III FSK 1331/24

III FSK 1331/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik /przewodniczący/
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wr 999/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-06-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 § 2 i § 4, art. 166a, art. 165 § 2, art. 6 § 1, art. 59 § 1 pkt 1.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Protokolant asystent sędziego Ewa Gil, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zarządcy masy sanacyjnej P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w W. (dawniej: P. sp. z o.o. z siedzibą w W.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 999/23 w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w W. (dawniej: P. sp. z o.o. z siedzibą w W.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 10 listopada 2023 r., nr 0201-IEW1.720.42.2023.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Zarządcy masy sanacyjnej P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 999/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA) oddalił skargę Zarządcy masy sanacyjnej P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 10 listopada 2023 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Skargę kasacyjną wniosła Skarżąca. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
1) art. 133, art. 141 § 4, art. 134 § 1 oraz art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c), art. 6 § 1, art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: K.p.a.), stosowanych w związku z art. 18 u.p.e.a., jak też art. 1, art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz - statuującego prawo do dobrej administracji - art. 41 w związku z art. 51 ust. 1 Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (dalej: KPP), które znajdują zastosowanie w związku z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (dalej: TUE), zapewniającym poszanowanie godności ludzkiej, państwo prawa i poszanowanie praw człowieka, a także art. 4 ust. 3 TUE, który statuuje zasadę lojalnej współpracy poprzez ograniczenie znaczenia przymiotu wymagalności egzekwowanego obowiązku wyłącznie do faktu braku zapłaty deklarowanego zobowiązania VAT za czerwiec 2023 r. w ustawowym terminie jego płatności, bez jednoczesnego zbadania czy Spółka obiektywnie dała jakikolwiek powód do wszczęcia egzekucji całości tej należności w drodze przymusu i czy rzeczywiście zachodzi taka potrzeba, co sprawiło, że stanowisko organów w tym zakresie było de facto arbitralne,
a w konsekwencji
2) naruszenie art. 151 w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. przejawiające się oddaleniem skargi na rozstrzygnięcie, które nie odpowiadało prawu i zostało wydane z jego naruszeniem (a więc istniały przesłanki do uchylenia).
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, wraz z kosztami zastępstwa świadczonego przez doradcę podatkowego, stosownie do norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, tj. kosztów zastępstwa według norm przepisanych zgodnie z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Zasadniczym normatywnym przedmiotem oraz materialnoprawną podstawą prawną rozpoznanej skargi kasacyjnej jest – zindywidualizowane kasacyjnie jako zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej – zagadnienie wymagalności egzekwowanego zobowiązania, o czym mowa jest w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.
W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść podniesionych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wywiedzione w treści zarzutów okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Z przepisu art. 33 § 2 u.p.e.a. wynika, że podstawą zarzutu jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Analizując prawidłowość zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji wskazał, że podniesiony zarzut nieistnienia obowiązku dotyczy zasadniczo kontroli formalnej obowiązku, co do którego prowadzi się egzekucję. Przez nieistnienie obowiązku należy zaś rozumieć sytuację, kiedy wskazano w tytule wykonawczym obowiązek, który nie ciąży na zobowiązanym podmiocie. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie. Jak bowiem wykazały organy administracyjne obu instancji, zaległość podatkowa dochodzona w postępowaniu egzekucyjnym wynikała ze złożonej przez Spółkę deklaracji.
Odnosząc się natomiast do oceny zasadności oddalenia kolejnego zarzutu, podnieść należy, że art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. określa przypadki, w których występuje brak wymagalności obowiązku. W orzecznictwie słusznie przyjmuje się, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku. O braku wymagalności obowiązku decyduje kategoria zdarzeń wskazanych w art. 33 § pkt 6 lit. a i b u.p.e.a., czyli takich jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Dopuszczenie w tym samym przepisie (lit. c) kwalifikacji braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określona w lit. a i b, musi mieć zatem charakter tego rodzaju co wymienione w tym przepisie (por. wyrok NSA z dnia 9.05.2023 r., III FSK 565/22 - CBOSA). Zarzut braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, może zaistnieć w przypadku: wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej, przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ostatecznej, uchylenia postanowienia nadającego rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji wymiarowej, otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, czy ogłoszenia upadłości. Odnośnie do restrukturyzacji bądź upadłości w skardze nie wywiedziono też zgodnego z art. 174 p.p.s.a. i art. 176 p.p.s.a. zarzutu kasacyjnego. Żadna z takich sytuacji lub im podobnych nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Podnieść i podkreślić należy, że przywołane w skardze kasacyjnej zasady prawa europejskiego oraz orzeczenia TSUE nie tworzą (w obszarze rozpoznanej sprawy) nowej treści polskiej – krajowej regulacji prawnej odnośnie do zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Przywoływane w skardze kasacyjnej prawomocne wyroki WSA we Wrocławiu dotyczą zasadniczo odmiennego przedmiotu normatywnego oraz innych zobowiązań podatkowych. W wyrokach tym rozpatrywane są decyzje – wykonanie decyzji - w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych przez przybliżone określenie ich wysokości, natomiast w sprawie niniejszej chodzi o zaległości podatkowe wynikające z deklaracji podatkowej zobowiązanego podatnika. Ze sprawy nie wynika, ażeby w zakresie wysokości tych zobowiązań wydane zostały rozstrzygnięcia prawne kwestionujące lub weryfikujące ich istnienie albo wymiar. W wymienionych wyrokach z dnia 12.10.2023 r. I SA/Wr 322/23 i I SA/Wr 361/23 WSA we Wrocławiu rozpoznawał sprawy z zakresu wykonania zabezpieczenia określonych zobowiązań podatkowych, odnosząc się do treści normatywnej, w tym przede wszystkim do kontrowersji wokół prawa zaskarżenia do sądu administracyjnego wykonania przez organ egzekucyjny art. 166a u.p.e.a. Zgodnie z art. 166a u.p.e.a. natomiast: § 1. Zobowiązany nie może rozporządzać składnikiem majątkowym zajętym w celu zabezpieczenia, z zastrzeżeniem § 2 i 3.; § 2. W okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej.; § 3. Zajęcie zabezpieczające nie pozbawia zobowiązanego prawa do polecenia zapłaty zabezpieczonej należności pieniężnej ze środków pieniężnych znajdujących się na rachunku, o którym mowa w art. 165 § 2. We wskazanych sprawach WSA we Wrocławiu stwierdził, że: 1/rozstrzygnięcia, na podstawie art. 166a u.p.e.a., powinny zapadać w formie postanowienia, 2/ od wymienionego postanowienia powinna służyć zobowiązanemu skarga do sądu administracyjnego, 3/ przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny wypowie się ad meritum w spornym zagadnieniu zwolnienia spod zabezpieczenia. Orzekający niniejszym Naczelny Sąd Administracyjny nie ocenia wskazanych wyroków ponieważ ich treść nie ma istotnego znaczenia dla rozpoznania sprawy niniejszej. WSA we Wrocławiu orzekał w przedmiocie wykonania zabezpieczenia oraz zwolnienia zabezpieczenia, rozpoznawana obecnie sprawa dotyczy zarzutu na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto i przede wszystkim: złożenie wniosku o zwolnienie spod zabezpieczenia nie stanowi, jako niewymienione, podstawy faktycznej i prawnej zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym jednoznacznie normuje art. 33 u.p.e.a. Rozstrzygając w sprawie niniejszej organ nie dysponował też postanowieniem o zwolnieniu spod zabezpieczenia i nie mógł antycypować wyroków WSA we Wrocławiu, tym bardziej że nie dotyczyły one tych samych zobowiązań i postępowań prawnych.
Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzut braku wymagalności egzekwowanego obowiązku – z art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. – "podbudowuje" argumentacją odnoszącą się do art. 6 § 1 ab inito u.p.e.a., z którego wynika, że: w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W przypadku wskazanym w hipotezie przytoczonej regulacji prawnej obowiązuje zasada obligatoryjnego wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Wskazać należy, że zastosowany w przepisie art. 6 § 1 u.p.e.a. zwrot "powinien" oznacza "ma obowiązek", a "uchylanie się od wykonania obowiązku" to niepodjęcie przez zobowiązanego działań zmierzających do jego wykonania. W przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym jest to równoznaczne z niewywiązaniem się z niego w terminie z płatności (analogicznie por. wyrok NSA z dnia 19.11.2010 r., II FSK 1957/10 i z dnia 17.06.2020 r., II FSK 629/20 – CBOSA). Regulacje prawne art. 33 § 2 u.p.e.a. nie odnoszą się – ani wprost, ani w sposób dorozumiany - do art. 6 § 1 u.p.e.a. Konstatacja ta wynika z treści obu wymienionych przepisów. W kontekście najważniejszych dla sprawy kontrowersji prawnych podnieść zatem i stwierdzić należy, że: takie okoliczności faktyczne, jak złożenie wniosku o zwolnienie spod zabezpieczenia czy też uchylanie się bądź nieuchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku, nie stanowią hipotez regulacji prawnych statuujących podstawy prawa wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 u.p.e.a. Analizy faktyczne i prawne odnośnie do obowiązku i/lub dopuszczalności wszczęcia egzekucji administracyjnej, w relacji do oceny zachowania się zobowiązanego, o którym mowa w art. 6 § 1 ab initio u.p.e.a., mogą ewentualnie być prowadzone w zakresie wykładni oraz możliwości zastosowania art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., jednakże zagadnienia te nie mieszczą się w normatywnym przedmiocie sprawy dotyczącej zarzutu na postępowanie egzekucyjne z art. 33 u.p.e.a.
Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.
sędzia NSA Wojciech Stachurski sędzia NSA Jacek Brolik sędzia NSA Jolanta Sokołowska