III FSK 1011/23

III FSK 1011/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Dauter /sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska /przewodniczący/
Krzysztof Przasnyski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Po 808/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-01-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 808/22 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 29 października 2021 r., nr 3001-IEE.711.332.2021 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Prezydenta Miasta G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 stycznia 2023 r., I SA/Po 808/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Prezydenta Miasta G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 29 października 2021 r., w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 p.p.s.a., naruszenie:
1) prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., przez błędną wykładnię art. 64 § 1 pkt 1, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), w związku z art. 2 i 190 § 1 Konstytucji RP, polegającą na nie dokonaniu zgodnej z Konstytucją RP wykładni ww. przepisów ustawy egzekucyjnej oraz uwzględnieniem dyrektyw zawartych w wyroku TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14;
2) prawa materialnego tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącego opłatą egzekucyjną w wysokości 161 086,24 zł na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez analogię odnoszącą się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest zgodne z prawem, chociaż nie ma ku temu podstaw prawnych oraz nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, częstotliwości podejmowanych czynności, i ich skomplikowaniu, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z Konstytucją RP;
3) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a, poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, tym samym nieuwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14).
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto z ostrożności, w wypadku wątpliwości w zakresie pro-konstytucyjnej wykładni zaskarżonych przepisów, skarżący wniósł o zapytanie Trybunału Konstytucyjnego, czy art. 64 § 1 i 6 w związku z art. 64c § 1 u.p.e.a. jest zgodny z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przewiduje ustalenie opłaty manipulacyjnej w oderwaniu od konkretnie ponoszonych przez organ egzekucyjnych wydatków na czynności egzekucyjne.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także oddalenie wniosku o zapytanie Trybunału Konstytucyjnego o zgodność z Konstytucją RP art. 64 § 1 i 6 w zw. z art. 64c § 1 u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Istota sformułowanych zarzutów zarówno naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego sprowadza się do ich kwestionowania w kontekście wskazań zawartych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, pomijając zasadniczą kwestię, a mianowicie skomplikowania stanu faktycznego i jego subsumcji do obowiązującego w sprawie stanu prawnego.
Jak słusznie podniósł sąd pierwszej instancji przedmiotowe rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych zostały wydane po zmianie z dniem 20 lutego 2021 r. stanu prawnego dotyczącego postępowania egzekucyjnego w administracji. W dniu 20 lutego 2021 r. weszła bowiem w życie ustawa nowelizująca z 4 lipca 2019 r., która uregulowała sytuację prawną dotyczącą zasad ustalania przez organy egzekucyjne kosztów postępowania egzekucyjnego i ponoszenia tych kosztów przez strony postępowania. Ustawa zmieniająca z 4 lipca 2019 r. wprowadziła nowe zasady obliczania opłat egzekucyjnych. Przewidziała również przepisy przejściowe, znajdujące zastosowanie w przypadku powstania kosztów egzekucyjnych przed datą nowelizacji (tj. przed dniem 20 lutego 2021 r.). Do kosztów egzekucyjnych naliczanych zgodnie z przepisami dotychczasowymi (przed nowelizacją) w toczących się postępowaniach egzekucyjnych przyjęto w przepisach przejściowych (zawartych w art. 7-9 ustawy zmieniającej) zasadę, że dotyczą one wyłącznie kosztów egzekucyjnych niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. 20 lutego 2021 r. W przepisie przejściowym zawartym w art. 10 ustawy zmieniającej dookreślono, że ograniczenie wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne naliczonych na podstawie dotychczasowych przepisów, ale niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przez zobowiązanego, o którym mowa w art. 7-9 tej ustawy, ma zastosowanie również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o którym mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.).
Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym na dzień 19 lutego 2021 r., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych (art. 64 § 3 u.p.e.a.). Opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane (art. 64 § 4 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W myśl art. 64b § 1 u.p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Przez wydatki egzekucyjne rozumie się również koszty przekazania wyegzekwowanych kwot w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego (art. 64b § 2 u.p.e.a.). Z kolei art. 64c § 1 u.p.e.a. stanowi, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Natomiast wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).
Sąd pierwszej instancji, wbrew odmiennym twierdzeniom skargi kasacyjnej, zasadnie przyjął, że organy egzekucyjne w zaskarżonych postanowieniach uwzględniły nie tylko nowy stan prawny, ale także skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, odnosząc się do racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów egzekucyjnych, za podjęcie których opłaty zostały naliczone tak, aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu. Opłaty te były przy tym tak obliczone, że wierzyciel nie mógł odebrać ich jako swoistej kary. Trzeba również zauważyć, że wysokość opłat nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności, jak też stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia, o czym najdobitniej może świadczyć aż 65 wystawionych tytułów wykonawczych. Ich szczegółowy wykaz wraz z podaniem sumy opłaty manipulacyjnej oraz opłat za zajęcie rachunku bankowego, zajęcie innej wierzytelności pieniężnej i zajęcie nieruchomości.
Nie bez znaczenia jest również fakt, że w wyniku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego przyjęte pierwotnie przez organ egzekucyjny koszty postępowania egzekucyjnego zostały radykalnie zmniejszone, co świadczy w sposób oczywisty o uwzględnieniu dyrektyw zawartych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Nie można również zapominać na co zwróciła również uwagę sama strona skarżąca, że kwestia poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy, częstotliwości podejmowanych czynności i ich skomplikowania była rozbieżnie interpretowana w orzecznictwie sądów administracyjnych, co w sposób oczywisty utrudnia zobiektywizowanie tych kryteriów w indywidualnych sprawach, a zwłaszcza tej będącej przedmiotem orzekania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej nie można sądowi pierwszej instancji zarzucić błędu zarówno w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych, jak i wykładni czy subsumcji mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Co nie mniej istotne strona skarżąca nie wykazała ewentualnego wpływu na wynik sprawy dokonanej wykładni przepisów prawa materialnego, ani tym bardziej istotnego wpływu na wynik sprawy w przypadku przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Twierdzenie, że sprawa nie została rozpoznanie w sposób wyczerpujący i wszechstronny, bo nie rozważono i nie uwzględniono słusznego interesu skarżącego, niedostateczne wyjaśniono podstawy i przesłanki utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, tym samym nieuwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, jest zbyt ogólnikowe, o czym świadczy chociażby także fakt powielenia tego zarzutu ze skargi w skardze kasacyjnej. Trudno bowiem przyjąć, że kontrola legalności dokonywana przez sąd administracyjny ma identyczne braki jak kontrola instancyjna orzeczenia sądu pierwszej instancji w postępowaniu kasacyjnym.
Co się zaś tyczy naruszenia przepisów art. 64 § 1 i 6 w zw. z art. 64c § 1 u.p.e.a. przez błędną ich wykładnię, to sama strona skarżąca ma co do tego wątpliwości, strona wnosi o zapytanie TK, o ich zgodność z art. 2 Konstytucji RP. Ten wniosek na obecnym etapie stosowania przedmiotowych przepisów jest, w ocenie NSA, co najmniej przedwczesny.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia del. WSA Krzysztof Przasnyski