Pełny tekst orzeczenia III FSK 1199/21

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Marta Koźlik, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Lu 775/18 w sprawie ze skargi J. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zakończenia egzekucji sądowej. oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 9 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 775/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu skargi J. A. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 23 lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie zakończenia egzekucji sądowej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł J. A. zaskarżając je w całości. Skargę kasacyjną oparł na następujących podstawach:

I. w oparciu o art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez:

1. naruszenie art. 62f § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej organ, który prowadzi taką egzekucję nie ma obowiązku zakończenia egzekucji sądowej postanowieniem,

2. naruszenie art. 62f § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ze względu na tożsame skutki zakończenia postępowania egzekucyjnego i umorzenia egzekucji nie jest potrzebne ani konieczne wydanie postanowienia o zakończeniu egzekucji,

3. naruszenie art. 62f § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." poprzez jego błędną wykładnię polegającą na sprzecznym z ustawą pozbawieniu skarżącego możliwości zaskarżenia postanowienia o zakończeniu egzekucji pomimo wyraźnego uprawnienia do zaskarżenia takiego postanowienia przyznanego w ustawie, a zatem pozbawienie skarżącego prawa do dwuinstancyjności postępowania.

W oparciu o przepis art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, że przy uwzględnieniu skargi skarżącego na decyzję organu zachodzą podstawy do uchylenia decyzji w całości, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przy uwzględnieniu skargi na decyzję powinien stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa.

Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości,

2. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie,

3. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Reprezentujący skarżącego adwokat złożył wniosek o przyznanie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie została ona opłacona w całości ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 P.p.s.a. - może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Zgodnie z art. 62f § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny prowadzący łącznie egzekucje kończy, w formie postanowienia, egzekucję sądową z rzeczy albo prawa majątkowego, przejętą od sądowego organu egzekucyjnego, jeżeli jej dalsze prowadzenie jest niemożliwe, niecelowe lub jeżeli jest oczywiste, że nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów tej egzekucji. W postanowieniu organ egzekucyjny uchyla również czynności egzekucyjne podjęte w ramach tej egzekucji. Postanowienie doręcza się wierzycielowi, zobowiązanemu, dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz sądowemu organowi egzekucyjnemu, od którego przejęto egzekucję.

Należy odnotować, że powołany wyżej przepis pomieszczony jest w Rozdziale 5 Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zatytułowanym Zbieg egzekucji. Zatem uregulowana w art. 62f § 1 u.p.e.a. instytucja w braku odmiennych uregulowań musi być odnoszona tylko do sytuacji zaistniałej na skutek zbiegu egzekucji. Zgodnie z art. 62 § 1 u.p.e.a. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Jest to więc swoista sytuacja procesowa, która nie dotyczy egzekucji (sądowej lub/i administracyjnej) jako takiej ale specyficznego jej obszaru zaistniałego na skutek zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego.

Prowadzenie egzekucji sądowej może zakończyć się osiągnieciem celu tej egzekucji czyli uzyskaniem określonej sumy pieniężnej, z której możliwe będzie zaspokojenie, przynajmniej częściowe, wierzycieli lub mogą zaistnieć okoliczności, które uniemożliwią prowadzenie egzekucji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie dostrzegł powyższą dystynkcję i prawidłowo ocenił jej skutki prawne.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny w pełni aprobuje przyjętą przez Sąd I instancji ocenę prawną, wedle której: Z treści przytoczonego przepisu wynika, że administracyjny organ egzekucyjny wydaje postanowienie o zakończeniu egzekucji sądowej z rzeczy lub prawa majątkowego tylko w takich okolicznościach, kiedy egzekucja nie została zakończona efektywnie, to jest nie wyegzekwowano roszczenia z rzeczy lub prawa majątkowego, a egzekucja nie może być dalej prowadzona (jej dalsze prowadzenie jest niemożliwe) lub jej dalsze prowadzenie jest niecelowe lub nie może zakończyć się efektywnie dla wierzycieli ("jeżeli jest oczywiste, że nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów tej egzekucji"). O zastosowaniu przepisu tylko w sytuacji, kiedy egzekucja nie zakończyła się efektywnie przesądza także treść art. 62f § 1 zdanie 2 u.p.e.a., według którego w postanowieniu organ egzekucyjny uchyla również czynności egzekucyjne podjęte w ramach tej egzekucji. Wynika z niego, po pierwsze, że rozstrzygnięcie o uchyleniu czynności egzekucyjnych podjętych w ramach egzekucji jest obligatoryjnym elementem postanowienia o zakończeniu egzekucji sądowej wydawanego przez administracyjny organ egzekucyjny. Taki element postanowienia jest zawsze potrzebny, ponieważ uchyleniu podlega co najmniej czynność, która doprowadziła do zbiegu egzekucji. Po drugie, skoro jest to obligatoryjny element postanowienia o zakończeniu egzekucji, to znaczy, że takie postanowienie nie może dotyczyć egzekucji zakończonej efektywnie, ponieważ uchylenie czynności egzekucyjnych podjętych w ramach egzekucji jest w takiej sytuacji bezprzedmiotowe.

Różnica w odmiennym uregulowaniu przez ustawodawcę różnych sposobów zakończenia postępowania egzekucyjnego wynika z konsekwencji łączących się z ich wystąpieniem. O ile w przypadku braku realizacji egzekwowanego obowiązku koniecznym pozostaje autorytatywne przesądzenie zaistnienia przeszkody uniemożliwiającej dalszą kontynuację postępowania, o tyle w razie pozytywnego zakończenia postępowania egzekucyjnego nie istnieje potrzeba potwierdzenia tego stanu faktycznego jakimkolwiek aktem procesowym. Zobowiązany ma wówczas do dyspozycji takie instrumenty prawne, które w sposób efektywny umożliwią podjęcie obrony przed ewentualnymi dalszymi działaniami polegającymi na dalszym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego pomimo realizacji obowiązku. Należą do nich prawo do wniesienia zarzutu, żądania odstąpienia od czynności egzekucyjnych oraz powództwa przeciwegzekucyjnego. Przy czym przedstawione wyżej rozważania pozostają aktualne także do sytuacji, gdy dochodzi do zaspokojenia tylko części zobowiązania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 62f § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 15 K.p.a. Należy zauważyć, że art. 17 u.p.e.a. wprowadził domniemanie formy postanowienia dla rozstrzygnięć i innych oświadczeń woli organu egzekucyjnego i wierzyciela. Podstawowym środkiem zaskarżania postanowień jest zażalenie. Przysługuje ono na postanowienia organu egzekucyjnego i wierzyciela wyłącznie wówczas, gdy ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego to przewidują.

Przepis art. 62f § 1 u.p.e.a. przewiduje rozstrzygnięcie i możliwość jego zaskarżenia w przedmiocie zakończenia egzekucji tylko w zakresie i w treści określonych w tym przepisie. Skoro zatem nie zaistniały konieczne ustawowo określone przesłanki wydania postanowienia, o którym mowa w art. 62f § 1 u.p.e.a. to nie było także możliwości wniesienia środka zaskarżenia. W konsekwencji należy stwierdzić, że nie została naruszona wyrażona w art. 15 K.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania.

Postawienie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie jest całkowicie chybione, gdyż norma ta w tej sprawie w ogóle nie mogła być stosowana. Przepis ten dotyczy przypadków, w których - przy zasadności skargi - sąd administracyjny nie ma możliwości uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1, względnie stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, a może jedynie stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, bowiem zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (np. art. 151 § 2 K.p.a.) lub w innych przepisach, które tej treści rozstrzygnięcie przewidują. W rozpoznawanej sprawie takie przyczyny nie zachodzą, dlatego sąd administracyjny pierwszej instancji mógł uchylić zaskarżoną decyzję, czego zresztą domagali się skarżący albo stwierdzić jej nieważność, w razie stwierdzenia przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. oczywiście w sytuacji, gdyby skarga była uzasadniona.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.

Bogusław Woźniak (spr.) Paweł Borszowski Bogusław Dauter