odpowiednich kwalifikacji merytorycznych i doświadczenia do zajmowania urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Annę Dalkowską oraz eksponowaniu motywów determinujących – w ocenie wnioskodawcy – wybór jej kandydatury przez Krajową Radę Sądownictwa); 2) dowody na poparcie przytaczanych przez wnioskodawcę okoliczności to natomiast nic innego, jak publicznie dostępne informacje (w tym w sieci Internet) zawarte m.in. w materiałach sejmowych, materiałach Krajowej Rady Sądownictwa (m.in. uchwała nr 487/2020 z dnia 18 czerwca 2020 r.), orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyroki z dnia: 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-718/21; 19 listopada 2019 r. w sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18), wyroku Trybunału Praw Człowieka z dnia 31 listopada 2023 r. (skarga nr 50849/21), prawomocnym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2024 r., sygn. akt III FSK 605/24 i publikacjach prasowych, co wobec braku sprecyzowania na gruncie przywołanej regulacji prawnej pojęcia dowodu uzasadnia przyjęcie, zgodnie z ogólnym standardem proceduralnym dążenia do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Nie mniej jednak, możliwość przeprowadzenia merytorycznej oceny zasadności żądania tego wniosku, a mianowicie żądania wyłączenia sędziego od orzekania ze względu na niespełnienie wymogu niezawisłości i bezstronności, niweczy znaczenie konsekwencji wynikających z przywołanego powyżej postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2025 r., którym wyłączono SNSA Annę Dalkowską od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej T. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 40/23.
4. Prawną podstawę wydania tego postanowienia stanowił art. 19 p.p.s.a., zgodnie z którym niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Z art 5a § 13 p.u.s,a. wynika natomiast, że uwzględniając wniosek sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy.
Zestawiając treść przywołanych przepisów prawa za uzasadniony należałoby uznać wniosek, że zaktualizowanie się określonych nimi przesłanek ich stosowania – jakkolwiek różniących się od siebie, albowiem różne są zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawę wydania orzeczenia, o którym jest w nich mowa (zob. w tej mierze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, ONSAiWSA 2023 nr 4, poz. 52) – prowadzi do tożsamego skutku procesowego, a mianowicie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy odpowiednio, na jego żądanie lub na wniosek strony albo na wniosek skarżącego lub uczestnika postępowania na prawach strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawach, o których mowa w art. 5a § 2 p.u.s.a., zaś w postępowaniu dyscyplinarnym, na wniosek obwinionego.
5. W świetle powyższego należałoby więc stwierdzić, że postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2025 r., którym wyłączono SNSA Annę Dalkowską od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej T. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 40/23, zaspokaja – wobec jego istoty – żądanie wniosku strony z dnia 5 lutego 2024 r., co siłą rzeczy powoduje, że postępowanie zainicjowane tym wnioskiem stało się bezprzedmiotowe. Nie sposób jest bowiem, ponownie wyłączyć SNSA Annę Dalkowską od rozpoznawania sprawy ze skargi kasacyjnej T. V. skoro taki właśnie skutek procesowy zaktualizował się wraz z wydaniem przywołanego postanowienia.
6. W rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – który w rozpatrywanej sprawie znajduje odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 5a § 18 p.u.s.a. w związku z art. 197 § 2 i art. 193 p.p.s.a. – postępowanie sądowoadministracyjne jest bezprzedmiotowe "z innych przyczyn", jeżeli w jego toku, a przed wydaniem orzeczenia, zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu albo powodują, że jego kontynuowanie jest zbędne.
Jeżeli więc – co ponownie trzeba podkreślić – Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 lutego 2025 r. wyłączył SNSA Annę Dalkowską od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej T. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 40/23, to w świetle przedstawionego rozumienia art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że kontynuowanie postępowania zainicjowanego pismem strony z dnia 5 lutego 2025 r. nie jest celowe, ani też niezbędne.
Jakkolwiek bowiem, zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawę stosowania art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a p.u.s.a. są rozłączne, to jednak zaktualizowanie się przesłanek, o których w nim mowa prowadzi do wydania orzeczeń o tożsamych skutkach procesowych, a mianowicie do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy, co stanowi wspólny mianownik stosowania tych przepisów prawa.
Trzeba więc stwierdzić, że wraz z wydaniem wymienionego postanowienia został również zrealizowany zasadniczy cel postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego kasacyjnie z dnia 5 lutego 2025 r., co powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania z tego wniosku nie jest już celowe. Nie sposób jest bowiem – co należy ponownie podkreślić – po raz kolejny wyłączyć SNSA Annę Dalkowską od rozpoznawania sprawy ze skargi kasacyjnej T. V. skoro taki skutek procesowy już się zaktualizował.
7. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 5a § 18 p.u.s.a. w związku z art. 197 § 2 i art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.
-----------------------
6
7