Pełny tekst orzeczenia

III FSK 1029/25

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

III FSK 1029/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Dominik Gajewski /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Borszowski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Bk 92/25 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2025-05-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 6 par. 1, art. 18, art. 64e par. 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Bk 92/25 w sprawie ze skargi A. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 30 grudnia 2024 r., nr 2001-IEE.7192.127.2024 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku na rzecz A. z siedzibą w B. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Bk 92/25 w sprawie ze skargi A. Spółka z o.o. z siedzibą w B. (dalej: skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: DIAS) z dnia 30 grudnia 2024 r., w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia 9 października 2024 r.
Pełnomocnik DIAS w Białymstoku zgodnie z art. 173 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z zwanej dalej: "p.p.s.a.", wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości.
Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie niżej wskazanych przepisów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy:
art.145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a., art.141 § 4 i art.151 p.p.s.a. poprzez wadliwie wykonaną przez Sąd funkcję kontrolną, wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, nieprawidłową wykładnię przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, uwzględnienie skargi zamiast jej oddalenia i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 30.12.2024 r. o nr 2001-IEE.7192.127.2024 oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia organu I instancji z uwagi na błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nieprawidłowo zastosowano art. 64e § 2 pkt 1 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej dalej: "u.p.e.a.", odmawiając umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na interes publiczny;
art.145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a., art.141 § 4 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. poprzez wadliwie wykonaną przez Sąd funkcję kontrolną, wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, nieprawidłową wykładnię przepisów prawa mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie, uwzględnienie skargi zamiast jej oddalenia i uchylenie postanowienia DIAS w Białymstoku z dnia 30.12.2024r. o nr 2001- IEE.7192.127.2024 oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia organu I instancji z uwagi na błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie naruszono art. 6 § 1 u.p.e.a., art. 7 § 3 u.p.e.a. oraz art. 8 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Wskazując na powyższe zarzuty, stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., art. 188 p.p.s.a. i art. 203 pkt 2 p.p.s.a., wniesiono o: rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (zrzeczenie się rozprawy), uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku, ewentualnie uchylenie tego wyroku w całości i oddalenie skargi w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Ponadto zasądzenie od skarżącej na rzecz DIAS w Białymstoku kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył pełnomocnik spółki, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej i utrzymanie w mocy wyroku WSA w Białymstoku z dnia 14 maja 2025 r. Ponadto o zasądzenie od organu na rzecz spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej wyrok WSA w Białymstoku odpowiada prawu i dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.).
W przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku bezpodstawnie zarzucił skarżonemu wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a, art. 135 p.p.s.a, art. 141 § 4 p.p.s.a i art. 151 p.p.s.a. przez uznanie, że Sąd dokonał wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie, nieprawidłowej wykładni przepisów prawa i że winien dokonać oddalenia skargi złożonej przez Skarżącą a także, że nieprawidłowo zastosował art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) ustawy u.p.e.a, jak też błędnie przyjął, że Organy dopuściły się naruszenie art. 6 § 1 u.p.e.a., art. 7 § 3 u.p.e.a. oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.
Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej jakim jest naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne polega na rozpoznawaniu skargi na wskazane w tym przepisie akty i czynności oraz na bezczynność. Określa on zatem przedmioty zaskarżenia, wyznacza zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Sąd I instancji może naruszyć ww. przepis prawa, wykraczając poza wyznaczoną nim właściwość rzeczową (rozpoznając skargę na akt lub czynność nie poddane jego kognicji) bądź odmawiając merytorycznego rozpoznania sprawy leżącej w jego właściwości. Nie może zaś mu uchybić, dokonując tej kontroli nawet gdy jej wynik i zastosowany środek nie odpowiadają prawu.
Także za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy (...). Podstawą orzekania jest więc materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku postępowania administracyjnego. Sąd bierze pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 p.p.s.a.) oraz dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny rozpoznaje sprawę na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (por. B. Dauter, B.Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka–Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 317-318). Wprawdzie Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, ale pod warunkiem, iż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie - art. 106 § 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie uzasadniono że Sąd dopuścił się w tym zakresie uchybień, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Nie jest usprawiedliwiony również zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 135 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Istota powyższego uregulowania sprowadza się do tego, że na sąd administracyjny został nałożony obowiązek wyjścia poza granice skargi i zajęcia się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach danej sprawy. Zatem przesłanką zastosowania unormowania zawartego w art. 135 p.p.s.a. jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko były one podjęte w granicach danej sprawy. Przepis ten dotyczy jedynie orzeczeń uwzględniających skargę (por. J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Lexis Nexis, Wyd. 3, Warszawa 2008, s. 336-337 oraz powołane tam orzecznictwo NSA). Zatem w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia art. 135 p.p.s.a., nie można skutecznie kwestionować przeprowadzonej przez ten Sąd oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Bezzasadne są także zarzuty kasacyjne naruszenia art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. przez stwierdzenie że Sąd I instancji nieprawidłowo zastosował ten przepis. Na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. W cytowanym przepisie przewidziane zostały zatem dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ egzekucyjny jest uprawniony do umorzenia kosztów egzekucyjnych - "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny". Zgodnie z językowymi dyrektywami wykładni spójnik "lub" użyty w przepisie oznacza przy tym, że wystarcza spełnienie jednej z alternatywnych przesłanek. Podkreślić jednocześnie należy, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a., organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy umorzyć koszty egzekucyjne, czy też nie. W sytuacji, gdy organ podatkowy stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w omawianym przepisie, a więc nie występuje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania i przyznanie ulgi jest wykluczone (zob. wyrok NSA z 24 stycznia 2025 r., III FSK 984/23). Przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. wymagają zatem oceny na tle okoliczności faktycznych danej sprawy, a ocena ich zaistnienia winna być dokonywana w oparciu o kryteria obiektywne, a nie subiektywne przekonanie podatnika lub organu.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, iż w przedmiotowej sprawie występuje przesłanka interesu publicznego. Otóż pomimo złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty, organ wszczął egzekucję celem przymusowego wyegzekwowania należności.
Sąd I Instancji zasadnie wskazał, iż skarżąca nie miała zamiaru uchylać się od wykonania zobowiązania, gdyż spółka złożyła wniosek o rozłożenie zaległości na raty, a nie o umorzenie. Ponadto kluczowe jest wskazanie, iż złożenie wniosku nastąpiło przed doręczeniem jej upomnienia i przed wystawieniem tytułu wykonawczego. Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu wyroku, powołując się na treść art. 6 § 1 u.p.e.a., wierzyciel ma prawny obowiązek wszczęcia egzekucji w sytuacji "uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku".
W orzecznictwie sądów administracyjnych ujawniły się dwa sposoby rozumienia zwrotu "zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku". W części orzeczeń przyjmuje się, że zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku, jeżeli obowiązek stał się wymagalny, a zobowiązany nie podjął działań w celu jego wykonania. Wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych bezzwłocznie po upływie terminu wykonania obowiązku, wynikającego z decyzji lub z przepisu prawa. Natomiast wedle drugiego poglądu ww. sformułowanie winno być rozumiane jako nakładające na wierzyciela konieczność ustalenia, że zobowiązany uchyla się od obowiązku, tj. świadomie podejmuje działania lub odstępuje od określonych działań, zamierzając w ten sposób doprowadzić do stanu niewykonywania obowiązku. Określenie "uchyla się" wskazuje więc na to, że przesłanką podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych jest nie tylko stwierdzenie niewykonania obowiązku, ale przede wszystkim stwierdzenie, że zobowiązany nie ma zamiaru przystąpić do wykonania obowiązku.
Dokonując wykładni pojęcia "uchylanie się od wykonania obowiązku" należy uwzględnić subiektywne nastawienie zobowiązanego, rozmyślność, a więc i zamiar uchylania się od wykonania obowiązku. Wyrażenie to należy interpretować z uwzględnieniem nastawienia zobowiązanego do wykonania obowiązku, ale w sposób uwzględniający również uzasadnione zagrożenie uszczuplenia dochodów budżetu państwa. Tylko wówczas, gdy zobowiązany świadomie zmierza do niewykonania ciążącego na nim obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej, można przypisać mu uchylanie się od jego wykonania w rozumieniu art. 6 § 1 u.p.e.a. Świadomość uchylania się nie może być ustalana tylko i wyłącznie w oparciu o sam fakt upływu terminu wykonania obowiązku, otrzymania upomnienia, czy tytułu wykonawczego. Muszą zajść jeszcze dodatkowe przesłanki faktyczne, które by to świadome nastawienie zobowiązanego obrazowały (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2025r. sygn. akt III FSK 1333/24).
Dlatego też zasadnie ocenił Sąd I instancji jako nieprawidłowe wszczynanie egzekucji przed formalnym rozpoznaniem wniosku o rozłożenie należności na raty ze względu na prognozę, że wniosek ten nie zostanie rozpoznany pozytywnie z uwagi na posiadane przez wnioskodawcę środki. Jak dodatkowo wskazano w uzasadnieniu
celem działania organu mogło być nałożenie kosztów egzekucji. Stąd słuszny jest pogląd Sądu, iż takie działanie naruszałoby zasadę demokratycznego państwa prawa i zasadę zaufania.
W konsekwencji należy zgodzić się z konkluzją WSA, że organ błędnie stwierdził, iż nie wystąpił w tej sprawie interes publiczny. Natomiast dokonanie tej oceny nie należy utożsamiać z uznaniem jakoby Sąd kwestionował zasadność wszczęcia egzekucji. Otóż wskazana w niniejszej sprawie kolejność zdarzeń ma znaczenie prawne dla oceny zaistnienia przesłanki interesu publicznego. Wobec czego Sąd nie wykroczył poza zakres sprawowanej kontroli.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.
SNSA Paweł Borszowski SNSA Dominik Gajewski SWSA(del.) Agnieszka Olesińska