III FSK 1171/25

III FSK 1171/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Paweł Borszowski /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wr 502/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2025-03-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 1a pkt 20, art. 18, art. 27 § 1 pkt 2 lit. a, art. 59 § 4-5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 33 § 1, art. 33 § 4, art. 64 § 2, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant asystent sędziego Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wr 502/24 w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2024 r., nr SKO 4810.33.2024 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 26 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wr 502/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M.M. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: "Organ") z 23 stycznia 2024 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarżąca reprezentowana przez adwokata zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 33 § 1 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 64 § 2 k.p.a., a to poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wynikające z przyjęcia, że małżonka zobowiązanego nie mogła pozostawać jego pełnomocnikiem w sprawie i wywiedzenie z tego faktu podstaw do uznania braku legitymacji dla złożenia przez małżonkę zobowiązanego zażalenia na decyzję SKO, podczas gdy osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych może być pełnomocnikiem strony w postępowaniu administracyjnym, a nadto, w sprawach mniejszej wagi (a o takiej mowa w niniejszym stanie faktycznym) organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie), skutkujące zaniechaniem wezwania do uzupełnienia braku formalnego poprzez przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa, co z kolei wpłynęło na wynik sprawy, prowadząc do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
W oparciu o tak postawiony zarzut, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 23 stycznia 2024 r., nr SKO 4810.33.2024 i zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a także zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a to przy jednoczesnym oświadczeniu, że nie zostały one opłacone choćby w części. Pismem w uzupełnieniu braków skargi kasacyjnej z 24 lipca 2025 r. Skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W zakreślonym ustawowo terminie Organ nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy legitymacji (uprawnienia) Skarżącej do wniesienia zażalenia na postanowienie odmawiające jej małżonkowi umorzenia postępowania egzekucyjnego, obejmującego należność z tytułu podatku od nieruchomości. Zauważyć należy przy tym, że niniejsza sprawa dotyczy kwestii stricte formalnych, dotyczących niedopuszczalności wniesienia zażalenia. Kluczowe znaczenie ma w tym kontekście zatem właściwe odczytanie pojęcia "zobowiązany" na gruncie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej: "u.p.e.a.").
Przechodząc do rozważań trzeba wskazać, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tej ustawy oraz w postępowaniu egzekucyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
W orzecznictwie przyjmuje się, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn przedmiotowych, jak też z przyczyn podmiotowych. W pierwszej grupie wymienić można brak przedmiotu zaskarżenia, wyłączenie możliwości wniesienia środka odwoławczego lub wyczerpanie przysługujących środków odwoławczych. Do podmiotowych przyczyn niedopuszczalności odwołania zalicza się przypadki wniesienia środka zaskarżenia przez osobę niemającą do tego legitymacji, bądź przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1661/06).
Godzi się zauważyć, że zgodnie z zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. definicją legalną, zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym – również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony albo określony, ale zachodzi obawa, ze brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.
Z kolei zgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 lit. a u.p.e.a. zobowiązany będący osobą fizyczną jest identyfikowany przez wierzyciela w wystawianym przez niego tytule wykonawczym – między innymi – poprzez wskazanie jego imienia i nazwiska oraz adresu miejsca zamieszkania, a także numeru PESEL, NIP lub numeru REGON, jeżeli podmiot ten taki numer posiada, albo innego numeru identyfikacyjnego ze wskazaniem jego rodzaju, o ile jest znany wierzycielowi. Należy przy tym wskazać na dyspozycję art. 59 § 4 zd. pierwsze u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Natomiast zgodnie z art. 59 § 5 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.
Biorąc pod uwagę zarysowane powyżej ramy prawne, w podanym znaczeniu małżonek zobowiązanego nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.
Godzi się również zauważyć, że legitymacja procesowa musi wynikać z konkretnego przepisu prawa, który przyznaje danemu podmiotowi określone prawo bądź nakłada nań obowiązek, podlegające konkretyzacji w toku postępowania administracyjnego. Istota interesu prawnego sprowadza się zatem do jego ścisłego powiązania z oznaczoną normą prawa materialnego – normą możliwą do jednoznacznego wskazania jako źródło tego interesu, z której podmiot może wywodzić swoje uprawnienia lub roszczenia. Należy przy tym wyraźnie odróżnić interes prawny od interesu faktycznego. Podmiot dysponujący interesem faktycznym może być wprawdzie bezpośrednio zainteresowany wynikiem sprawy administracyjnej, jednakże nie jest w stanie oprzeć swojego stanowiska na przepisie prawa powszechnie obowiązującego, który mógłby stanowić podstawę do skutecznego żądania podjęcia przez organ administracji określonych czynności.
Wobec tego wskazać trzeba, że przepis art. 59 § 5 u.p.e.a. ogranicza krąg podmiotów legitymowanych do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Są nimi wyłącznie wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym oraz zobowiązany, czyli podmioty o przeciwnych interesach. Skoro ustawodawca postanowił, że tylko te podmioty są uprawnione do złożenia środka zaskarżenia, to nieuzasadnione jest aby inne podmioty uprawnione były również do złożenia takiego środka, skoro u.p.e.a. nie daje takich możliwości (por. wyroki NSA: z 14 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 435/16, z 21 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3627/18).
Nietrafny jest w konsekwencji jedyny zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, odnoszący się do naruszenia art. 33 § 1 i § 4 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. Należy zgodzić się więc z twierdzeniem, że małżonek zobowiązanego nie został wskazany w definicji legalnej zobowiązanego w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Godzi się przy tym zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, iż w kognicji sądów administracyjnych nie leży usuwanie następstw powstałych niespójności uregulowań prawnych w sposób wykraczający poza granice poprawnej metodologicznie wykładni. Sąd wkraczałby wówczas w uprawnienia ustawodawcy, zaś jego orzeczenia miałyby charakter prawotwórczy i wykraczałyby poza zakres przyznanej mu władzy sądowniczej (por. ponownie wyrok NSA z 30 września 2021 r., sygn. akt III FSK 4135/21).
Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Paweł Borszowski (spr.) Wojciech Stachurski Agnieszka Olesińska